Erradioaktibitatea: Kontzeptuak eta Erabilerak

Erradioaktibitatea

Atomoek jasaten dituzten prozesu fisiko edo kimiko gehienek haien azalari (elektroiei) eragiten diete. Erradioaktibitatea, ordea, nukleo atomikoan gertatzen den fenomenoa da.

Hona hemen oinarrizko kontzeptu batzuk:

• Erradiazioa: Nukleo atomiko batek energia galtzen duenean igortzen duen partikula edo uhin elektromagnetikoa da.
• Igorpen erradioaktiboak: Desintegrazio erradioaktiboa da, atomo batzuen nukleoek jasaten duten prozesua; horren bidez, erradiazioa igortzen dute. (Hondakin erradioaktiboek igortzen duten erradiazioa, adibidez, hiru motatakoa izan daiteke: alfa, beta edo gamma).

Fisio Nuklearra

Fisio nuklearra atomo handien isotopo erradioaktiboen nukleoak (adibidez, uranioa eta plutonioa) hautsi eta atomo txikiagoen nukleoak eratzen dituzten prozesua da. Prozesu honetan, energia kantitate izugarria eta neutroi bat edo gehiago askatzen dira.

Erradioaktibitatearen Aplikazioak

Industrian

Piezen barne-egituraren erradiografiak

Kalitatea kontrolatzeko aplikazio bat da. Gamma izpiekin edo neutroiekin egiten dira, eta, beraz, gamma edo neutrografia izena hartzen dute. Metodo ez-suntsitzailea da, soldaduren, pieza metaliko edo zeramikoen eta abarren kalitatea egiaztatzea ahalbidetzen duena, materialaren konposizioa kaltetu edo aldatu gabe.

Produktu jakin batzuen kalitatea hobetzea

Iturri biziekin irradatzean datza, produktu jakin batzuen kalitatea hobetzeko. Adibidez, erradiazio bidezko polimerizazioa plastikoak fabrikatzeko eta "erabilera bakarreko" produktuak esterilizatzeko erabiltzen da.

Medikuntzan

Erradioaktibitateak hainbat erabilera ditu medikuntzaren arloan, besteak beste:

• Medikuntza nuklearra: Diagnostikorako (gammagrafiak, PET) eta terapiaetarako (radiofarmakoak) isotopo erradioaktiboak erabiltzen dira.
• Onkologia erradioterapikoa: Minbizi-zelulak suntsitzeko erradiazio ionizatzaileak (erradioterapia) erabiltzen dira.
• Txertoak: Zenbait material biologiko, txertoak barne, erradiazio bidez esteriliza daitezke.
• Erradiokirurgia estereotaxikoa: Zehaztasun handiko erradiazio-dosiak erabiltzen dira garuneko tumoreak eta beste lesio batzuk tratatzeko, ohiko kirurgiaren alternatiba gisa.

Hondakin Erradioaktiboen Sailkapena

Hondakin erradioaktiboak haien aktibitate mailaren arabera sailkatzen dira:

1. Sailkatu beharrik gabeko hondakinak: Erradioaktibitate maila ez da pertsonen osasunerako edo ingurumenerako kaltegarria, eta material konbentzionaltzat erabil daitezke. Adibidez, bananak, ahuakateak...
2. Aktibitate baxuko hondakinak: Hondakin hauek gamma edo beta erradioaktibitatea dute, eta maila jakin batean kaltegarriak izan daitezke.
3. Aktibitate ertaineko hondakinak: Hondakin hauek beta erradioaktibitatea baino maila handiagoa dute, eta haien desintegrazio prozesuak, gutxi gorabehera, 30 urte irauten du.
4. Aktibitate handiko hondakinak: Hauek alfa erradioaktibitate maila dute, arriskutsuenak dira, eta lurpean sakon gorde behar dira ingurumenari kalterik ez egiteko. Hondakin hauek desegiteko 30 urte baino gehiago behar dira.

Energiaren Sorrera Eguzkian eta Izarretan

Eguzkia eguzki-sistemaren erdian dagoen izar bat da, eta guregandik hurbilen dagoen izarra da. Plasmaz osatutako esfera ia perfektua da. Eguzkiaren masaren hiru laurden inguru (~% 73) hidrogenoa da; gainerako ia guztia helioa da (~% 25), eta beste elementu batzuen kantitate txikiz osatuta dago, hala nola oxigenoa, karbonoa, neoia, nitrogenoa, magnesioa, burdina eta silizioa.

Nola sortzen du Eguzkiak bere energia?

Eguzkiaren energia fusio nuklearraren bidez sortzen da. Prozesu honetan, hidrogeno nukleoek elkarren aurka talka egiten dute eta fusionatu egiten dira, helio nukleo astunagoak sortuz. Erreakzio honek energia kopuru handia askatzen du. Hidrogenoa helio bihurtzeko mekanismo horri esker Eguzkiak distira egiten du. Askatutako energia Lurreraino iristen da erradiazio elektromagnetiko moduan.

Izarrak

Izarrek ere fusio nuklearra deitutako prozesuaren bitartez ekoizten dute energia. Izarrak, oro har, hidrogenoz eta helioz osatuta daude.