Engranajeen Sailkapena eta Fresaketaren Oinarriak

Engranajeen Sailkapena

Posizio Erlatiboaren Arabera

1. Transmisio-Ardatz Paraleloak: Gurpilaren gorputza zilindrikoa da, horregatik engranaje zilindrikoak ere deitzen zaie.

2. Transmisio-Elkartopakorrak: Gurpilaren gorputza konikoa da eta engranajeak konikoak direla esaten da.

3. Transmisio-Ardatz Gurutzatuak:

• a) Hipoideak: Gurpil konikoek osatzen dituzte, baina transmisio-ardatzak ez dira elkartopakorrak; ardatz arteko "a" distantziak ia ez du pinoiaren diametroa gainditzen.
• b) Hortz Helikoidalen Engranaje Zilindrikoak: Transmisio ardatzen arteko angelua edozein izan daiteke.
• c) Torloju Amaigabeak: Transmisio ardatzak normalean ortoganalak izaten dira. Pinoiak torloju forma izaten du eta diametroa argi eta garbi handiagoa duen gurpilarekin engranatzen da. Hortzak gurpilaren gorputzaren kanpoaldean daude, baina koroa hortzdunetan hortzak barruan ere koka daitezke.

Engranaien Sailkapena Hortzen Arabera

1. Hortz Zuzenak: Hortzen simetria-planoak bere biraketa-ardatza dauka.

2. Hortz Zeihar edo Helikoidalak: Hortzen norantza zilindro batean helize moduan dago kiribilduta. Hainbat kasutan, kono batean helize moduan dago kiribilduta.

3. Aurkako Noranzkoko Hortz Helikoidal Bikoitzak

4. Chevron Hortz

5. Hortz Kiribilduak

Engranatzen Lege Nagusiak

• Elementu eragilea abiadura konstantean biratzen denean, mugimendu transmisioa erregularra izan behar du, kolperik eta talkarik gabe.
• Hortz normalek bereziak izan behar dute (pasa berdina).
• Moduluak berdinak izan behar dira bi gurpiletan.
• Intsuniten beste engranajearen hortz kopurua egokiak izan behar da.
• Mugimenduan parte hartzen duten hortzen artean kontaktua egon behar da.
• Profila konjugatua izan behar dute.

Parametro Nagusiak

• Kanpo Diametroa (da): Hortzen kanpoko mugan duen zirkunferentziaren diametroa.
• Hondo Diametroa (df): Barreneko diametroa.
• Hortzaren Altuera (h): Kanpoko eta barruko zirkunferentzien arteko erradio distantzia.
• Hortz Buruaren Altuera (ha): Kanpoko zirkunferentziaren eta jardunaren arteko erradioa.
• Hortz Oinaren Altuera (hf): Jarduneko zirkunferentziaren eta barrenekoaren artekoa.
• Hortzaren Lodiera (s): Hortz normaleko zirkunferentzian hartzen duen balioa. s = 1/2 · p = 1/2 · π · m

Ekintza Lerroa

• Bi profil konjugatuen kontaktu puntuen lerroa da.
• Ekintza lerroa jarduneko puntutik igarotzen da beti, eta pinoi eta gurpilaren kanpo diametroak mugatzen dute.
• Bi gurpilen lerro simetriko berean dago, zentro-ardatz lerroarekiko.
• Erabiltako lerroa eta p kontaktu puntuak ekintza-lerro horretan duen desplazamenduaren norabidea funtzionatzeko moduaren araberakoa da.

Sorkuntza Bideko Tailaketa

1. Maag metodoa (tresnaren bidezko tailaketa) $\rightarrow$ Engranaje zuzenak eta kremailerak egiteko lana.
2. Sin fin fresa (fresa ama bidezko tailaketa) $\rightarrow$ N₂ = N₁ · Z₁ / Z₂
3. Fellows metodoa (pinoi erako tresna bidezko tailaketa)

Lan Higidura Fresaketetan

1. Higidura Motak:

• Ebaketa Higidura (Hc): Z ardatzean mugimendua izanik, erremintak du eta zirkularra da.
• Aitzinapen Higidura (Ha): Elementua aurrera eramaten da, eta piezak edo erremintak izan dezake.
• Sartze Higidura (Hp): Pieza edo erremintak izan dezake eta materialean sartze-sakoneran eragiten duen higidura zuzena da.

1.1. Ebaketa Higiduraren Abiadura

• Ebaketa abiadura definitzen da, metro minutukoan adieraziz (m/min).
• Landu behar den materialaren ezaugarrien araberakoa.
• Sortzen materialen arabera.
• Egin beharreko eragiketaren araberakoa.
• Ebaketa abiadura (Vc) eta erremintaren diametroa ezagututa (D), biraketa-abiadura, bira minutukoan (N) kalkatzen da.

Formulak:

N = (Vc · 1000) / (π · D)    (b/min)

Vc = (π · d · N) / 1000    (m/min)

1.2. Aitzinapen Higiduraren Abiadura

• Aitzinapen abiadura definitzen da, milimetro minutukoan adieraziz (mm/min).
• Hortzeko aitzinapenaren araberakoa.
• Fresaren hortz kopuruaren araberakoa.
• Fresaren minutuko bira kopuruaren araberakoa.

Formula:

Amin = aₓ · z · N

• mm-tan adierazten da, taulatan dator adierazten hortzeko aitzinapen beste hauen menpe:
• Landu behar den materialaren ezaugarrien menpe.
• Erreminta sortzeko materialaren menpe.
• Eragiketa-motaren menpe.
• Lortu nahi den gainazal-akaberaren menpe.
• Makinaren potentziaren menpe.

1.3. Sartze Higidura

• Eragiketak sakonera definitzen du, mm-tan adierazten da.
• Egin beharreko eragiketa-motaren menpe.
• Makinaren potentziaren menpe.
• Lortu beharreko dimentsio-kalitatearen menpe.

2. Ebaketa eta Aitzinapen Higiduren Norabidea

• Noranzko Bereko Fresaketa: Ebaketa higidura, hortzaren eta piezaren desplazamenduaren noranzko berdinean.
• Kontrako Noranzkoko Fresaketa: Hortzaren higidura noranzkoa eta piezaren kontrakoak dira.

BERA (Noranzko Bereko Fresaketa):

• Fresaren hortzak, ebaketaren hasieran txirbil lodiera handiena eusten du.
• Sistema egokiagoa da.
• Ebaketa indarrak makinan eta piezan eragin txikiagoa eragiten du.
• Era berean, zarata gutxiago sortzen da eta gainazalaren kalitatea hobea da.
• Honek fresen erabilera luzatzen du.

KONTRA (Kontrako Noranzkoko Fresaketa):

• Txirbilaren lodiera zeroetik hasten da, handituz doa, ebaketaren amaieran balio maximoa lortu arte.
• Hortzek esfortzu handiagoa jasaten dute hasieran, urradura sor daitekeelarik.
• Fresaketak zarata handiagoa sortzen du eta gainazal akaberan negatiboki eragiten du.
• Bestalde, pieza sartzen denean makineriak indar handiagoa eta potentzia gehiago kontsumitzen du.

3. Fresaketaren Oinarrizko Eragiketak

3.1. Aurrezko Fresaketa

• Fresaketa ardatza mekanizatu beharreko gainazalarekiko perpendikular dagoenean aurrezko fresaketa deitzen da.
• Kasu honetan, eragiketa-sakonera fresaren biraketa-ardatzarekiko paralelo neurtzen da.
• Aitzinapena fresaren biraketa-ardatzarekiko perpendikularra da.
• Inguraketa bidez landu beharreko piezaren gainazala erabat estaltzen duten arrastoen multzoa.

3.1.1. Lauketa

• Fresaketan ebaketa aldakorra denez, sortutako txirbil sekzio eta ebaketa motaren arabera, talkak handiagoak edo txikiagoak izango dira.
• Landu behar den piezan sortutako gainazala funtsezkoa da.
• Faktore hauen menpe: fresaren diametroaren, geometrikoaren eta kokapenaren arabera.
• Fresaketa mota arrunta da, fresaketaren bidez gainazal lau bat lortzea helburu duena.
• Lan agerantzuneko aurpegi ebaketa-sortzaile dutenak.
• Aurrezko fresaketek mekanizatutako gainazalari akabera ematen diote.

OSATU: Fresaren diametroa fresatu behar den piezaren zabalera baino handiagoa denean.

OSATU GABE: Fresaren diametroa fresatu behar den piezaren zabalera baino txikiagoa denean.

3.1.2. Lauketa eta Eskarreta

• Fresaketa honetan artezak, kasu honetan kanpo aldeko sortzen angelu piezaren forma geometrikoa baldintzatzen du.
• Piezaren forma geometrikoak oso zehatzak eskatzen duen mekanizazio aukeratu.
• Fresaketa honetako abantaila: erreminta bakarra erabiltzeko aukera.

Fresatu beharreko zabalera / Fresaren diametroa

3.1.3. Arteketa Aurretiko Fresa Zilindrikoarekin

• Fresaren diseinua eta ebaketaren egitura artezak direla, angelu zuzeneko fresaketaren ondorioz espazio txikiak egin daitezke.
• Erabiltzen diren erremintak:
  • Plakako txorodun fresak
  • Ardatz luzerako fresak
  • Metalezko txorodun fresak integralak

3.2. Fresaketa Tangentziala

• Fresaren biraketa ardatza lotzen den gainazaletik paralelo geratzen denean, fresaketa tangentzala dela esaten da.
• Iraganaldi sakonera fresaren biraketa-ardatzarekiko bat neurtzen da.
• Iraganaldi zabala fresaren biraketa-ardatzarekiko paralelo.
• Erabiltzen diren artezak: forma fresaketa, fresa-txertatako fresaketa.

3.2.1. Artezaketa

• Eragiketa hau aurretiko fresa zilindrikoekin egin daiteke. Hala ere, hiru sortetako diseinu erako fresak hobeto landuko dituzte artezak.
• Erreminta hauekin, artezak luze edo motzak, sakonak edo sekonekoak txikiak eta fresa mailak ere sortzen dira.
• Fresaren hortzak zuzenak edo inklinatuak izan daitezke. Azken hauek ebaketaren sarrera uniformea dute eta enbrontxoa gainazal akabera hobea.
• Fresaren diametroak eragin zuzena izan behar du iraganaldi zabala, sakonera eta fresaren pikoa apropiaren distantzia 2 mm-tan.

3.2.2. Forma Fresaketa

• Profil bereko fresak mekanizatzen diren alde aurre eta gainbilak lortzea.
• Modulu-fresa definitzeko profil iraunkorreko fresa, engranaje-hortzak, kate-gurpilak, txobera-ardatzak eta abar lantzeko era bako forma fresaketa.

3.2.3. Fresa Trenezko Fresaketa

• Erreminta egokiak erabiliz, era honetako formak lor daitezke: planoak, zuloak, hutsak…
• Piezia berdineko serie ertain edo handiak fresatu behar direnean, kasu bakoitzarentzat prestatutako tresnaren bidez zenbait pieza muntatzen izen da.
• Bestalde, torloju fresa-etxean, artezak, aurpegi-angeluarrak, profilak eta… buruko dituen fresa-tren bat ere bai.
• Fresa tren batekin lan egiten denean, eta metal gogorrezkoak direnean, komeni da fresa-etxean ardatzari inertzian bolantea ezartzea.
• Hori izanik gero, aldakako ebaketan, erreminten iraupenean eta makinaren zenbait mekanismotan eraginez zuzenak dardarak murriztuko dira.