Euskarazko Kausazko Egiturak: Azterketa eta Adibideak

Euskarazko Kausazko Egiturak

-lako atzizkiak zergatik? galderari erantzuten dio eta kausazko egituren artean berau da kausaltasuna modu zuzenago batez adierazten duena. Formarik hedatuena -lako da. Hona hemen adibide bat:

Zergatik joan da? >>> Berandu delako joan da

-lako gehienetan perpausaren galdegaia izaten da; beraz, aditzaren aurre-aurrean jarri behar da.

-lako atzizkia menpeko perpausaren amaieran jartzen da, honela perpaus nagusiarekiko lotura egiten duelarik. Horregatik ezezko perpausetan ez-ohiko ordena izango dugu.

Zergatik eman didazu? >>> Nahi dudalako eman dizut

Zergatik eman didazu? >>> Galderarik egin ez didazulako eman dizut

ETA Egiturak

Egitura hau oso erabilia da baieztapen baten ondoren argibideak eman nahi direnean. Beraz, ez dio galdera zuzen bati erantzuten eta ez da galdegai izaten. Perpaus nagusiaren atzealdean etorri ohi da.

Busti egin naiz, euria ari zuen eta

Gaur idazlana egingo dugu, bihar txango bat egitera goaz eta

BAIT- Atzizkia

Hau kokapena, ordea, ez da perpausaren amaieran, menpeko aditzaren aurrean baizik.

Ez naiz nekatuko, ondo lo eginda bainago

Gaindituko du, ez baitago bera baino hoberik

Bistan denez, bait- aditz laguntzaile edo trinkoari lotuta idazten da. Honek zenbait aldaketa fonetiko eragiten ditu. Hona hemen eskema bat:

• T + D > T baita, baitago
• T + G > K baikara, beikenuen
• T + H > H baihaiz
• T + Z > TZ baitzara, baitzen
• T + N > N bainaiz, bainago

T(Z)EAGATIK / T(Z)EARREN

Zergatik zigortu duzu? Hitz egiteagatik. Hitz egitearren

Nirekin ez ibiltzeagatik gertatu zaizu hori

-NEZ GERO / -NEZ

Eguraldi ona egiten duenez gero, mendira joango gara.

Ezer ez dakidanez gero, ez dut ezer esango.

Alferrik denez, hobe ez joatea.

-LA ETA Egiturak

Gehienetan, izan aditzarekin erabiltzen da, baina bestelakoekin ere bai.

Zer dela eta ez zara klasera etorri?

Lan asko dagoela eta, laguntza eske deitu digu.

Nortasun-agiririk ez zeukala eta, ez zioten sartzen utzi nahi.

-LA BIDE / -LA KAUSA / -LA MEDIO

Krisialdia dela kausa, oso zaila da lana aurkitzea.

Lege berria dela medio, istilu asko sortu dira.

Errepideen egoera txarra dela bide, istripu asko gertatu dira.

ZEREN (ETA)

Ezin esan izan diot, zeren ni hara heldu orduko, alde egin du.

Ezin esan izan diot, zeren (eta) ni hara heldu orduko, alde egin baitu.

Ezin esan izan diot, zeren ni hara heldu orduko, alde egin duen.

EZEN

Eskerrak eman behar dizkiot, ezen berari zor diot guztia.

Nahi duzuna eskatu, ezen edozertarako gertu bainago

Bat-batean, *bapatean...

• Bat-batean eta ildo beretik bat-bateko eta bat-batekotasun.
• Behinik behin.
• Batik bat.

Bait-, *bait

• Bait- + d- >bait- : baitator, baitoa, baita, baitugu...
• Bait- + n- >bain- : bainator, bainoa, bainenbilen...
• Bait- + h- >baih- : baihator, baihoa, baihengoen...
• Bait- + l- >bail- : bailetorke, bailitzateke...
• Bait- + g- >baik- : baikinen, baikentozen...
• Bait- + z- >baitz-: baitzetorren, baitzuen...

Aurrealde, aurreko alde, *aurrekalde...

• Aitzinalde edo aitzineko alde
• Atzealde edo atzeko alde
• Azpialde edo azpiko alde
• Barnealde edo barneko alde

Ene / nire, *nere

• Nire, Nirekin, Niretzat, niretzako, Niri

-Ain / -ai (arrain, *arrai...)

• Arrain, Usain, Zain (eta honen eratorriak diren artzain, atezain, diruzain, itzain, etab.), Dohain, Orain

-Zio (amorrazio, *amorraziño...)

• Amorrazio, Integrazio, Burutazio, Instalazio

Non-nahi, nonahi, *non nahi, *nonnahi...

• Zernahi, Nornahi, Nolanahi

Ordinalen eta banatzaileen idazkera

ordinala: edo puntua buekaeran

• Hogeita batgarren, hirurogeita batgarren...
• Bosgarren, hogeita bosgarren, hirurogeita hamabosgarren...
• Galderetan, zenbatgarren erabiliko da.

banatzailea: Bana, bosna, ehuna, mila bana, etab.

• Galderetan zenbana erabiliko da.