Espainiako erregimen demografikoak: jaiotza, heriotza, hazkundea

Erregimen demografikoen hiru etapa

Erregimen demografikoak (praktika): Espainiako biztanleriaren mugimendu naturalek hiru etapa dituzte: jaiotza-tasa, heriotza-tasa eta hazkunde naturala.

1. Zaharra (XX. mendearen hasiera)

Jaiotza-tasa eta heriotza-tasa

Zaharra: XX. mendearen hasierara arte jaiotza- eta heriotza-tasa altuak eta hazkunde naturala txikia.

Arrazoibideak eta ondorioak

• Jaiotza-tasa: Nekazaritza-ekonomia. Seme-alabak gaztetatik hasten ziren landa-lanetan laguntzen; gurasoen etorkizuna segurtatzen zuten.
• Kontrolatzeko sistema eraginkorrik ez egotea.
• Heriotza-tasa: altua eta gorabeheratsua zen.
• Elikadura eta osasun kaskarrak: elikadura-dieta eskasa proteina faltagatik —biztanleriaren gaizki elikatzea eta ahultasuna—.
• Gaixotasun infekziosoak: gaixotasun infekziosoak transmititzen ziren, medikuntzaren atzerapenak eta higiene pribatua eta publikoaren gabeziak zirela medio.
• Katastrofa eta gatazkak: heriotza-tasa katastrofikoa izan zen izurriten eta gerren ondorioz.
• Haurren heriotza-tasa: altua, desnutrizioagatik edo infekzioengatik.
• Bizi-itxaropena: txikia zen. Hazkunde naturala txikia izan zen.

2. Trantsizio demografikoa

Jaiotza- eta heriotza-tasen bilakaera

Trantsizio demografikoa: Mendebaldeko Europako beste herrialde batzuen aldean beranduago hasi zen, baina gutxiago iraun zuen. Jaiotza-tasa emeki jaitsi zen, eta heriotza-tasa bortizki jaitsi zen; ondorioz, hazkunde naturala handia izan zen.

Garai eta gertakari nagusiak

Jaiotza- eta heriotza-tasen bilakaera zehazki:

• 1900 eta 1920 artean jaiotza-tasa jaitsi zen.
• 1920ko hamarkadan, jaiotza-tasa suspertu zen.
• 1930 eta 1956 artean jaitsiera; krisi ekonomikoak eta Gerra Zibilaren ondorioak nabariak izan ziren.
• 1956 eta 1965 artean jaiotza-tasa bizkortu zen.
• 1965 eta 1975 artean berriro txikiagotu zen, bizimodu industrial eta hiritarren ondorioz.

Arrazoi nagusiak eta osasun aurrerakuntzak

• Heriotza-tasa orokorra nabarmen jaitsi zen. Bi unetan izan zen igo itxurazko aparteko heriotza: 1918ko gripea eta Gerra Zibila.
• Bizi-mailaren hobekuntzak: dieta, hezkuntza‑ eta kultura-mailaren igoera, prebentzioa indartzea.
• Medikuntzaren aurrerapenak: txertoak eta antibiotikoak.
• Haurrak ospitaleetan jaio ohi izatea eta aurrerapen sanitarioak; pediatria eta haurren elikadura hobetu ziren.
• Ondorioz, haurren heriotza-tasa jaitsi eta bizi-itxaropena handitu zen.

Hazkunde naturala neurri batean handia izan zen trantsizio garaian.

3. Gaur egungo erregimen demografikoa

Jaiotza-tasa eta aldaketak

Gaur egungo erregimen demografikoa: jaiotza- eta heriotza-tasa baxuak eta hazkunde natural txikia.

• Jaiotza-tasa jaitsi egin zen eta gaur egun nahiko apala da.
• 1975 eta 1998 artean beherakada handia egon zen.
• Egoera ekonomikoek eragina izan zuten: ezkontzeko adina atzeratu zen, eta ondorioz emakumearen ugalkortasun-aldia laburtu egin zen.
• Enplegu-ezegonkortasunak eta etxebizitza erosteko zailtasunak ere eragin handia izan zuten.
• Gizartean pentsaera- eta balio-aldaketak, demokraziarako trantsizioaren ondorioz, jaiotza-tasaren jaitsieran eragin zuten.
• Erlijioaren eragina apaldu zen; antisorgailuak despenalizatu ziren, eta dibortzioa eta abortua legalizatu ziren.
• 1998az geroztik, jauziak eta aldaketak konjuntura ekonomikoaren arabera gertatu izan dira.
• 1998 eta 2008 artean jaiotza-tasa apur bat suspertu zen ekonomia ona eta atzerriko immigrazioaren ondorioz.
• 2008tik aurrera krisi ekonomikoak beherakada eragin zuen: langabezia handitu, soldatak murriztu eta kreditua eskuratzea zaildu egin zen; hainbat immigrante joan ziren.

Heriotza-tasa eta bizi-itxaropena

Heriotza-tasa orokorrak baxuak dira; 1982tik hona tasa pixka bat igo da, batez ere bizi-itxaropena handitzearekin batera.

Gaur egungo heriotzen arrazoi nagusiak: gaixotasun kardiobaskularrak, minbizia eta errepide-istripuak. Haurren heriotza-tasa oso baxua dugu, eta bizi-itxaropena handitu egin da medikuntzako aurrerapenen ondorioz.

Sexuaren eta estatus sozialaren eragina

• Sexuaren arabera: emakumeen bizi-itxaropena handiagoa da, alde biologiko eta soziokulturalen ondorioz (osasun-ohiturak, arrisku gehiagorekin lotutako lan eta jokabideak gizonezkoetan, esaterako gerretara joatea historikoki).
• Estatus sozialaren arabera: bizi-itxaropena altuagoa da kualifikazio handia dutenean; osasun-zerbitzu hobeagoak eskuratu ditzakete eta bizi-baldintzak hobeagoak izaten dira.

Ondorio orokorrak

Hazkunde naturala gaur egun apala da; bai jaiotza- eta bai heriotza-tasak baxuak dira, baina gorabehera batzuk baditugu egoera ekonomikoaren eta konjuntura historikoen arabera.