Euskara Batua: Arauak eta Euskal Literaturaren Historia

Euskara Batuko Oinarrizko Arauak

1. BAT-BATEAN, BATIK BAT, BEHINIK BEHIN.
2. BAIT- + ADITZA: Aurrizkiaren lotura kasuak:
   • Bait- + d- = bait- (baitu)
   • Bait- + I- = bail- (bailuke)
   • Bait- + n- = bain- (bainaiz)
   • Bait- + g- = baik- (baikara)
   • Bait- + h- = baih- (baihaiz)
   • Bait- + z- = baitz- (baitzara)
3. AURREALDE, ATZEKO ALDE (eta ez aurrekalde, atzekalde).
4. HAU GUZTIA, HORI GUZTIA. Biak deklinatu behar dira (adibidez: honekin guztiarekin).
5. NI, NIRI, NIRETZAT... (ez neri).
6. ARRAIN, USAIN, ZAIN erabili behar dira (eta ez arrai, usai, zai).
7. IZAN EZIK (eta ez ezik).

8. Orduak

   • Ordu zehatzak: ordu bata, laurak, hirurak, bostak. (Lekua: ordu batean, hiruretan).
   • Erdiak: ordu bat eta erdiak, ordu bi eta erdietan, bost eta erdietan.
   • Laurdenak: ordu bat eta laurden, hirurak eta laurden, lauak eta laurden.
   • Gutxiago: hamarrak hamar gutxi, seiak hamar gutxiago. (Bost gutxi: seiak eta bostean).
   • Idazkera digitala: Beti bi zifra (adibidez: 00:00, 09:04).
   • Deklinabidea: 15:00etan, 15:03an, 15:30ean, 16:15ean. (Adibidez: arratsaldeko 5etan, 11:30ean).

9. Data

   • Lekua eta data: Villabona, 2025eko urriaren 14a / Villabonan, 1995eko urriaren 14an.
   • Egunen deklinabidea: (1, 5, 10, 15, 21, 25, 30ean) (2, 3, 6, 7, 8, 9, 12, 13, 14, 16, 17, 18, 19, 20, 22, 23, 24, 26, 27, 28, 29an) (31n).
   • Idazkera laburra: 2025/10/14.
   • Data adieraztea: urtarrilaren 20an (ez urtarrilak 20).

10. Zenbaki Kardinalak

    Berrogeita hamar, ehun eta bat, hirurehun, hamahiru, zazpiehun.

11. -(E)Z GERO / EZKERO

    • Aditzaren ondoren: -(e)z gero (adibidez: eginez gero).
    • Denborarekin: hamarrez gero, hamarrak ezkero, atzoz gero, atzo ezkero.
    • Adberbioak: Honezkero, horrezkero...
12. BETIKO, GEROKO, ATZOKO... (Gerorako, betirako GAIZKI daude).
13. MEREZI DU (eta ez pena merezi du).

Euskal Literaturaren Historia

XVI. Mendeko Euskal Idazleak

BERNAT ETXEPARE (Linguae Vasconum Primitiae) (Bordele, Frantzia, 1545)

• Behe-Nafarroako euskalkian idatzia.
• Euskarazko lehen liburua.
• 15 poema ditu.
• Obra mendeetan galduta egon zen.
• Emakumeen aldeko lehen poema idatzi zuen.
• Maitasun poemak ditu.

JOANES LEIZARRAGA (Testamentu Berria) (Arroxela, Frantzia, 1571)

• Biblia euskarara itzuli zuen.
• Lapurteraz idatzia.
• Nafarroako erreginak (Joana III. Albretekoak) aginduta egina.
• Erlijiozko liburua.
• Euskal Herria izena erabili zuen lehena izan zen.

LAZARRAGA (Eskuizkribua)

• Arabako herrixka batekoa zen.
• Amodiozko nobelatxoa da.
• Prosa generoa.
• Arabako euskalkian idatzia.
• Mendeetan galduta egon zen.

XVII. Mendeko Euskal Idazleak

AXULAR (Gero) (Bordele, Frantzia, 1643)

• Saran bizi izan zen eta sermoilari ospetsua izan zen.
• Urdazubin jaio eta Salamancako Unibertsitatean ikasi zuen.
• Euskara batuan idazten saiatu zen.
• Bizitzari buruzko obra.
• Lapurteraz idatzia.
• Erlijiozko liburua eta prosa generoa.

XVIII. Mendeko Euskal Idazleak

LARRAMENDI (Manuel Larramendi)

• Andoainen jaioa.
• Apologista ospetsu eta sutsua.
• Euskara-iberiera teoriaren defendatzailea.
• Obra nagusiak gaztelaniaz idatzi zituen.

Diccionario Trilingue (1745)

• Donostian argitaratua, 1745ean.
• Euskararen lehen hiztegia.
• Berak asmatutako hitz batzuk sartu zituen.

El imposible vencido (1729)

• Salamancan argitaratua, 1729an.
• Euskararen lehen gramatika.