Espainiako Aro Modernoa: Iraultzak eta Foruen Kausak

1. Kalos IV. Garaia eta Konbentzio Gerra

1.1 Kalos IV. Garaia eta Konbentzio Gerra:

• Borboiak nagusi: Karlos IV.a errege, botere absolutua, Antzin Erregimena. Godoyren eragina.
• Ilustrazioaren hedapena, Frantziako Iraultza eta Despotismo Ilustratua.
• Ideia liberalak zabaldu. Frantziaren aurka gerra deklaratu: Konbentzio Gerra (1793-1795).
• Espainiak mugak itxi zituen, gerra galdu eta Basileako Ituna sinatu. Espainiako kanpo-politika Frantziaren esku geratu zen (Santo Domingo Frantziari, lurrak ez galtzeko).

2. Josef I. eta Frantsesak. Espainiako Independentzia Gerra

1.2 Josef I. eta Frantsesak. Espainiako Independentzia Gerra:

• Frantzian Napoleon agintean, inperio handi bat sortu.
• EBren aurkako Itsas-Blokeoa (bi potentzien norgehiagoka).
• Trafalgarreko bataila (1805): Basileako Itunaren ondorioz, itsas-armada guztia galdu. Kolonia guztiak babesik gabe, Espainiaren gainbehera hasi zen.
• Fontainebleuko Ituna: Portugalek itsas-blokeoa ez zuenez onartzen, inbaditu eta banatzeko hitzarmena. Godoyk sinatu zuen, eta frantsesek Espainia okupatu zuten (erreformistak vs. absolutistak).
• Aranjuezeko Altxamendua (Karlos eta Godoyren kontra): Karlos IV.ak abdikatu.
• Murat jeneralak Karlos eta Fernando Baionara eraman zituen (Josef I.a eta Napoleonen esku).
• Biek koroari uko egin zioten. Josef I.a errege izendatu. Madrilgo altxamendua, bahituta zeudelako zurrumurrua zabalduz.
• Independentzia Gerra hasi zen.

3. Foru Sistema eta Karlistadak

3.1 Foru Sistema Estatu Liberalean Txertatzea eta Foruzaletasuna

3.1 Foru Sistema Estatu Liberalean Txertatzea eta Foruzaletasuna:

• Idatziz biltzen den ohitura eta legeei balioa ematen zaie (Sistema dinamikoa).
• Euskal Probintziek foru desberdinak zituzten.
• Foruen ezaugarri nagusiak: Pase forala, soldaduska ez, zerga bereziak, hidalgia...
• Erregimen Zaharraren gainbeherak foruen krisia ekarri zuen.
• Euskal burgesia liberalen alde; nekazariak, nobleak eta apaizak foruen alde (Muñagorriren eragina).

3.2 Lehenengo Karlistada (1833-1839)

3.2. Lehenengo Karlistada (1833-1839):

• Pramgako Sanción (1830): Isabel II.a tronua jasotzeko legea.
• Isabel II.a vs. Karlos Maria Isidro: Absolutismoa vs. Liberalismoa.
• Euskal Herria, Katalunia, Aragoi eta Castelló karlismo gune nagusiak.
• Errusia, Prusia eta Austria karlismoari laguntzen.
• Tomás Zumalacárregi: Karlismoaren jenerala. Gipuzkoa, Araba eta Nafarroa kontrolpean izan zituen, baina Bilbon hil zen.
• Geroago, Maroto jeneralak bake elkarrizketak hasi.
• Bergarako Besarkada (1839): Espartero jeneralak sinatua. Konstituzioa bai, baina foruak baietzarekin (konstituzioa foruen gainetik).

3.3 Bigarren Karlistada (1872-1876)

3.3. Bigarren Karlistada (1872-1876):

• Isabel II.ak tronua galdu. Amadeo I.a Savoiakoa errege izendatu, eta gerra hasi zen.
• Foruzale asko eta moderatu asko Karlos VII.aren alde agertu ziren.
• Alfontso XII.a errege izendatu ondoren, karlismoa porrot egin zuen.
• Foruak kendu zituzten eta Kontzertu Ekonomikoak ezarri ziren.