Eliza gotikoa: arkitektura, eskultura eta aldiak

Eliza gotikoa: sarrera

Frantzian sortu zen eta gero Europara hedatu zen. Herrialde gehienetan, bai fatxadek eta bai tinpanoek egitarau zehatza zeramaten. Eliza erromanikoaren aldean, beirazko leiho handiek garrantzia hartu zuten. Arte honen sorrera aurrekoaren berrikuspenaren beharraren ondorioz etorri zen. Eliza gotikoetan arku zorrotzak eta gurutze-gangak erabili ziren gehienbat. Hori guztia elizaren sabaiak eta paretak sortutako indarra ondo banatzeko erabili zen, eta ondorioz indar hori hainbat nerbiotan banatzen da. Nerbio hauek bi gurutze-ganga elkar ebakitzean sortzen dira. Azkenik, altuera handiko elizak sortu zirenez eta nabeen artean desberdintasunak zeudenez, nabe nagusiaren gangek eragindako bultzadak arbotanteen bitartez indargabetzen ziren.

Eraikuntza-elementuak

Planifikazioa eta planta:

• Latindar gurutz-oina erabiliko zuten hiru nahiz bost nabeetako katedral gotikoetan; girola eratzen den tokian batzuetan oina bikoitza izango zen. Bestalde, alboko nabe batzuetan oraindik triforioari eusten zioten.

Elementu arkitektoniko nagusiak:

• Arku zorrotzak
• Gurutze-gangak
• Zutoin-arkuak
• Pinakuluak
• Beira-leiho handiak (beheko eta goiko espazioak argiztatzen zituzten)
• Dorre lirainak atarien alde banatan, arkitekturaren bertikaltasun-sentsazioa areagotuz
• Programa ikonografiko oso xehea, atarietako eskultura eta erliebeetan

Aldiak

Klasikoa — XIII. mendea

Aurreko mendearen hasieran abiarazitako katedraletako lanei jarraipena eman zitzaien (París, Chartres...). Aldi honetan erdiko nabearen eta alboetako nabeen arteko aldea handia zen, eta zutabeen arteko espazioak beira-leihoz bete ziren.

Manierista — XIV. mendea

Arkuak zorrotzagoak eta dekorazio-lanak nabarmenagoak izan ziren; gangen bigarren mailako nerbioak ere agertu ziren. Frantzian gerra eta egonezin garaia izan zen, eta horregatik proiektu berriei gutxi ekin zitzaien.

Garduna — XV. mendea

Garai honetan gangen nerbioek eta nerbioekin egindako marrazkiek sabaiak gero eta konplexuago eta bihurrituago apaindu zituzten. Dekorazioa askoz korapilatsuagoa izan zen eta arku konopiala erabiltzeari ekin zioten.

Eskultura

Estilo gotikoak inspirazio-iturri nagusi bilakatuko zuen zentzuen mundua. Garai honetan artista askok gauzen itxurari berriro erreparatu zioten, naturalismoaren bila. Beste batzuk pertsonaia ezagunen protagonismoa goraipatzeko erabili zuten eskultura.

Aipagarria da naturalismoak pertsonaien jarreretara eta keinuetara ere zabaltzen zuela. Erromanikoan irudiek jarrera zorrotza zuten; orain, atezango desberdinetan kokatutako eskulturek eszena bat osatzen dute. Lan askotan Deikundea, Ikustaldia edo Jesus Haurtxoaren aurkezpena ematen dira gai nagusi moduan.

Katedral handiekin loturik ageri dira lan gehienak. Hilobi-eskultura garrantzitsua da. Halaber, XIV. mendean artistek pertsonaien bareziaren eta antzeko sentimenduen transmisioa bilatu zuten; adierazkortasuna eta sentimenduak areagotu egin ziren. XV. mendean, errealitate profanoan, izaera sinbolikoari eutsiz, izaera patetikoa agerian uzten zuten lanek ikuslea hunkitzen zuten.

Gai nagusiak:

• Azken Juizioa
• Deikundea
• Testamentu Zaharra eta Testamentu Berria
• Jaiokundea
• Ama Birjina haurrarekin (bi pertsonaien arteko lotura argi adierazten da)

Bestalde, Kristoa nagusi da erretauletan, tinpanoetan eta atezangoetan.