Erlijioa eta Zientzia: Gatazka, Elkarlana eta Hizketa-Ekintzak

Erlijioaren eta Zientziaren Arteko Harremana

Gaur egun, oraindik eztabaida dago erlijioaren eta zientziaren arteko gatazkari buruz: batzuek diote gatazka hori oraindik existitzen dela, eta beste batzuek, berriz, ezetz.

Gatazkaren Aldekoak

Baietz esaten dutenen artean bi talde nagusi daude:

• Muturreko Fededunak: Fundamentalistak eta integristak, erlijioari lehentasuna ematen diotenak eta zientzia alboratzen dutenak.
• Ateo Berriak: Daniel Dennett, Richard Dawkins, Christopher Hitchens eta Sam Harris autoreak. Hauek zientzia onartu eta erlijioa baztertu egiten dute. Gainera, erlijioa argumentu arrazionalen bidez aztertu eta “gainditu” behar dela diote.

Honen harira, Antonio Fernández-ek "Los científicos y Dios" liburuan dio:

“(...) Zientzialari batzuek Jainkoaren harantzago ikusiko dute, beste batzuek ez dagoela ezer ikusiko dute, batzuk ezer ere ez dute ikusiko eta beste batzuk ezin dutela ikusi ikusiko dute.”

Gatazkaren Aurkakoak

Ezetz esaten dutenen artean, bi jarrera nagusi daude:

• N.O.M.A. (Non-Overlapping Magisteria): Stephen J. Gould eta Francisco Ayala defendatzen dutena. Zientzia eta erlijioa eremu edo esparru desberdinetara bideratzen dira, eta, beraz, ez litzateke gatazkarik egon behar, besteari dagokion espazioa urratzen ez duten bitartean.
• Elkarlanaren Defendatzaileak: Historialari gutxi batzuek elkarlana defendatzen dute eta beti elkar laguntzeko prest daude; hauek “gatazka” mito hutsa dela esaten dute.

Nire Iritzia

Nire ustez, N.O.M.A.-ren alde nago: erlijioaren eta zientziaren artean ez dago gatazkarik, baldin eta beraien esparruan kokatzen badira. Ez da beharrezkoa haiek nahastea; bakoitzak defendatzen duena errespetatu behar da.

Eztabaida eta Hizketa-Ekintzak

Ian Hacking eta Eztabaida

Ian Hacking filosofoak dio gaur egun eztabaida sortzen denean jendeak saiatzen dela esandakoa “desmaskaratzen”, hau da, pertsonari erasotzen eta kritikatzen, esandakoaren ordez. Horren ordez, zer egin beharko genuke? “Ezeztatu” beharko genituzke argudioekin, arrazoiekin eta datuekin, gure tesia defendatzeko edo bestea ukatzeko gure jarrera azaleratuz.

Enuntziatu Performatiboak

Aditz eta enuntziatu performatiboak munduan efektua sortzen dutenak dira, enuntziatze hutsagatik; hau da, ez dira hitz hutsetan geratzen, baizik eta benetako ondorioak dituzte. Ez dute errealitateko ekintza bat hizkuntzan islatzen besterik egiten. Adibidez, “hitza ematea”: idatziz edo ahoskatuz enuntziatua egiten den unean bertan egiten da; ez da egitate bat deskribatzen, ekintza egiten da.

Hizketa-Ekintzen Azterketa

Hauek “hizketa-ekintzak” deitzen diren horien barruan sartzen dira. John L. Austin-ek How to do things with words lanean hasi zen aztertzen, eta gero, ildo beretik jarraitu zuen bere ikasle John R. Searle-k, Speech Acts liburuarekin. Bi autoreek honako honetan sakontzen dute: lengoaiak eta errealitatea, batzuetan, informazioa transmititzeko baino gehiago zerbait egiteko edo efekturen bat sortzeko balio dute.

Komunikazioaren Erronka Garaikideak

“Gorroto hizkera”, “kultura bertan behera uztea”, “irakurle sentsibilitateak” eta “albiste faltsuen” fenomenoak berez lotuta daude gaur egungo komunikazioaren esparru konplexuan.

Gorroto Diskurtsoa

Gorroto-diskurtsoa pertsona-talde zehatz baten aurkako gorroto edo indarkeriaren adierazpena da, arraza, erlijioa, sexu-joera edo genero-identitatea bezalako ezaugarrietan oinarrituta.

Kantzelazio Kultura

Kantzelazio kultura, berriz, talde jakin batzuentzat onartezintzat jotzen diren jokabide edo adierazpenengatik pertsona edo entitate bati boikota edo publikoki gaitzespena egitea da.

Irakurle Sentsibilitateak

“Irakurle sentsibilitateak” arrazarekin, kulturarekin, sexualitatearekin eta bestelako identitate-ezaugarriekin lotutako pertsonaien eta gaien irudikapenari buruzko iritzia ematen dute, estereotipo kaltegarriak saihesteko eta hizkera ez ofentsiboagoak ordezkatzeko.

Albiste Faltsuak

Azkenik, “albiste faltsuak” mehatxu bat adierazten dute informazioaren osotasuna eta demokraziaren funtzionamendurako. Entzuleak engainatzeko edo manipulatzeko diseinatutako albiste faltsuak dira.

Laburpena

Laburtzeko, “gorroto-diskurtsoa”, kultura bertan behera uztea, “sentsibilitate-irakurleak” eta “albiste faltsuak” elkarri lotuta dauden elementuak dira, aro digitalean adierazpen askatasunaren eta disidentziaren egiaren inguruko erronkak islatzen dituztenak. Horiek errespetua, justizia eta bakea sustatzen dituzten irtenbideak bilatzen dituzte.