Espainiako Berrezarkuntza eta Euskal Industrializazioa: Gakoak

Galderak eta Ariketak

1. Kronologia (Kokapena): Ordenatu honako aldi eta gertaera hauek kronologikoki (seinalatu ongi ordenatuta dagoena):

1. Pardoko Ituna - Maria Kristina Habsburgokoaren erregeordetza - 1898ko krisia - Lehenengo greba Bizkaian - Saguntoko pronuntziamendua.
2. Saguntoko pronuntziamendua - Maria Kristina Habsburgokoaren erregeordetza - 1898ko krisia - Pardoko Ituna - Primo de Riveraren kolpea.
3. Saguntoko pronuntziamendua - Pardoko Ituna - Maria Kristina Habsburgokoaren erregeordetza - Bizkaiko lehenengo greba - 1898ko krisia.
4. Saguntoko pronuntziamendua - Bizkaiko lehenengo greba - Maria Kristina Habsburgokoaren erregeordetza - 1898ko krisia - Perezaguaren agintaldia.
5. Donostiako Ituna - Saguntoko pronuntziamendua - Pardoko Ituna - Maria Kristina Habsburgokoaren erregeordetza - 1898ko krisia - Bizkaiko lehenengo greba.

2. Industrializazio prozesuan... (Seinalatu erantzun egokia):

1. Bizkaian eta Araban antzeko prozesuari ekin zioten eta bietan kapital britainiarra garrantzitsua izan zen enpresen sorreran.
2. Leon edota Asturias aldeko ikatza erabiltzeaz gain, britainiarra ere erabili zuten.
3. Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban bestelako prozesu industrialari ekin zioten.
4. Hasitako gizarte aldaketek politikan eragina izango zuten eta langile-mugimendu anarkista handia sortuko zen.
5. Aldaketa nabarmenak gertatu ziren gizartean; adibidez, Arabara eta Bizkaira immigrazio handia egon zen.

3. Iruzkina - Testu motak (Seinalatu aukera egokia):

1. Honako hauek agiri juridikoak dira: dekretua - manifestua - ituna - editoriala - legea.
2. Honako hauek testu juridikoak dira: dekretua - hitzarmena (ituna) - konstituzioa - legea - autonomia-estatutua.
3. Honako hauek agiri narratiboak dira: editoriala - dekretua - manifestua - albistea - eleberria.
4. Honako hauek testu narratiboak dira: editoriala - programa - eleberria - artikulua - testigantza.
5. Honako hauek testu politikoak dira: manifestua - hitzarmena - hitzaldia - programa - konstituzioa.

4. Kronologia (Kokapena): Ordenatu honako aldi hauek kronologikoki (seinalatu zuzen dagoena):

1. Esparteroren erregeordetza - Seiurteko demokratikoa - Biurteko progresista - Maria Kristina Borboikoaren erregeordetza.
2. Gamazada - Hirugarren gerra karlistaren amaiera - Maria Kristina Borboikoaren erregeordetza - Alfonso XII.aren erregealdiaren hasiera.
3. Alfonso XII.aren erregealdiaren hasiera - Hirugarren gerra karlistaren amaiera - Gamazada - EAJren sorrera.
4. Alfonso XIII.aren erregealdia - Maria Kristina Habsburgokoaren erregeordetza - EAJren sorrera - Gamazada.

5. Berrezarkuntza garaiko sistemaren akatsak erregenerazionistek salatu zituzten... (Seinalatu aukera egokia):

1. Talde hartako pentsalari batzuk honako hauek izan ziren: Joaquín Costa, R. Macías Picavea, Antonio Machado edota Lucas Mallada.
2. Talde hartako pentsalari batzuk honako hauek izan ziren: Joaquín Costa, R. Macías Picavea, Ángel Ganivet edota Antonio Machado.
3. Talde hartako pentsalari batzuk honako hauek izan ziren: Joaquín Costa, R. Macías Picavea, Ángel Ganivet, Antonio Machado edota Lucas Mallada.
4. Talde hartako pentsalari batzuk honako hauek izan ziren: Joaquín Costa, R. Macías Picavea, Ángel Ganivet edota Lucas Mallada.
5. Talde hartako pentsalari batzuk honako hauek izan ziren: Joaquín Costa, R. Macías Picavea, Ángel Machado, Antonio Ganivet edota Lucas Mallada.

6. Kronologia (Kokapena): Ordenatu honako aldi hauek kronologikoki (seinalatu zuzen dagoena):

1. Esparteroren erregeordetza - Biurteko progresista - Seiurteko demokratikoa - Maria Kristina Borboikoaren erregeordetza.
2. Seiurteko demokratikoa - Biurteko progresista - Maria Kristina Habsburgokoaren erregeordetza - Esparteroren erregeordetza.
3. Esparteroren erregeordetza - Biurteko progresista - Seiurteko demokratikoa - Maria Kristina Habsburgokoaren erregeordetza.
4. Esparteroren erregeordetza - Seiurteko demokratikoa - Biurteko progresista - Maria Kristina Borboikoaren erregeordetza.
5. Seiurteko demokratikoa - Biurteko progresista - Maria Kristina Borboikoaren erregeordetza - Esparteroren erregeordetza.

7. Kronologia (Kokapena): Ordenatu honako aldi eta gertaera hauek kronologikoki (seinalatu ongi ordenatuta dagoena):

1. Lehen greba Bizkaian - Maria Kristina Habsburgokoaren erregeordetza - 1898ko krisia - Primo de Riveraren kolpea.
2. Lehen greba Bizkaian - Maria Kristina Habsburgokoaren erregeordetza - 1898ko krisia - Pardoko Ituna - Primo de Riveraren kolpea.
3. 1898ko Krisia - Maria Kristina Habsburgokoaren erregeordetza - Lehen greba Bizkaian - Primo de Riveraren kolpea.
4. Pardoko Ituna - Maria Kristina Habsburgokoaren erregeordetza - Lehen greba Bizkaian - 1898ko krisia - Primo de Riveraren kolpea.
5. Primo de Riveraren kolpea - Maria Kristina Habsburgokoaren erregeordetza - 1898ko krisia - Pardoko Ituna - Lehen greba Bizkaian.

8. Alfonso XIII.aren erregealdiko lehenengo etapan (Seinalatu aukera faltsua):

1. Erregeak militar kontserbadoreenei sostengua edo babesa ematen zien.
2. Jauntxokeria ahulduz joan zen artean, oposizioak gora egin zuen batez ere hiriguneetan.
3. Berrezarkuntzako bi alderdi nagusietan gero eta zatiketa handiagoa zegoen.
4. Annualgo sarraskiak giro politiko txarra areagotu zuen. Picasso jeneralak gertatutakoa ikertu behar izan zuen.
5. 1917tik 1921era bitarteko aldian nahasmen sozial handia eta egoera ekonomiko kaskarra izan ziren ezaugarri nagusiak.

9. Euskal Herriko industrializazioa (Seinalatu aukera faltsua):

1. Bi industrializazio-eredu egon ziren: Bizkaikoa eta Gipuzkoakoa.
2. Merkataritzatik bizi zen burgesia bat egoteak lagundu zuen prozesuan.
3. Euskal industriarako Ingalaterratik ikatza ekartzea errentagarriagoa zen Asturias edota Leon aldetik ekartzea baino.
4. Bi lurraldeen industrializazioaren hasieran burdinak erakarritako enpresa britainiarrak funtsezkoak izan ziren.
5. Aspaldiko tradizio industrialak lagundu zuen prozesuan.

Definizioak

Pretorianismoa

Oso sustraituta egon zen Espainian. XIX. mendean eta XX. mendearen lehenengo hamarkadetan militarrek protagonismo edota eragin nabarmena izan zuten herrialdeko politikan.

Kintak

Soldadutza egiteko adinean zeuden belaunaldi bateko mutil gazteen artean zozketa bat egiten zuten; haren ondorioz, haietako bostenari soldadutza egitea tokatuko zitzaion.

Bessemer

Henry Bessemer ingeniari britainiarrak altzairugintza prozesua asko errazten zuen labe berezi bat, bihurgailu bat, asmatu zuen. Teknologia berriak kalitate handiko mea behar zuen eta Bizkaia aldeko burdinari erreparatu zioten enpresa britainiarrek eta hemengo ekonomian inbertitzea erabaki zuten.

Euskal burgesen zeregin nagusia

Merkataritza zen; baina negozio berria ikasiko zuten britainiarrengandik eta gure artean burgesia industrial sendo bat sortu zen.

Protekzionismoa

Gobernuek egindako politika ekonomiko jakin bat da, herrialdeko enpresak edo produktuak babesteko. Kanpotarrei oztopoak/trabak jartzen dizkiete (ohikoenak arantzelak dira).

Librekanbismoa

Kanpotarrei inolako trabarik jartzen ez dien politika ekonomikoa.

Afrikanistak (Sanjurjo, Franco, Mola)

Marokoko gerretan ibilitako militarrak. Bi ezaugarri nabarmen: pentsaera ultrakontserbadorea eta joera autoritarioak.

Gaceta de Madrid

Espainiako agintariek interes orokorreko agiriak (legeak, dekretuak…) ezagutarazteko erabiltzen zuten komunikabidea zen. Gerra Zibilaren ondoren Francok B.O.E. (Boletín Oficial del Estado) delakoarekin ordeztu zuen.

Testu Moten Sailkapena

Testu politikoak

• Manifestua: Talde baten pentsaera-ideologia adierazten duen izkribua.
• Hitzaldia: Norbaiten ikuspuntu (politiko/sozial/ekonomiko)aren ahozko adierazpena.
• Programa: Talde politiko baten (pentsaera edota) egitasmoak adierazten dituen izkribua.
• Pronuntziamendu baten manifestua: Botere politikoa indarrez hartu nahi dutenen adierazpena da; adierazpen hori altxamendua zilegi egiteko eta aliatuak lortzeko egiten da.

Testu juridikoak

• Legea: Gizarte bateko arlo jakin baten funtzionamendurako promulgatzen duten arau juridikoa, herritar guztiek (agintariek barne) errespetatu behar dutena.
• Konstituzioa: Estatu baten funtzionamendua arautzen duen lege nagusia, haren oinarri juridiko-politikoak eta herritarren eskubideak adierazi eta finkatzen dituena.
• Autonomia-estatutua: Espainiako erkidego baten autogobernua zehazten duen arau juridikoa.
• Dekretuak: Lege berri bat indarrean jartzen duen Gobernuaren agindua.
• Ituna: Zenbait talde politikoren artean adosten den hitzarmena, zeinean sinatzaileek bete beharreko printzipio batzuk dauden.

Testu narratiboak

• Saiakera: Norbaitek (pentsalariren edo idazleren batek) gai baten inguruan duen ikuspegia adierazteko idazten duen liburua.
• Kazetaritzako agiri narratiboak:
  • Albistea / Kronika / Artikulua: Egunkari edo aldizkari baten irakurleei gertaera bat deskribatu eta kontatzeko komunikabide horrek argitaratzen duen izkribua.
  • Iritzi-artikulua: Gaurkotasuneko zerbaiti buruz norbaiten ikuspegia azaltzen duen agiria.
  • Editoriala: Gaurkotasuneko gai bati buruz egunkari baten iritzia adierazten duen artikulua (egilea irakurleek ezagutzen ez duten arren, erredakzio-taldean garrantzia duen norbait da).
• Literatur lanak (Nobela / Eleberria): Idazle batek sortu eta idatzitako narrazio-liburua; fikziozko lana izan arren, garai jakin bateko gizartea, pertsonaiak, gertaerak,... ongi deskriba ditzake.