Euskal Herriko Historiaurreko eta Antzinako Herriak

Espezieak eta Giza Motak

Atapuercako Giza Fosilen Bilakaera

Atapuercan Homo ergaster, Homo antecessor eta Homo erectus fosilak aurkitu dira. K.a. 800.000 urte ingurura artekoak, Behe Paleolitoan Iberiar Penintsulan tresnak erabiltzen zituzten gizakiak. Gorputz sendoak zituzten.

Neandertalak eta Homo Sapiens

Neandertalak burmuin handia eta gaitasun kognitiboak zituzten, baina klima beroagoetara egokituagoak. Homo sapiens sapiens-ak ezaugarri fisiko eta mental berriak ekarri zituzten.

Paleolito Kulturak

Behe Paleolitoaren Ezaugarriak

Aldi honetako gizarteak ehizan, arrantzan eta fruitu biltzean oinarritzen ziren bizirauteko. Behe Paleolitoan, Acheul aldiko kultura nagusitu zen, bi aurpegiko harrizko tresnak erabiliz. Aire zabalean bizi ziren eta sua erabiltzen hasi ziren.

Erdi Paleolitoa eta Artearen Sorrera

Erdi Paleolitoan, neandertalak Munsteraldiko kultura garatu zuten. Gizarte antolaketa zurruna zuten, taldean ehizatzen zuten eta klima hotzera egokitu ziren. Geroago, Auriñac, Solutre eta Madeleine kulturak artearen (lezioen artea) garapena ekarri zuten.

Neolito Iraultza

Nekazaritza eta Bizimodua Aldatzea

Neolitoa, edo "harri berria", aroa, landareak lantzen, animaliak etxekotzen, zeramika eta oihalgintza ekarri zituen. Biztanleria igo egin zen, herrixka egonkorrak sortu ziren, eta lanaren banaketa eta jabetza pribatua agertu ziren.

Kultura Neolitikoak

Mediterraneoko kostaldean, Almeriako kultura (abelzaintza eta zeramika barietatea) eta Levanteko labar-artea (gizakien irudiak monokromiaren bidez) garatu ziren.

Kolonizazio Ondarea

Berrikuntza Ekonomikoak eta Merkataritza

Kolonizatzaileek labore berriak (lihoa, olibondoa, espartzua) eta eltzegile-gurpila ekarri zituzten. Meatzaritza eta metalurgia aurreratu ziren. Merkataritza dirua erabiliz bultzatu zen, eta hiri-bizimodua nagusitzen hasi zen. Esklabuak erabili zituzten.

Kultura Greko-Feniziarraren Ekarpenak

Kulturan, alfabeto greko eta feniziarra hedatu zen. Feniziarren ekarpenen artean, Cadizeko sarkofago antropoidea eta Alisedako altxorra daude. Greziarren eragina, Ampuriaseko kolonian zeramika, harrizko eskultura eta brontzezko irudietan ikus daiteke.

Inguru Iberiarra: Hegoaldeko eta Ekialdeko Herriak

Iberiar Kultura eta Herri Garrantzitsuak

Iberiar penintsulari greziarrek eman zioten izena. Iberiar kultura Kataluniatik Cadizeraino hedatu zen, eta iberiera hizkuntza hitz egiten zen.

Herri Nagusiak eta Ekonomia

Indigeteak eta laietaniarrak herri garrantzitsuak izan ziren. Haien ekonomia nekazaritza eta abeltzaintzan oinarritzen zen, baina baita oihalgintza eta meatzaritzan ere. Merkataritza garatu zuten eta konkistatzaileengandik dirua erabiltzen ikasi zuten. Habitatari dagokionez, hiri izaera duten nukleoen sorrera izan zen berrikuntza nagusia, eta gizartea oso hierarkizatuta zegoen.

Euskal Herriko Antzinako Herrien Filiazioa

Ikerketa Zaila eta Datu Gutxi

Karistiarrak, barduliarrak, baskoiak eta akitaniarrak euskaldunekin zer neurritan lotuta dauden zehaztea gai interesgarri eta zaila da, datu gutxi baitago.

Kontuan Hartu Beharrekoak

• Lehenik eta behin, Euskal Herria ez dela eskualde naturala eta mugak historian zehar eratu direla.
• Bigarrenik, erromatarrek ez zituztela euskal herriak bereizi. Garai hartako euskal biztanleriak ez zuen berezitasun handirik, eta hiru barruti administratibotan zatitu zituzten, auzoko beste herriekin lotuta.

Izenen Analisia

Aitzitik, barduliarren eta karistiarren artean izen euskal gutxi dago, gehienak indoeuroparrak dira. Baskoiak herrian ere izen iberiarrak eta euskaldunak identifikatu dira, nahiz eta ugarienak izan.