Espainiako Gerra Zibila eta Bigarren Mundu Gerra: Gakoak

Espainiako Gerra Zibila (1936-1939)

Errepublikaren bandoa

• Gobernua: Fronte Popularraren babesarekin.
• Alderdi eta taldeak: Komunistak, sozialistak eta anarkistak.
• Euskal Herrian: Batez ere Bizkaia eta Gipuzkoa egon ziren bando honen alde.

Nazionalak (Matxinatuak)

• Militar matxinatuak: Marokoko protektoratutik bidalitakoak barne.
• Talde politikoak: Falangea.
• Gizarte taldeak: Goi burgesia, Eliza, erdiko mailako nekazariak eta hiri klase ertainaren zati bat.
• Euskal Herrian: Nafarroa eta Araba bando nazionalaren alde kokatu ziren.

Euskal Herriko lurraldearen banaketa

Gerra hasi zenean, euskal lurraldeak bi bandotan banatu ziren:

• Errepublikaren alde: Bizkaia eta Gipuzkoa.
• Nazionalen alde: Nafarroa eta Araba.

Lehenengo Eusko Jaurlaritza

Gerra piztuta zegoela, EAJ eta Errepublika autonomia estatutua negoziatzen ari ziren:

• Sorrera: 1936ko urriaren 7an Euskadik autonomia lortu zuen.
• Lehendakaria: Jose Antonio Agirre.
• Kontrola: Jaurlaritzak Bizkaia soilik zuen kontrolpean, eta Bilbo bihurtu zen hiriburu.

Gerraren amaiera Euskal Herrian

• 1937an: Bando nazionalak Bilbo hartu zuen.
• Erbestea: Bilbo galdutakoan, Eusko Jaurlaritzak erbestera joan behar izan zuen.

Ondorio orokorrak

• Gizartean: 1.000.000 pertsona inguru galdu ziren (500.000 hildako eta beste 500.000 erbesteratu edo errepresaliatu).
• Ekonomian: Azpiegiturak suntsitu ziren, huste ekonomikoa gertatu zen eta langile kualifikatuen falta nabaritu zen.
• Politikan: Bando nazionalak diktadura ezarri zuen Franco buru zela, errepresio bortitz eta metodikoa bideratuz.

Bigarren Mundu Gerra (1939-1945)

Epe luzeko kausak

• Bake hitzarmenak: Versaillesko Ituna oso gogorra (errebantxismoa).
• Depresio Handia: Krisi ekonomikoa.
• Erregimen faxisten gorakada: Muturreko nazionalismoa.
• Europaren berrarmatzea: Alemaniak armada berritu zuen.
• Kanpo politika oldarkorra: Alemania eta Italia (hedapen-diskurtsoa).
• Aliatuen ahulezia: Baretze politika aplikatu zuten.

Epe laburreko kausak

• Espainiako Gerra Zibila: Alemania eta Italia Francori lagundu (arma eta taktika berriak probatzeko).
• Renaniaren militarizazioa: Alemaniak armada sartu zuen.
• Japoniak Txina inbaditu: Hedapen-tentsioa aliatuekin.
• Anschluss (1938): Austria Alemaniarekin batu.
• Sudeteen inbasioa (1938): Alemaniak inbaditu.
• Municheko Konferentzia: Aliatuek dena onartu eta Hitlerrek Txekoslovakia osoa inbaditu.
• Nazi-Sobietar Ituna: Hitler eta Stalin (elkar ez erasotzeko).
• Poloniaren inbasioa: 1939ko irailaren 1ean gerra hasi zen.

Aliantzak eta gatazkaren garapena

• Aliatuak: Frantzia, Erresuma Batua, SESB, AEB.
• Ardatza: Italia, Alemania (Reich III), Japonia, Hungaria, Errumania, Bulgaria.
• Blitzkrieg (Tximista-gerra): Abiadura eta indar bortitza (tankeak eta hegazkinak).
• Stalingrad: Inflexio puntua eta Ardatzaren lehen porrot handia.

Holokaustoa

Naziek juduen aurka burututako genozidio sistematikoa:

• Ghettoak: Juduak auzo itxietan pilatu zituzten.
• Deuseztatze esparruak: 6.000.000 hildako (juduak, ijitoak, homosexualak, komunistak...).

Ondorioak

• Demografikoak: 60-70 milioi hildako.
• Politikoak: Europaren gainbehera eta bi superpotentzia berri: AEB eta SESB.
• Psikologikoak: Gizakiaren kontrako krimenek eragindako trauma.