Euskarazko ohar eta adibideak: morfologia, fonetika

Hornidura eta biltegiratze adierazleak

N_h = urtean zein aldiz berritzen den biltegia. BBHA = lehengaiak biltegian igarotzen dituen egun kopurua (b‑b).

Produktuen ekoizpena eta epeak

N_e

Urtean zein aldiz ekoizten diren produktuak.

BBEA

Produktuek ekoizpen prozesuan igarotzen dituzten egun kopurua (b‑b).

N_s

Urtean zein aldiz berritzen diren produktu amaituak.

BBSA

Produktu bukatuak saldu arte igarotzen duten egun kopurua (b‑b).

N_k

Urtean zein aldiz kobratzen den.

BBKA

Bezeroengandik kobratzen dugun arte igarotzen diren egun kopurua (b‑b).

N_o

Urtean zein aldiz ordaintzen zaien hornitzaileei.

BBOA

Hornitzaileen zorra ordaintzeko igarotzen den egun kopurua (b‑b).

BBHA ekonomikoa

Egunetan neurtutako adierazlea.

BBHA finantziarioa

Hornitzaileei ordaintzen zaienetik bezeroengandik kobratzen dugun arte igarotzen diren egunak.

Oharra: BEG fidagarriagoa izan daiteke Pay Back baino, azken hori ez duelako kontuan hartzen kutxa-fluxuen sorrera uneak eta berreskuratze epearen ondoren dauden kutxa-fluxuak. Gainera, Pay Back metodoak kapitala edo kutxa-fluxuak homogeneoak balira bezala batzen ditu.

Ohar laburrak eta puntuazioak

• c) jende aurrekoa; uztailetik irailera; c) AEK-kob; biziberritu.
• c) %14ka; hamabosgarren a b) milioi euro bana; a) barkamen eske.
• a) zenbat-nahi c) batik bat b) edozein gaiez a) kanpoaldean.
• b) 20 mm-ko luzera; a) ordu bi eta erdiak; b) harrezkero; b) odol-emailei.
• b) atzekoz aurrera; b) lokatzazko b) aitza kidea ederra b) hareazko gaztelua.
• a) heriotza tasa c) biak daude ondo a) ahulezia galanta b) horiei guztiei.
• b) EHria; a) otsaileko eguraldia; a) egin berria; 8ºC-tan.
• c) AEBk …

Ipuin labur: Aita Lekeition

Aita Lekeition egon zen, morroi gisa. Mutikotan…

Gurtzaina zahartuta zegoenez eta horrela nahi zuenez, mutiko bati gauzak eskuetara ematea bururatu zitzaion. Irakurtzen eta idazten ez zekienez, nagusiari —andreari eta aitarenari— irakastea pentsatu zuen; hark pentsatzen zuelako pena zela horrelako morroia izatea. Gurtzain egon ostean, kotxeak etortzerakoan karroak eta zaldiak kendu zizkieten nagusiek, eta kotxea txoferrarekin hartu zuen; gure aitak eskolan gidatzen ikasitakoa baliatu zuen.

Morfologia

Morfologia: Deklinabidea: txoferragaz. Aditzak: Eben, ekian, ebezen, zan, ebalako, gidatuten, jakon, zela.

Fonetika eta fonologia

Fonetika‑fonologia: zaldiyak, eskolean. Aldaketak: "lez" → "legez", "eon" → "egon", "raastaren".

Sintaxia eta lexikoa

Sintaxia: -ean atzizkia.

Lexikoa: Lekeitio(n), aita, ikasitakoan, otu.

Asteko egunak eta hilabeteak

Asteko egunak: astelehena, asteartea, asteazkena, osteguna, ostirala, larunbata, igandea.

Hilabeteak: urtarrila, otsaila, martxoa, apirila, maiatza, ekaina, uztaila, abuztua, iraila, urria, azaroa, abendua.

Urtaroak: udaberria, uda, udazkena, negua.

Esamoldeak eta ahozko adibideak

Hontzak, bere umeak eder: Norberaren seme-alabak ederrenak direla ustea.

Jokoa ez da errenta: Jokotik ez dago bizitza ateratzerik.

Egunari berea eman: Egun bereziak errespetatu eta ospatu behar dira.

Baleak gazteak, baleza zaharrak: Gazteak ez du zaharraren jakinduria; zaharrak ez du gazteen indarra.

Hizkera-aldagaiak eta adibideak

Malkarra: aldapatsua, maldatsu.

Astarrek: astoek. Eltzea: lapikoa, eltzeko. Aburu: iritzi, uste. Lantsu: lanpetua, aferatua.

Odolbero: sutsu, oldartsu. Apailatu: apaindu, atondu. Onetsi: aitortu, baietsi.

Behiala: behinola, aspaldiko. Unaturik: nekatuta, akituta.

Esaldiak zuzen eginez

Garestiegia da nik erosteko: Hain garestia da ezen ezin dut erosi.

Zuk barre egiten duzu, baina horrek ez hainbeste: Horrek ez du zuk bezainbeste barre egiten.

Nahi izan bazenute, niregana hurbiltzea: Nahi izan bazenute, niregana hurbil zintezketen.

Ergelkeria hutsa iruditu zait egin duzuna: Ergelkeria hutsa deritzot egin duzunari.

Nire hizkuntza ikasarazi nizun: Nire hizkuntza ikastera behartu zintudan.

Denborak arin egiten digu ihesi, zaharrago eta arinago: Zenbat eta zaharrago, orduan eta arinago egiten du denborak ihes.

Gure ikasgelan denok dakigu nor izan zen Axular: Gure ikasgelan ez dago inor Axular nor izan zen ez daki(e)nik.

Aditu dudanez, ez zuten espero zutena erdietsi: Ez zuten hori espero izan zutenik.

Lan guztia amaitzen duzunean, deitu mesedez: Lan guztia amaitutakoan, deitu mesedez.

Ahozko aldaerak: perpaus eta adierazpenak

Sugeak ni nazka(tuko): nau, ninduen, nazan, nintzen.

Guk zu aldapatik bota(ko): zaitugu, zintugun, zaitzagun, zintzagun.

Amonari artaziak ager(tuko): zaizkio, zizkion, dakizkion, zekizkion.

Zuk niri ederra saka(tuko): didazu, zenidan, diezadazun, zeniezadan.

Printzea igel bihur(tuko): da zen didan zedin.

Zuek sekulako adi(tuko): dituzue, zenituzten, ditzazuen, zenitzaten.

Adiskideek zuek izu(tuko): zaituztete, zintuzteten, zaitzaten, zintzaten.

Guk zuei oharrak bana(tuko): dizkizuegu, genizkizuen, diezaizkizuegun, geniezaizkizuen.

Zaleak guztiz trista(tuko): dira ziren, daitezela, zitezen.

Gu hari azkar hurbildu(ko): gatzaizkio, gintzaizkio, gakizkion, genkizkion.

Egiturazko esaldien ereduak

Opariak paper dotorez biltzeko eskatu diogu: Opariak paper dotore bil ditzan eskatu diogu.

Eguzki‑betaurrekoak: Eguzkiak begietan kalterik ez egiteko erosi ditut betaurrekoak.

Etxeraino ogia ekartzeko agindu nienez, halaxe egin zuten: Etxeraino ogia ekar diezadaten/zien.

Auzokideak plazan elkartzeko egin zuten deialdia: Elkar daitezen/zitezen.

Ni zuei hurbiltzeko askoz dotoreago agertu behar duzue: Nik zuei hurbil izateko dotoreago agertu behar nintzateke.

Zuek hemendik prestakuntza onarekin irtetea nahi genuke: Zuek irten zintezten/zaitezten prestakuntza onarekin.

Esan nizun, bada, ezeren beharrik izanez gero niri idazteko: Idatz iezadazu/niri idatzi, behar izanez gero.

Agureek zahartzaro duina izatea baino ez dugu espero: Duina izan dezaten.

Horrelakorik berriro zuiri ez gertatzeko: Zuari berriro ez gertatzeko zorte handia beharko duzu.

Salatari hura nire ondoan ez esertzeko erragutu nion irabazaleari: …eser ez zedin.