Erreforma eta Kontraerreforma: XVI. Mendeko Iraultza

Erreforma eta Kontraerreforma

XVI. mendean, katolizismoaren zatiketa gertatu zen eta Eliza protestanteak sortu ziren. Prozesu horri Erreforma esaten zaio; horren ondotik, Eliza katolikoaren erantzuna etorri zen: Kontraerreforma.

Erreformaren arrazoiak

Eliza katolikoari eginiko kritikak izan ziren Erreformaren sorburua. Alderdi hauek loturik sortu zuten kritika:

• Elizaren ohiturak: Hierarkia katolikoko zenbait kide luxu bete-betean bizi ziren, eta haien bizimodua ez zen moralki onargarria garaiko pentsaerarako.
• Bulda eta barkamen-salmenta: Erdi Aroko Elizan ohikoa zen diruaren truke bekatuak barkatzeko buldak eta barkamenak ematea. Elizako karguak onurak eskuratzeko izendatzen ziren sarri, eta ez horrenbeste bokazio erlijiosoak bultzatuta.
• Gehiegizko liturgia: Erritu eta liturgia katolikoek ez zuten uzten erlijiositate intimoagoa edo Bibliaren irakurketan oinarritutako fedea praktikatzen.

Pentsalari humanista batzuk, Rotterdamgo Erasmo adibidez, oso kritikoak izan ziren jardun horiekin; hortik etorri zen Erreforma.

Eliza protestante berriak

1517. urtean, Martin Luther fraide agustindar alemaniarrak Eliza katolikoaren aurkako bere 95 tesiak zabaldu zituen Wittenberg hirian. Aita Santuak atzera egitera behartu zuen, baina Martin Lutherrek uko egin zion eta eskumikatu egin zuten.

Lutherrek Alemaniako printze batzuen laguntza izan zuen; Aita Santuaren eta enperadorearen aginterari uko egin zioten printze haiek. Luteranismoa azkar hedatu zen Europa erdialdean eta iparraldean. Doktrina luteranoa funtsezko printzipio hauetan oinarritu zen:

• Fedea zen salbaziorako bidea, eta ez egintzak.
• Edonork izan behar zuen apaiz izateko aukera.
• Fededun orok eman zezakeen aditzera Jainkoaren hitza.
• Biblia jotzen zen egiaren iturri bakartzat.
• Sakramentuak bataio eta eukaristiara murriztu ziren.
• Ama Birjina eta santuak gurtzeari uko egin zitzaion.

Beste erlijio protestante batzuk

Luteranismoan oinarrituta, beste mugimendu batzuk sortu ziren, eta hortik beste zenbait erlijio protestante:

• Anglikanismoa: Ingalaterrako Henrike VIII.ak hautsi egin zuen Aita Santuarekin, Katalina Aragoikoarekiko ezkontzaren baliogabetasuna ukatu ziolako. 1534. urtean Gorentasun Akta onartu zen, eta Ingalaterrako Elizaren buru aldarrikatu zuen bere burua.
• Kalbinismoa: Suitzan sortu zen Joan Kalbinen eskutik. Kalbinek predestinazioaren doktrina gehitu zion luteranismoari; pertsonak aurrez hautatuta jaiotzen ziren salbaziorako edo betiko kondenarako.

Kontraerreforma

Erreforma protestantearen hedapenaren eraginez, katolizismoak galdu egin zuen Europa iparraldean eremu handi bat. Ondorioz, Eliza katolikoak horri erantzuteko mugimendua jarri behar izan zuen martxan, neurri hauen bidez:

1. Protestantismoa jazartzea: Aita Santuak Inkisizioa berrezarri zuen heretikoak zigortzeko; autofede zeritzon epaiketa publikoa egiten zitzaien. Aurkibidearen Kongregazioa ere sortu zen.
2. Elizaren Erreforma: Katolizismoak onartu zuen premiazkoa zela Eliza erakunde gisa berritzea. 1545-1563 urteen artean Trentoko Kontzilioa egin zuten.

Trenton Elizaren jardunak berrikusi zituzten: barkamenak galarazi zituzten, apaiztegiak sortu zituzten fraideak prestatzeko eta gotzainak beren elizbarrutian bizitzera behartu zituzten.