Espainiako Geografia Fisikoa eta Ekonomikoa: Barrualdea, Kostaldea eta Iparralde Hezea

Espainiako Mediterraneo Barrualdea

Espainiako Mediterraneo Barrualdea Ipar eta Hego mesetan eta sakonuneetan kokatzen da, zehazki Gaztela eta Leon, Gaztela eta Mantxa, Extremadura eta Andaluzia barrualdeko probintzia guztietan. Ingurune fisikoa erliebe lauak osatzen du, eta batez besteko altitudea handia da. Klimari dagokionez, barrualdeko klima mediterraneoa nagusitzen da.

Habitataua eta Biztanleria

Habitatuari dagokionez, haranetan herri txikitan kontzentratutako populazioa agertzen da, eta hegoaldean elkarrengandik urrun dauden herrietan kontzentratzen da biztanleria. Oro har, biztanleria urria eta zahartua da, eta horren ondorioz Espainiar hustua izendapenarekin lotzen da.

Nekazaritza

Nekazaritza bi modalitatetan antolatzen da: lehorrekoa eta ureztatua.

Nekazaritza Lehorrekoa

Ustiapen mota latifundista da eta sistema estentsiboa. Erabiltzen diren teknikak eta produktuak honako hauek dira:

• Lugorria, txandaketa sistema, ongarriketa naturala eta kimikoa, pestizidak, hazi hautatuak eta makineria erabilera.
• Monolaborantza nagusitzen da, eta hirukote mediterraneoa lantzen da: zerealak, mahastiak eta olibondoa.

Olibondoak eta mahastiak bakarrik Guadalquivirreko haranean lantzen dira. Helburua kantitate erraldoiko atzerriko merkaturako esportazioak bideratzea da.

Nekazaritza Ureztatua

Ustiapen mota minifundista da eta sistema intentsiboa. Teknikak eta produktuak hauek dira: hesitzeak, pestizidak, ongarriketa… eta polilaborantza lantzen da, zeinetan landare industria, bazka, barazkiak, fruitu lehorrak eta frutak uztartzen diren. Helburua inguruko biztanle nukleo handien elikadura hornikuntza da.

Abeltzaintza

Abeltzaintza alorrean hainbat azienda mota lantzen dira.

Behi Aziendak

Haragia ekoizteko ustiatzen dira Gaztela eta Leonen, Andaluzian eta Guadalquivir sakonunean. Sistema intentsiboa da eta tekniken artean daude: behi hazkuntza aukeratua, diseinatutako dieta bigorexikoen erabilera eta hilketa sistema aurreratuak. Helburua kantitate erraldoiko merkaturatzea eta salmenta da, esklusibitate kontratuen bidez, eta enpresa handiei saltzen zaie: El Pozo, Campofrío, Argal, Casa Tarradellas…

Ardi eta Ahuntz Aziendak

Esnea eta haragia ekoizteko ustiatzen dira. Esnea Cáceres, Badajoz, Ciudad Real eta Córdoban ekoizten da sistema estentsiboan, animali territorialen erabilera, hesitzeak eta bordak edo ardi-txabolak erabiliz. Esnea esneki enpresa handien esne salmentara bideratzen da. Haragia, berriz, sistema intentsiboan ekoizten da, pentsuen bidezko elikadura, ukuilu espazioen antolaera sistematikoa eta ardi-ahuntz bakoitzeko ahalik eta arkume gehien jaiotzeko laborategi bidezko genetika eta obulu aukeraketa teknikekin. Helburua haragia saltzea da.

Txerri Aziendak

Haragia ekoizteko ustiatzen dira Sevillan, Toledon, Zamoran, Valladolid eta Segovian. Sistema intentsiboa (ukuiluak) eta estentsiboa (dehesak) konbinatzen dira. Teknikak integrazio sistemak, txerri ugalketa esku-hartzea, ukuiluraketa estrategikoa, elikadura automizatua eta balio kaloriko handiko pentsuak dira. Helburua, berriz, esklusibitate kontratuen bidez kantitate erraldoiko merkaturatzea eta salmenta da: El Pozo, Campofrío, Argal, Casa Tarradellas…

Basogintza

Soria eta Extremaduran nagusitzen da, eta landatzen diren espezieak pinu gorria, itsas pinua eta eukaliptoa dira. Egurraren erabilerak zuraren salmentara bideratzen dira, zerra, paper eta altzairuko enpresetara. Produkzioaren zati handi bat esportatzen da.

Espainiako Mediterraneo Kostaldea

Espainiako Mediterraneo Kostaldea Mediterraneo itsasoaren ertzean eta kostalde ondoko eremuetan dago. Ingurune fisikoa aldakorra da: kostaldea nahiko laua da, eta barrualdean menditsuagoa bihurtzen da. Klimari dagokionez, klima mediterraneoa da: uda lehor eta beroak eta negu epelak izaten dira. Habitatuaren aldetik, kostaldean jendea pilatu egiten da, eta barrualdean populazioa sakabanatuagoa da. Oro har, jende urria bizi da eskualde honetan, nekazaritza utzi eta hirietara joan direlako.

Nekazaritza

Nekazaritzako jarduerak bi azpimota nagusi dituzte: lehorrekoak eta ureztatutakoak.

Nekazaritza Lehorrekoa

Ustiapen mota minifundista da eta sistema intentsiboa. Erabiltzen diren teknikak eta produktuak hauek dira: hesitzeak, makineria gutxi eta ureztapenik ez, ongarriketa, pestizidak. Polilaborantzan hauek lantzen dira: zerealak (Lleida eta Teruel), lekaleak (Albacete), mahatsondoa (Albacete eta Valentzia), olinondoa (Granada eta Jaén) eta arbeldondoa edo almendroa. Helburua kantitate handitan ekoiztu eta salmenta lortzea da.

Nekazaritza Ureztatua

Ustiapen mota minifundio eta latifundio nahasita agertzen da (baina tamaina txikikoak). Sistema intentsiboa eta estentsiboa da. Erabiltzen diren teknikak eta produktuak honako hauek dira: berotegiko nekazaritza, ureztaketa teknikak, bilketa teknika mekanizatuak eta herrialde garatuetako aparteko teknikak, ongarriak, pestizidak eta hazien aukeraketak. Polilaborantza barazkiak, zitrikoak (laranja, limoia…), hezurdun eta pepitadun frutak (melokotoia…) eta landare exotikoak (aguakatea) ekoiztean oinarritzen da. Helburua kantitate erraldoiko barazkigintza-frutagintzako atzerriko merkaturako esportazioak bideratzea da.

Abeltzaintza

Abeltzaintza alorrean, hainbat azienda mota agertzen dira.

Txerri Aziendak

Haragia ekoizteko ustiatzen dira, batez ere Katalunia eta Murtzian. Sistema intentsiboa da eta erabilitako teknikak integrazio-sistemak, txerri ugalketa esku-hartzea, ukuiluraketa estrategikoa, elikadura automatizatua eta balio kaloriko handiko pentsuak dira. Helburua enpresa handiei saltzea da, esklusibitate kontratuekin.

Ardi eta Ahuntz Aziendak

Esnea eta haragia ekoizteko ustiatzen dira. Esnea Balear Uharteetan, Murtzia barrualdean, Zaragoza, Aragoi, Teruel eta Albaceten ekoizten da sistema estentsiboan, ardien zirkulazio librea, animali territorialen erabilera (mastinak), hesitzeak eta bordak edo ardi-txabolak erabiliz. Esnea esneki enpresa handien esne salmentara bideratzen da, gurina eta gaztagaiak sortzeko. Haragia, berriz, leku berdinetan ekoizten da sistema intentsiboan, pentsuen bidezko elikadura, ukuilu espazioen antolaera sistematikoa eta ardi-ahuntz bakoitzeko ahalik eta arkume gehien jaiotzeko laborategi bidezko genetika eta obulu aukeraketa erabiliz. Helburua haragia korporazio handietan saltzea da.

Hegazti Aziendak

Haragia ekoizteko erabiltzen dira Valentzia, Tarragona eta Zaragozan, eta sistema intentsiboa da. Teknikak integrazio sistemak (pentsu sortzaileak), hazte teknika aniztasuna (jaulen bidezko hazkuntza), biltegiratze automatizatua eta hilketa automatizatua dira. Helburua esklusibitate kontratuen bidez makro enpresetara saltzea da: El Pozo, Campofrío, Argal, Casa Tarradellas…

Basogintza

Katalunian eta Valentzian larizio pinua, aleppo pinua eta artelazkia (alconrnoque) landatzen dira. Egurraren erabilerak zuraren salmentara bideratzen dira zerra, papera eta altzairuak egiteko enpresetara. Zuraren ia %25a inportatu behar da (Amazonas). Granadan, zumarra da espezie nagusia.

Espainiako Iparralde Hezea

Espainiako Iparralde Hezea Iberiar Penintsulako iparraldean eta ipar-mendebaldean dago kokatuta. Ingurune fisikoa erliebe malkartsu batek osatzen du, gainazal lau gutxirekin eta ibai arro motzekin, eta bertako klima ozeaniko euritsua da. Eskualde honetako mendigune nagusiak Galiziako mendigunea, Kantabriar Mendigunea eta Euskal Mendiak dira. Habitatuari dagokionez, populazioa sakabanatua tartekatua da eta biztanleria urria eta zaharkitua da. Euskal Herrian basetxe habitata nabarmentzen da. Asturias eta Kantabria, Espainiako eskualde zahartuenak dira.

Nekazaritza

Nekazaritza alorrean, ustiapen mota minifundista da eta sistema intentsiboa da. Erabiltzen diren teknikak eta lortzen diren produktuak honako hauek dira:

• Hesitzeak, ureztapenik ez edo ez da behar, ongarriketaka, pestizidak, makineria asko ez, eta berotegi gutxi batzuk.
• Polilaborantza lantzen da, hau da, baratze laborantza, fruta arbolak eta bazka uztartzen dira.

Helburua inguruko herri eta hirietako merkaturatzea da.

Abeltzaintza

Abeltzaintza jardueretan, behi azienda nagusitzen da. Produktuak esnea eta haragia dira.

Esnearen Ekoizpena

Sistema intentsiboa da (larra bazka oso gutxitan) eta teknikak honako hauek dira: hazitarako bidezko probeta behi-eme ernalketa, genetika eta fenotipo ezaugarri aproposen aukeraketa, ukuiluetan pentsuak, behien dieten planning zorrotzak, esnea jaisteko makina xurgatzaileak, transformazio sintetiko makineria erabilera, txip identifikatzaileen erabilera eta lan esku ugari. Esnea esne-kooperatiba eta esneki-enpresa bati saltzen zaio, esklusibitate kontratuen bidez, eta ondoren esneki konkretu batean transformatzen da (Kaiku, Pascual, Nestlé, Danone…). Helburua kantitate erraldoiko merkaturatzea eta salmenta da.

Haragiaren Ekoizpena

Sistema estentsiboa da, eta teknikak hauek dira: hazitarako bidezko behi hazkuntza aukeratua, diseinatutako dieta bigorexikoen erabilera, behiak babesteko beste animali batzuk erabiltzea, hesitze-elektrikoak, giza-ehizaren furtiboa (otsoa heizatu inor enteratu gabe) eta hilketa sistema aurreratuak. Behi-helduak haragi-enpresa espezializatuen hilketetan saltzen dira, abeltzain guztiak salmenta esklusibitate kontratuen bidez: El Pozo, Argal, Casa Tarradellas… Helburua, kasu honetan ere, kantitate erraldoiko merkaturatze eta salmenta bideratzea da.

Basogintza

Eremu nagusiak Galizia eta Asturias dira, eta horietan landatzen diren espezieak eukaliptoa eta itsas pinua dira. Helburua zur-ekoizpena da, eta egurra zerra, paper eta altzairuko enpresetara saltzen da. Produkzioaren zati handi bat esportatzen da, baina hala ere zuraren ia %25a inportatu behar da, Amazonas, baso siberiano eta borealetatik. Euskal Herrian intsinis pinua da espezie nagusia.

Terminologia Ekonomiko-Nekazaritza

Nekazaritza intentsiboa: Lur-eremu txikian kokatutako nekazaritza-ustiapena, etekin handiak ematen dituena lan-arloan edo teknika aurreratuen erabileran inbertsio handiak egiten direlako.

Nekazaritza estentsiboa: Ustiatutako azaleran oinarritutako errendimendu handiena bilatzen duen nekazaritza-ekoizpeneko sistema.

Abeltzaintza intentsiboa: Ahalik eta denbora gutxienean abelburu gehien ekoiztea ziurtatzen duen sistema; inbertsioak eskatzen ditu abeltegietan, teknologian, eskulanean eta elikaduran. Abeltzaintza ukuiluetan eta pentsuz elikatua.

Abeltzaintza estentsiboa: Inguru fisikoaren menpeko jarduera, abereak belardietan, larreetan eta uztondoetan elikatzen duena. Arraza autoktonoei eta lan-teknika tradizionalei lotuta egoten da.

NBP (Nekazaritza Politika Bateratua): Europar Batasuna osatzen duten estatuetan aplikatzen den nekazaritza-politika. Ondorioak, besteak beste, hauek dira: Europako merkatu bakarra sortzea eta arautzea, eta lurralde bakoitzeko jarduera esparru horretara egokitzea.