Euskal Literaturaren Eragileak eta Narrazio Denbora

Euskal Kulturaren Eragile Nabarmenak eta Beraien Ildoak

Orain arte kultura eragile gehienek apaizak edo apaizgaitegitik pasatu izan dira, eta hori idazlan askotan islatu da.

Jon Mirande: Abertzaletasunaren Topikoaren Aurka

Jon Mirande euskaldunak ez zuen abertzaleen euskaldun fededun topikoa onartzen. Kristautasunaren, Elizaren eta moralaren aurka jo zuen, eta paganotasuna askatasunaren adierazpide gisa aldarrikatu zuen, jarrera probokatzailea sustatuz.

Gabriel Aresti: Poesia Soziala eta Euskal Burgesiaren Kritika

Gabriel Aresti, bilbotarra eta erdalduna jaiotzez, garaiko kultura eragile eta bultzatzaile handienetakoa izan zen. Neurri berean, euskal burgesia iraindu eta gorrotatu zuen, euskara zokoratzen zuelako.

• Harri Triologia:
  • Harri eta Herri (1964)
  • Euskal Harria (1967)
  • Harrizko Herri Hau (1971)

Obra hauek Europako poesia sozialaren eragina eta euskal tradizioa uztartzen dituzte, giza kontzientziak ernatzeko asmoz. Euskal Herriaren egoera salatu nahi zuen. Estilo erraza, zuzena eta sinplea lanabes bihurtzen du.

Jon Mirande (1925-1972): Estilo Beltza eta Tabuen Hautsia

Jon Mirande, idazle zuberotarra (jaiotzez paristarra), 15 hizkuntza zekizkien, kultura handiko gizona zen; hizkuntzalaritzan, literaturan, filosofian eta zuzenbidean aditua.

Euskal literaturan ohikoa zen prosa eta poesiatik urrun zebilen; estilo beltza eta pertsonaia madarikatuak hartu zituen oinarri. Garaiko hainbat tabu, sexualak barne, hautsi zituen.

Obra Nagusiak:

1. Itzulpenak
2. Poesiak (Orhoituz, 1976)
3. Ipuinak
4. Nobela (Haur Besoetakoa, 1970)

Denbora Narrazioan: Gertakarien Iraupena eta Ordena

Denboraren Ordena

1. Garapen Lineala: Testuak ordena kronologikoa jarraitzen du.
2. In Media Res: Istorioaren erdibideko puntu batean hasi, ondoren aurreko eta ondorengo gertakariak kontatuz.
3. In Extrema Res: Istorioa bukaeran hasi eta salto bat eginez hasieran pasatzen dena kontatzeko.

Denborazko Teknikak

• Analepsia: Denborazko atzerakadak (flashback deitu narrazio laburretan eta oroitzapen gisa agertzean; racconto luzeak direnean).
• Prolepsia: Denborazko aurrerakadak.

Hiztegiaren Zehaztapenak

Ezberdina: Ez ohikoa

Bakarrik: Soilik

Disolbatzen: Urtzen

Lehenengo: Lehenbizi

Egonkortasuna: Tinkotasuna

Babesten: Gorde

Janariarekin: Elikagai

Xurgatzen: Xurrukatu

Muskuluetara: Giharretara

Gatzak metatzen: Koipetara

Hondarrak: Gainerakoak

Errezeptore: Hartzaile

Identifikatu: Antzeman

Hala ere: Hala ere

Itzultzen: Bueltatzen

Gorotzen: Iraizkin

Hitz Sinonimoak

EDANA: Zahagi, topa, zurrut, edabe

JANA: Ondu, hurrupatu, salokeria, klaskatu, tripontzi

ESAERAK

• Mutur zuria izan: Mokofina izan.
• Pipertu: Sumindu.
• Hitz jan: Hitz bete ez.
• Lepo egon: Betekada izan.