Errenazimentuko Literatura eta Energiaren Oinarriak

Errenazimentua eta Humanismoa

Errenazimenduko pentsamenduak eta kulturak gizakia eta mundu ikuskera berri bat ekarri zituzten:

• Pertsona munduaren erdigunetzat eta bere patuaren jabetzat hartzen da. Horrela sortzen da bere burua ezagutu eta hobetu nahi duen gizakiaren ideala.
• Arrazoia, jakin-mina eta espiritu kritikoa goraipatzen dira. Esperimentu zientifiko berriak, aurkikuntza geografikoak eta artearen kontzeptu berriak agertzen dira.
• Erlijiozkoa eta profanoa bereizten dira; indibidualismoa goraipatzen da, arrakasta soziala bilatzen da eta edertasun natural zein artistikoa miresten dira.

Maitasuna, Topiko Literarioak eta Bide Mistikoak

• Amodio platonikoa: Arimaren eta Jainkoaren arteko berrelkartzea natura idealizatu eta eder baten erdian.
• Tempus fugit (denborak ihes egiten du).
• Carpe diem (aprobetxatu unea).
• Locus amoenus (leku atsegin eta idilikoa).
• Bide purgatzailea (via purgativa): Arimak, jada garbituta, Jainkoarengananzko bidea hasten du.
• Bide argitzailea (via iluminativa): Arima, argi jainkotiarrak gidatuta, Jainkoarekiko hitzordura hurbiltzen denean.
• Bide bateratzailea (via unitiva): Arimak estasi-unea gogoratu eta deskribatzen du.

Garcilaso de la Vega

Garcilaso de la Vega: Zaldun errenazentista, poesia miliziarekin eta diplomaziarekin txandakatu zuena. Haren maitasun platonikoa Isabel Freire izan zen, gorteko dama portugaldarra; haren ezkontzak eta heriotza goiztiarrak oinaze sakona eragin zioten poetari, eta sentipen hori bere bertsoetara eraman zuen. Bere obran sonetoak eta eklogak nabarmentzen dira. Azken horiek giro bukolikoko poemak dira, non artzain batzuek naturan euren maitasun-kexak adierazten dituzten.

Energia Iturriak eta Garapen Industriala

Energiaren sailkapena eta erabilera gizarte modernoan:

• Energia tradizionala: Aspalditik lortu dute garapen teknologiko handia: ikatza, petrolioa, gas naturala, energia hidroelektrikoa eta fisioaren bidezko energia nuklearra.
• Energia alternatiboa: Oraindik ere esperimentazio-fasean daude, eta beraz gutxi erabiltzen dira. Garrantzitsuenak eguzki-energia, geotermikoa, eolikoa, mareena, biomasa eta fusio nuklearra dira.
• Petrolioa: Hidrokarburo likidoen nahastea da, eta milioika urtetan ingurune urtarrean lurperaturiko itsas organismoak usteltzearen ondorioz sortzen da. Lurrazalaren azpian dago.
• Energia nuklearra: Atomo mineral erradioaktiboen fisiotik edo hausturatik lortzen da.
• Energia hidroelektrikoa: Uraren energia potentziala energia elektriko bihurtuz lortzen da; horretarako, ibilbideetan eraikitako urtegi artifizialak erabiltzen dira.

Industria eta Ekonomia Egiturak

• Industria Iraultza: Prozesu konplexu honetan industria modernoa ezarri zen, eta ekoizpena fabriketan egiten hasi zen.
• Kooperatibak: Kooperatibak enpresa pribatuak dira, eta euren jabeak zein kudeatzaileak bertako langileak dira.
• Monopolioa: Enpresa bakar batek merkatuko sektore osoa kontrolatzea da, askotan enpresa-kartelen edo trusten helburu nagusia dena.