Epika: jatorria eta erromatar epopeiak

Epika: definizioa eta jatorria

Epika hitza grekoko “epos” hitzetik dator; honen esanahia “istorioa” da, baina ondoren gizon eta heroi historikoei buruz hitz egiten zuen olerkia bezela ulertu zen. Epika literatura genero bat da; gertakizun edo ekintza adierazgarriak (gehienetan bortitzak edo heroikoak) kontatzen ditu.

Jatorria eta forma

Literaturan, lehenengo manifestazioak ahozkoak ziren eta ez zuten autore ezagunik. Forma: bertsotan idatzita dago eta bertso-sistema bat erabiltzen zuten. Jatorrian rapsodak eta bestelako ahozko erritmo teknikak ustez erabili ziren testua hobeto gogoratzeko eta transmititzeko.

Tematika eta pertsonaiak

Tematika: gai historikoak, erlijiozkoak eta nazionalak lantzen ziren batez ere. Greziar epikatik ateratako heroiak epika latindarraren oinarri izan ziren. Pertsonaia heroikoetan, esate baterako, Erromatarrek Homeroren Iliada eta Odisea olerkiak hartu zituzten erreferentzi moduan; horien bidez Eneas heroi mitiko bezala aurkeztu zuten.

Figura erretorikoak eta ahozkotasuna

Genero orala izanik, testua hobeto gogoratzeko rapsodak eta bestelako errezitazio teknikak erabiltzen zituzten. Horregatik, forma erretoriko eta erritmiko nabarmenak dira epikan.

Generoaren jatorria

Jainko greko eta erromatarren arteko nahasketa kulturala gertatu zen, eta lehen kantu epiko erromatarren sorrera hori bultzatu zuen.

Livio Androniko

Bizitza: haurtzaroan Tarenton preso hartu zuten eta esklabo bihurtu zen. Bere jabeak bere semearen maisu izatera eraman zuen, eta urte batzuk geroago manumisazioa jaso eta askatasuna eman zioten. Livio maisu bezala bizi izan zen eta eskola bat zabaldu zuen, non grekerazko literatura lanak irakasten ziren. Androniko Homeroren Odisea latinera itzuli zuen; itzulpen hori Odusia bezala ezagutzen da.

Obrak:

• Odusia — Odisea poema epikoaren latinezko egokitzapena

Tragediak:

• Achilles
• Aegisthus
• Aiax Mastigophorus
• Andromeda
• Antiopa
• Danae
• Equos Troianus
• Hermonia
• Tereus

Komediak:

• Gladiolus
• Ludius

Nevio

Nevio erromatarra eta plebeioa zen; askatasun osoz bere iritzia ematen zuen eta arazo larriak izan zituen nobleziarekin. Poesia latindarrari hasiera eman zion eta Gerra Punikoari buruzko epopeia baten egilea izan zen, Bellum Poenicum izeneko lana. Gerra horretan parte hartu zuen; Kartagok eta Erromak elkarren aurka borrokatu zuten.

Ennio

Ennio bere Annales deituriko obran, Homeroen inspirazioa iturri bezala erabiliz, Erromaren jatorria eta garai arteko historia azaltzen du.

Augustoren garaiko epika

Erromak Errepublikaren amaieran bizi zuen krisi larriaren ondoren, Augusto Erromaren ohitura eta moralaren erregenerazioa sustatzen saiatzen zen; horretarako garaiko idazleetaz baliatu zen bere helburu politikoak aurrera eramateko.

Virgilio

Publio Virgilio Marón jaio zen. Poeta latindarra izan zen; filosofia, matematika eta erretorika ikasi zituen. Hasieran epikurearren eraginaren pean egon zen, baina denborarekin platonismora jo zuen.

Obrak

• Bucolicas — artzaien istorioak eta pastoralak
• Georgicas — landa-bizitza eta nekazaritzaren goraipamena
• Eneida — poema epikoa

Eneida K. a. I. mendean idatzitako epopea bat da. Lana Augusto erromatar enperadorearen enkarguz idatzi zen, helburu mitiko bat emateko eta inperioa loriatzeko. Virgiliok, Homeroren olerkiak jarraituta, berridatzi egin zituen abiapuntu bezala Troiako gerraren eta hiri horren suntsipenaren istorioa hartuz, eta Erromaren fundazioa mito greziar ospetsuen bidez jarri zuen.

Oharra: Eduki honetan dauden izenak eta lanak epikaren garai eta iturri nagusiak islatzen dituzte; hau SEOrako egituratuta dago, sarrera definitu eta atal nagusiak (jatorria, formak, autoreak eta obrak) nabarmenduz.