Euskal Esaera Zaharrak eta Esamoldeak: Esanahia eta Zuzenketa

Euskal Esaera Zaharrak eta Esamoldeak

Esaera Zaharrak eta Haien Interpretazioa

Hona hemen hainbat esaera zahar, haien esanahia eta zuzenketa ortografiko eta gramatikalekin:

• "Hontzari, bere umeak eder": Animaliak ere sentibera dira.
• "Urruneko eltzea urrez, etxekoa orduko lurrez": Kanpoan polita iruditu zaiguna etxean ez da hain baliosoa.
• "Zakur zaunkalaria nekez hozkaria": Aberatsen artean ez da liskar handirik egongo, nahiz eta itxurak egin.
• "Nagusiaren begiak gizaentzat zama": Gertatutako istripuek zaharrak puzten dituzte (edo: Nagusiaren zaintza zama da).
• "Baleki gazteak, baleza zaharrak": Gazteek ez dute zaharrengan ikasten, eta ez dute neurria ezagutzen.
• "Ikasi eta zaharrak, erakutsi beharrak": Zaharrek ikasia dutena gazteari irakatsi behar diote.
• "Nagia beit lanutsu": Alferrak lanpetuta dagoela esaten du lanik ez egiteko.

• "Sardina bat lan, sardina bat jan": Egindako lanaren arabera doitzen da saria.
• "Dagoenean bon-bon, ez dagoenean egon": Dirua, balioko gauza guztiak bezala, gorde egin behar da.
• "Bost zentimoko pupua eta hamar zentimoko trukua": Zauriak ondo bendatzeko baliabide gutxiago erabiltzen ditugu.
• "Eskuko behatzak ere ez zituen Jainkoak berdinak egin": Inor ez da perfektua, guztiok ditugu akatsak.
• "Jokoak ez da errenta": Jokoak ez dira errenta iturri.
• "Etxeko sua etxeko hautsez estali behar da": Etxeko arazoak etxean konpondu behar dira.
• "Toriak ere duen hainbat odol ematen du": Edesusa izan arren, sufrimendua existitzen da.

Euskal Esamoldeak eta Haien Esanahia

Esamolde arruntak

Hona hemen hainbat esamolde eta haien esanahi zuzenduak:

• Larrugorritan jarri → Eskerrak!
• Gaitzerdi! → Ba al da gauza gehiago esan beharrik?
• Bridibana → Bi edo gauza gehiago esan.
• Hor konpon, Marianton! → Bost axola zait!
• Jesus batean → Denbora laburrean. Amen batean.
• Negar batean → Negar zotinka.
• Lehenengo eta behin → Lehenik!
• Datan beher aitu → Zerbait bukatu gabe utzi.
• Batek jakin → Zerbait eduki banatu. (Edo: Auskalo!)
• Noren aldean → Auskalo!

Beste Esamolde batzuk

• Egunak joan egunak etorri → Denbora pasa ahala.
• Nagiak atera → Behar den tokian asmatu. (Edo: Alferkeria utzi.)
• Banan-banan → Hobe izan. (Edo: Bakoitzak bere aldetik.)
• Zerua irekita ikusi → Opak! (Edo: Zorion handia izan.)
• Buru-buruan → Gauzak bere horretan gelditu.
• Esku lehe eta lan → Behar den tokian asmatu. (Edo: Lan handia egin.)
• Hobe zian → Komenigarriago izan.
• Alde handian → Oso urrun joan.
• Kristo(re)nak (esan) → Irrintzearen bat aurkitu. (Edo: Harridura handia izan.)
• Lekutara joan → Behar den tokian asmatu. (Edo: Norabait joan.)