Erreforma eta Kontrarreforma: hedapena eta ondorioak

Erreformaren hedapena

Luteranismoa arin hedatu zen Europako erdialdean eta iparraldean.

Europa osoan zehar sortu ziren erreformatzaileak. Genevan, Joan Kalbinak gizakia jaiotzatik predestinatuta dagoela aldarrikatu zuen (salbamendura edo kondenaziora). Kalbinistek uste zuten sinestunak zaindu behar direla, bekatuak egin ez ditzaten; horregatik, Genevan zentsura zorrotza ezarri zen. Kalbinismoa Suitzan, Herbehereetan, Frantzian, Ingalaterran eta Eskozian hedatu zen. Frantzian kalbinistak hugenotak ziren, eta Ingalaterran eta Eskozian puritanoak.

Ingalaterran anglikanismoa sortu zen. Henrike VIII.a erregeak Erromarekin hautsi zuen, Aita Santuak Ana Boleyn-ekin ezkontzea eta Katalina Aragoikoarekin dibortzioa ukatu ziolako. Erregea Ingalaterrako Elizaren buru bilakatu zen.

Kontrarreforma

Kontrarreforma barne‑eraberritze mugimendua izan zen: Eliza berrantolatu, suspertu eta protestantismoari aurre egiteko helburua zuen.

Trentoko Kontzilioa

1545etik 1563ra bitartean Trentoko Kontzilioa bildu zen. Protestantismoarekin akordioak bilatzeko asmoz zenbait erabaki hartu ziren:

• Doktrina berretsi zen: zazpi sakramentuen baliokidetasuna onartu zen; Aita Santuaren primazia berretsi zen; Ama Birjinari eta santuei egiten zaien kultura aitortu zuten; eta ezkontzen sakramentuaren indarra berretsi zen.
• Arauak ezarri ziren kleroaren jokabide txarrak saihesteko eta moralitatea sustatzeko. Apaiztegiak sortu ziren kleroaren prestakuntza hobetzeko eta apezpikuak elizbarrutietan bizitzera behartu zituzten.
• Ikasbide katolikoa hedatzeko bide berriak bilatu ziren, hala nola eskolak eta katekismoa.

Espiritualtasun berri bat

Erlijio‑orden asko berritu ziren; adibidez, agustinar eta frantziskotar ordenek autoritatea eta diziplina berreskuratu zituzten. Nabarmentzekoa da karmeldar ordenaren berritzea. Espainian, Teresa Jesusena izan zen berritze mugimenduaren eragile nagusietako bat: bere berritzeak klausura zorrotza eta otoitz eta meditaziorako garrantzia nabarmendu zituen.

Ordena berriak ere sortu ziren, batzuek hezkuntzara bideratuta (adibidez, eskolapioak), beste batzuk gaixoak artatzera zuzenduta (adibidez, San Joaneko anaiak) eta beste jarduera sozialetara bideratutakoak.

Garrantzitsuena izan zen Jesuaren Lagundia (jesuiten ordena), Ignazio Loiolakoa sortutakoak; jesuitek Kontrarreformaren muina hedatzeko eta Aita Santuaren sostengua izateko eginkizun erabakigarria izan zuten.

Jesuitek sermoigintzan eta irakaskuntzan aritu ziren: misioak sortu zituzten Amerikan eta Asian, eta goi‑mailako ikasketa zentro eta eskolak ireki zituzten.

Intolerantzia eta errepresioa

Erreforma protestantearen ondorioak honela izan ziren:

• Europa bi erlijio‑bloke nagusitan banatu zen. Erdialdeko eta iparraldeko herrialdeek Aita Santuarekiko menpekotasuna utzi zuten; hegoaldeko herrialdeek, berriz, aita santuari leial jarraitu zioten. Banaketa horrek, funtsean botere politikoarekin lotutako borrokak ezkutatzen zituzten, erlijio‑gerren ugaritasuna eragin zuen. Garrantzitsuena izan zen Hogeita Hamar Urteko Gerra (1618–1648).
• Intolerantzia nagusitu zen: herrialde katolikoetan protestanteak, eta protestanteetan katolikoak, askotan jazarri ziren. Dogma katolikoaren kontrako liburuak eta zientzia‑jarduerak debekatuak izan ziren.
• Inkisitioa indartu egin zen eta dogma katolikotik urruntzen zen guztia jazarri zen. Espainian, odol‑garbitasunaren printzipioak ezarri ziren: arbaso ez kristauak zituzten pertsonek ezin izan zituzten zenbait kargu bete.
• Herrialde katolikoetan, berriz, mistizismoa eta debozio herrikoia biziagotu ziren.