Espainia 1959–1964: Teknokraten gobernua eta hazkunde ekonomikoa

Teknokraten gobernua eta ekonomiaren modernizazioa

Opus Dei-k gobernuan eskua hartu zuen: krisiaren ondorioz Franco behartuta zegoen gobernua birmoldatzera eta, horregatik, opuseko jendea sartu zen. Hauek zenbait neurri hartu zituzten ekonomia modernizatzeko. Espainia NDF (Nazioarteko Diru Funtsa) eta beste erakunde batzuetan sartu egin zen, eta hauek Espainiaren planak babestu zituzten.

Egonkortasun planak eta neurriak

Egonkortasun planek erregimenaren ardatzak aldatu zituzten, neurri nagusiak liberalizazio ekonomikoa eta egonkortasuna izanik. Planek bi neurri nagusi hartu zituzten (60. hamarkadan hedapen ekonomikoa):

• Neurri fiskalak: austeritatea eta gastua murriztea.
• Merkataritza neurriak: helburua atzerriko inbertsioak erakartzea eta salgaien inportazioa sustatzea zen.

Garapen planak eta industrializazioa

Garapen Planak (komisariotza sortu zen) ekonomia eta gizartea bultzatzeko egin ziren. Garapen ekonomiko-soziala helburu zuten hiru plan garatu ziren, eta haien helburua industrializatutako eremuak suspertzea izan zen garapen-poloen bidez. Hazkunde ekonomikoa sustatu zuten; hasieran ez zuten emaitza oso onak lortu, baina 1959tik aurrera baldintzak hobetu ziren zenbait arlotan. Hala ere, herrialdeko arazo guztiak ez ziren konpondu.

Garapenaren ezaugarriak

• Garapena industria-arlokoa izan zen eta hazkunde erritmo ikaragarri bat gailendu zen, sarritan «Espainiako miraria» deitzen dena.
• Soldatak eutsi egin ziren eta produktuen lehiakortasuna igo zen; produktibitatea eta eskulana handitu ziren, baita emigrazioaren bidez ere.
• Nekazaritza asko jaitsi zen, aldi berean industria asko igo zen (jende asko emigratu zuen).

Hazkunde ekonomikoa eta gizarte-aldaketak

Hazkunde ekonomikoa eta gizarte-aldaketak elkarrekin joan ziren. Garapen ekonomiko bizkorra gertatu zen, eta honek hainbat eragin izan zituen gizarte egituretan eta bizimoduetan.

Biztanleriaren hazkundea eta migrazioak

Hazkunde demografiko handia egon zen (jaiotza-tasa igo eta heriotza-tasa jaitsi), hau Baby Boom deitu zen, eta bizi-itxaropena asko luzatu zen. Barne migrazio handiak izan ziren: jendea landa-eremuetatik hirietara mugitzen hasi zen, baina hori gertatu zen hiriek oraindik hazteke zeudenean eta, beraz, ez industriak ez zerbitzuek ezin izan zuten lan-eskaera guztia xurgatu. Horregatik, agintari politikoek kanpo-emigrazioa baimendu zuten.

Migrazio mugimenduak hirigintza garaikidea ekarri zuen eta migrazioaren ondorioz biztanleriaren banaketa geografikoa aldatu egin zen; modernizazio eta mekanizazio prozesuak azkartu ziren.

Gizarte-aldaketak

Nekazaritza ekonomiatik industria eta zerbitzu ekonomia batera aldatzeak gizarte-egitura aldatu zuen. Hiri-terminoan:

• Hiri-burguesia sortu zen eta erdi-mailako klaseak hedatu ziren.
• Gizartea irekiagoa, pluralagoa eta askatasun gehiagoz betea hasi zen izaten.
• Gizarte- eta hezkuntza-hobekuntzak izan ziren: gizarte segurantza eta hezkuntza legeak ezarri ziren.

Ohiturak ere aldatu ziren: emakumeek prestakuntza hobea jaso zuten, independentzia handiagoa izan zuten eta lan-merkatuan sartzen hasi ziren. Jokabide moralak eta familia-harremanak aldatu ziren; kontsumo-ondasunen eta zerbitzuen eskaera asko handitu zen, autoaren erabilera zabaldu zen (Seat 600ren erabilera kasu ezagun bat da) eta oporretara joatea ohikoa bihurtu zen. Azkenik, 1964ko elkarteen legeek aldaketa sozial eta kulturalak bultzatu zituzten.

Oposizio demokratikoa eta mugimendu sozialak

Oposizio demokratikoa, errepresio frankistaren aurrean garatu zen; gizarte-oposizioa, eta Franco hil arteko oposizioak indar handiagoa izan zuen. Langile-mugimenduak eta sindikatuak aktibatu ziren: langile-komisioak sortu ziren eta gobernuak haiek ilegalki jo zituen; lan-gatazkak ugaritu ziren eta LANE izeneko sindikatu klandestinoa onartu zen.

Ikasle-matxinadak eta auzo-mugimenduak

Ikasleen matxinadak unibertsitatea Frankismoaren aurkako oposizio-gune bilakatu zuen. Auzo-elkarteen mugimendua bizi-kalitatearen alde borrokatu zen, eta lehenengoz alderdi eta erakunde politiko klandestinoek (PCE aktiboena) erregimenaren aurkako oposizioa koordinatu zuten. Ezker muturreko erakundeak sortu ziren eta, goragoan, ondoren ere talde terrorista batzuk (adibidez, FRAP) sortu ziren.

Oposizio politikoaren koordinazioa

Beste alderdi eta eragile batzuek ere parte hartu zuten oposizioan; Europako mugimenduaren batzarretan eta bestelako forotan koordinazio saiakera batzuk izan ziren (adibidez, Municheko bilkura aipatzen denez). Guztira, oposizio demokratikoa era desberdinetan antolatzen hasi zen eta erregimenaren aurkako presioa handitzen joan zen.