Energiaren Oinarriak, Mekanika eta Energia Iturriak

Energiak ezaugarriak, bi ezaugarri: elkarrekin bihurgarriak eta kontserbatzearen printzipioa. Edozein aldaketa fisiko edo kimikoetan, energia ez da sortzen ez suntsitzen: aldatu baino ez da egiten.

Sistemen arteko energia-trukea. Bero eta lana ez dira energia-formak, sistema materialen artean dabilen energia baizik.

Energia mekanikoa

Energia zinetikoa. M masa duen gorputz baten energia zinetikoa, ec, gorputz horrek higitzeagatik duena da, azkar (v) higitzearen ondorioz duena Ec= 1/2.M.V2.

Energia potentziala grabitatorioa. M masa gorputz baten energia potentzial grabitatorioa, Ep, gorputz horrek erakartze grabitatorioa eraginpean egotearen ondorioz duena da Ep=m.G.H .

Energia mekanikoa kontserbatzea. Marruzkadurarik egon ezean, energia mekanikoa kontserbatu egiten da. Hau da, horren balioa iraunkorra da edo ez da aldatzen AEm=0.

Kontserbazioari buruzko lege horren esanahia. Gorputz bere energia potentziala energia zinetiko bihur dezake, eta alderantziz; hau da, energia potentziala galduz gero, energia zinetikoa irabazten du (kantitate berean) eta alderantziz.

Energia elektrikoa. Energia elektrikoa korronte elektriko batek duen energia da, eta hori, hain zuzen ere, elektroien eta karga elektrikoa duten beste partikula batzuen (ioiak) higidura baino ez da.

Energia kimikoa. Energia kimikoa substantzia puruetako atomoak lotuta mantentzen dituzten lotura kimikoei erlazionaturik energia da.

Energia nuklearra. Energia nuklearra atomo batzuen nukleoek dituzten aldaketei loturiko energia da.

Indar baten lana. Edozein indarrek, gorputz bat desplazatzen duenean. Lana egiten du gorpuz horretan. W= F.D/ sistema material batek lana egiteko duen gaitasuna.

Makinak. Makinaren errendimendua, R, aprobetxaturiko energiaren (edo energia erabilgarria) eta kontsumituriko energiaren arteko zatitura da, eta ehunekotan adierazten da. R(%)= aprobetxaturiko energia/ kontsumituriko energia. 100.  polea plano inklinatuta palanka.

 Energia- iturriak.

Energia: gizakiaren beharrizana. Energia-iturriak gizakiak oinarrizko energia lortzeko erabiltzen dituen baliabidea edo lehengai guztiak dira oinarrizko energia, beriiz, naturan eraldatu gabe dagoen edozein energia erabilgarria da, batez ere termikoa eta elektrikoa.

Bi talde berriztagarriak berriztaezinak.

Berriztaezinak. Energia-iturri berriztaezinak kantitate mugatuan daudenak dira, edo naturan sortu baino azkarrago kontsumitzen direnak; esaterako, erregai fosilak edo nuklearrak.

Erregai fosilak. Milioika urtetan lurpeeaturiko landareak eta mikroorganismoak deskonposatuta sortzen dira/ petrolioa, ikatza eta gas naturala.

Erregai nuklearra. Fisio nuklearra erreakzioak edukitzejo gauza diren elemtua kimikodun mineraletatik lortzen dira/ uranioa.

Energia-iturri berriztagarriak. Energia-iturri berriztagarriak naturan kantitate mugatuan gabe daude nak dira, edo kontsumitu baino lehenago berriztatzen direnak.      energia berriztagarriak energia garbiak dira, ez dute hondakinik sortzen eta ia agorrezinak dira./ Eguzki-energia, Energia eolikoa , Energia hidraulikoa, Biomasaren energia, Energia geotermikoa eta maremotriza.