Estatua: Bilakaera Historikoa eta Definizioa

II. ZATIA: ESTATUA

2.1 Estatua: Bilakaera Historikoa eta Definizioa

Politika Estatuaren Sorreraren Aurretik

• Gizateriak bere historian zehar egitura politiko desberdinak izan ditu.
• Homo sapiens sapiens duela 150.000 urte agertu zen.
• Duela 10.000 urte nekazaritza-iraultza etorri zen, eta horrek aldaketak ekarri zituen:
  • Komunitateak sortu ziren eta, horiekin batera, antolaketa politikorako egiturak sortzen hasi ziren.

Egitura Politiko Historikoen Tipologia Ideala

Irizpideak: Estatuaren ezaugarri nagusiak.

1. Funtzio politikoen espezializazioaren maila: Erakunde bereziak, eragile espezializatuak, prozedura zehaztuak, etab., aipatzen ditu.
2. Indarkeria legitimoaren monopolioaren maila.

Tribu-sistemak edo Gizarte Aurre-politikoak

• Gizatalde nomadak ziren.
• Ahaidetasunean oinarritutako loturak zituzten.
• Indarkeria erabili behar izanez gero, talde osoa zen subjektua.
• Berdintasuna nagusi zen gizataldeetan.
• Gatazka maila baxua zen; helburua bizipena bermatzea zen.

Babes-ondare Inperioak eta Feudalismoa

Feudalismoa:

• Eredu feudalean, gizartearen batasuna hierarkia-arau baten gainean eraikitzen zen; maila bakoitzak betebehar-sorta bat zeukan hurrengo mailarekiko.
• Agintaritzaren oinarria gerran datza batez ere.
• Agintaritza, ustez zentrala bada ere, aristokrazia lokalaren eskuetan biltzen zen era faktikoan, menpekoen bizitzaren eta jabegoaren babesa ziurtatzeko.
• Lurra baliabide ekonomikorik preziatuena bihurtu zen; garai hartan ondasuna eta lurra sinonimoak ziren.
• Jende gehienarentzat irauteko oinarri bakarra zen lurraren benetako kontrola jaun feudalaren esku egon ohi zen.
• Jaunak, bere aldetik, botere militarraren monopolio lokala zuenez, zigorraren mehatxupean nekazarien soberakinak bereganatzen zituen.
• Ez zien herriei ezer eskaintzen, defentsa salbu.

Egitura Feudala

• Erregea
• Jaun handiak
• Jaun txikiak
• Zaldunak
• Laborariak eta hiritarrak

INPERIOAK

• Hiria baino zabalago hedatzen den antolaketa politiko forma.
• Egituraren erpinean pertsona bat dago: enperadorea, kalifa, erregeen errege, faraoia, zesar... indarkeriaren bitartekoen kontrola duena.
• Menerapen tresnak: armada eta burokrazia.

INPERIOAK / TIPOLOGIA

Tipologia:

1. Babes-ondasun inperioak (clientelar-patrimonial)
2. Inperio burokratikoak

• Babes-ondasun inperioak: Mongoliar inperioa, inperio karolingioa, etab.
  • Konkista.
  • Babesa eskaintzen duten mendekotasuna eta ordainketen truke.
  • Enperadoreak tokiko agintarien esku uzten du gobernua.
  • Ez du konkistatutako lekuaren antolamendu politiko, erlijioso edo ekonomikoa aldatzen.
• Inperio burokratikoak: Egipto, Txina, Erromatar inperioa.
  • Babes-ordainketa harremanetik harantzago doan proiektu inperiala.
  • Kolonizazioa: lurraldeak eta populazioak, administrazioa, legeak, erlijioa, hizkuntza... Horretarako ez bakarrik aparatu militarra, aparatu politiko-burokrata behar dute: Errepide loturak, Herri-lanak (ureztatze egiturak, etab.) eta Ogasuna.

Babes-ondare Inperioak: MONARKIA ESTAMENTALAK

• Feudalismotik estatu absoluturanzko urratsa.
• Aitortza juridiko-soziala duten kolektibo edo estamentuei paper politikoa eman (noblezia, elizako hierarkia…).
• Hiriaren eta merkataritza jardueraren arrakastaren ondorioa.
• ADIBIDEA: Donostiako forua: "En el nombre de Dios, amen. Esta es carta de autoridad y confirmacion que yo Sancho, por la gracia de Dios Rey de Navarra, hijo del Rey Garcia, hago a todos los hombres, tanto mayores como menores, presentes y futuros que pueblan y en adelante han de poblar en San Sebastian. Me place con animo voluntario y espontanea voluntad lo que doy y concedo a vosotros y a vuestros sucesores con buenos fueros y buenas costumbres."

Babes-ondare Inperioak: POLIS-A / HIRIA

• Atenas: 250.000 biztanle, 40.000 hiritar eskubide politikoekin.
• Emakumezkoak, metekoak eta esklaboak ez dira zoon politikon.
• Leialtasun politikoa ez da ahaidetasunean oinarritzen, hiriarekin harremanean baizik, nahiz eta leinu loturek gizarte kohesioan garrantzia izan.
• EKKLESIA: Hiritarren asanblada, 20 urtetik gorako gizonezko eskubide zibilak dituztenak.
  • Funtzioak: legeak idatzi eta onartu, bakea ala gerra erabaki eta beste hiru erakundeetako partaideak aukeratu (Boule, herri Auzitegiak eta Magistratuak).
  • Gainera, legeak onartu ahal izateko hiritarren quorum bat eskatzen zen; hau da, hiritarren 1/5a, 6.000 pertsona inguru.
• BOULE EDO BOSTEHUNEN KONTSEILUA: Zozketaz hautatutako 500 hiritarrez osatua, urte baterako. Asanbladaren batzorde iraunkorra eta eskumen legegilea duena.
  • Funtzioak: Ekklesiak aztertu beharreko gaiak prestatu eta hiriaren finantzak kudeatu.
  • Phila: Eguneroko gaiak lantzeko bostehunen batzordearen hamarrena, 50 kidez osatua.
  • Episates: Philaren presidentea. Egunero zozketaz aukeratua.
• MAGISTRATUAK: Urtebeterako, zozketa edo bozketa bidez hautatuak. Bi dira magistraturarik garrantzitsuenak:
  • Arkonteak: Funtzio exekutiboak. Goi klaseetako kideak. Aurreko ondarezko monarkia ereduen aztarna.
  • Estrategak: Gai militarrez arduratzen ziren (armada zuzendu eta antolatzea). Geroago arkonteen funtzioak ere bete zituzten.
• AUZITEGIAK: Gizartean sortzen diren gatazkak kontrolatzeko sistema eta aldi berean arauak bete ez eta zigorrak ezartzeko tresna.
  • Urtebeterako zozketaz aukeratutako 6.000 hiritarrez osatua.
  • AREOPAGOA: Heriotza delituak.

Kokapena Kronologikoa...

• Homo sapiens sapiens-en 150.000 urte, urte batean ipiniko bagenu…
  • 11 hilabete: tribu nomadak.
  • Hilabete bat baino gutxiago: iraultza neolitikoa.
  • Polisak: 12 egun.
  • Estatua: 24 ordu.

Estatua

• Mendebaldeko Europan orain dela 500 urte.
• Europan jaio, Amerikara esportatu eta mundu mailan ezarri.
• XXI. mendean, Nazio Batuen Erakundean 193 estatu.

Estatuaren Sorrera

• Erromatar inperioaren amaieran Europan nagusitu zen eredu feudalak menekotasun pertsonaletan oinarritutako jaurgoen aniztasuna ekarri zuen.
• Jurisdikzio-botere horien artean, erreinuak sendotzen hasi ziren lurralde-eremu ezagunetan, nolabaiteko antzekotasun etnikoa zuten herriak oinarri hartuta.
• Aurre-eratze hori estatu modernoaren lehen zutabea izan zen.
• Lurralde-erreinuetatik estatu modernora doan ibilbide historiko hori «estatu eraikuntza» gisa definitu da.

Zer da Estatua?

Estatua bat dagoela esateko, baldintza batzuk bete behar dira:

• Komunitatea egon behar da: HERRIA.
• Lurralde jakin eta zehatz batean: Mugak. LURRALDEA.
• Komunitateak bere burua gobernatzeko mekanismoak eduki behar ditu; beste modu batean esanda, gobernua zein herria behartzen dituzten legeak. BOTEREA.
• Bere gainetik ez du ezelako beste botererik onartu behar, hau da, burujabe izan beharra dauka. SUBIRAUTASUNA.

Estatua Definitzen

Estatu eraikuntza egongo da baldin eta:

• Agintari profesionalak agertzen badira.
• Egonkortua dagoen lurraldearen gaineko kontrola eta horrekiko leialtasuna dagoen.
• Estatu zentralizatua eta autonomia duten erakunde iraunkorrak badaude.
• Populazio jakin baten gaineko biolentziaren monopolioa dutenak (Charles Tilly 2005).
• Estatuek dute indarkeria legezko bihurtu eta hura erabiltzeko monopolioa (Max Weber). Weber, Max; La política como vocación; Alianza Editorial 2009, trad. Francisco Rubio Llorente; pp. 83-84.

"Mozal Legea", Ley Orgánica de protección de la seguridad ciudadana-ri ematen zaion izen informala da.

• Zigor Kodearen erreformak "faltak" desagerrarazten ditu. Falta: Bide judizialetik epaitzen ziren, baina penalak ez ziren lege urraketa arinak (desobedientziak, desordenak, irainak…).
• Prozedura administratiboa izanik, poliziaren hitzak balio frogagarria izango du legez, eta legeak zigortzen dituen jarrera askoren indefinizio maila kritikatua izan da: Norbait atxilotzea "hiritarron lasaitasuna eta elkartasuna galaraztea" bezalako kontzeptuagatik, zeinak, poliziaren eskuetan uzten duen zer den delitu eta zer ez den erabakitzea.

Estatu Modernoaren Ezaugarriak

• Gobernu-egitura profesionalizatuak eta iraunkorrak.
• Gizartearen eta agintaritzaren arteko bereizketa zurruna (arlo publiko/pribatuaren dikotomiaren aurrekaria dena).
• Lurralde-lotura zehatza.
• Erakunde zentralizatuak, bortizkeriaren monopolioa hartzen dutenak.

Estatua Definitzen (Teoriak)

• Politikaren autonomia eta indar militarraren garrantzia (Maquiavelo 1469-1527).
• Legea emateko eta baliogabetzeko boterea, subironatasuna (Bodin 1530-1596).
• Bizitza politikoaren esparru guztietan botere absolutua (Hobbes 1588-1979).
• Estatua eraikuntza ekintza juridiko batean gorpuzten da: KONSTITUZIOA.
• "el correctivo jurídico del fenómeno político que es el Poder; ella sanciona la sumisión de la política al derecho". – Georges Burdeau: Traité de Science Politique, Tome IV, 3e. édition, Librairie Générale de Droit et de Jurisprudence, 1984, Paris, p. 132.

Estatu Espainiarra: Konstituzioa ERREFORMA

• Konstituzioak bi erreforma izan ditu, 1992an eta 2011n.
• Lehenengoa Maastrichteko Ituna bete ahal izateko onartu zen; 13.2 artikulua aldatu zen udal hauteskundeetan Europar Batasuneko herritarrek ere hautagai izateko eskubidea izan zezaten (espainiar nazionalitatea eskuratu beharrik gabe).

Konstituzio Erreformak

• Bigarren aldaketa 2011ko abuztuan proposatu zuen José Luis Rodríguez Zapatero presidenteak, aurrekontu orokorretan egonkortasun printzipioa ezartzeko. 135. artikulua aldatu zen, PSOEko, PPko eta UPNko diputatu eta senatarien aldeko botoekin.
• Gainerako alderdiak aurka azaldu ziren, baina ez zuten lortu ganberaren bateko kideen %10en babesa erreferendum bat egiteko.

Estatua Definitzen (Jarraipena)

• 2011ko Espainiako erreforma konstituzionalak konstituzioaren 135. artikulua aldatu zuen.
• Aurrekontu egonkortasuna (estabilidad presupuestaria) kontzeptua.
• Honen bitartez zor publikoaren ordainketa, aurrekontu orokorretan, lehenetsi egingo den gastua bilakatu da, edozein gasturen aurrean lehentasuna edukiko duen kontzeptua alegia.
• Erakunde politikoa: herritar batzuek kudeaketa publikoan jarduten dute (Hall eta Ikenberry).
• ANTOLAKUNTZA ADMINISTRATIBOA: BUROKRAZIA: Militarra (segurtasuna) eta zibila (zergak jaso).
• Guztiek eskubide berdinak. Nortasun kolektiboa. Behar eta eskubide berdinak eta horren kontzientzia (kultura politikoa, kohesio soziala). Durkheim-en esanetan, gizarte guztiek beren batasuna eta nortasuna sostengatzen dituzten sentimenduak eta ideia kolektiboak indartzeko premia daukate.
• Estatu arrazoia, botere politikoaren despertzonalizazioa. "jarduten duten pertsonatik aldendu erakunde bilakatzeko" (Burdeau 1975:13) – Estatuari atxikimendua (Banderak, Himnoak).
• Funtsezko Sinboloak: Armarria, Banderak eta himnoak.
• Sozializazio politikoa: Familia, Eskola, Hedabideak, berdinen taldeak.

Estatua (Egun)

• Munduan 200 estatu baino gehiago daude.
• Egipto (duela 5000 urte) Montenegro (2006), Kosovo (2008), Sudan Hegoaldea (2011).

Nazioa: Terminoak Argitzen

• Nazioa herri batek bere buruari daukan hautematean oinarritzen da, elementu komunetan oinarrituta: Hizkuntza, erlijioa, kultura, bilakaera historikoa, hau da, auto-kontzientzia.
• Munduan estatu baino nazio gehiago dago; beste era batean esateko, estatu gehienetan nazio bat baino gehiago bizi da, nazio bakar bateko estatuak badauden arren.
• Nazio bat hainbat estaturen artean bananduta egotea ere arrunta da (ikus Kurdistan edo Euskal Herria).