Ebaluazio Tresnak Orientazioan: Elkarrizketa eta Behar-Analisiak

Ebaluazio Tresnak Hezkuntza eta Gizarte Orientazioan

Elkarrizketaren Papera eta Deribazio Prozesua

Hezkuntza eta gizarte orientazioan, deribazioa prozesu garrantzitsua da, orientatzaileak hezitzailearen eskutik jasotzen duen informazioaren bidez ikasleen edo taldeen beharrei erantzun egokia emateko. Hala ere, deribazio hori ez da beti eraginkorra, batzuetan informazio zehaztugabea edo orientatzailearen prestaketa eskasa direla eta. Horregatik, deribazio-orria ez da nahikoa, eta elkarrizketa sakon eta zuzendua beharrezkoa bihurtzen da, kasua argitzeko eta esku-hartze formal eta egokia antolatzeko.

Elkarrizketaren bidez bi profesionalen —hezitzailea eta orientatzailea— arteko elkar-ulertzea eta lankidetza eraikitzen da. Helburua da elkarrekin planifikazio bateratua egitea, ikasleen inguruko informazio esanguratsua partekatzea, eta egoera pedagogikoari heltzeko oinarri sendoa finkatzea. Elkarrizketa deribazio-orriaren ondoren egiten da, eta orri horretan jasotako datuak abiapuntutzat hartzen dira.

Elkarrizketa Motak

Elkarrizketa mota nagusiak hiru dira:

1. Hasierako elkarrizketa: Hezitzailearekin harreman argia eta funtzionala ezarri nahi da, eta ikasle edo taldearen inguruko testuinguru zabala jasotzen da (arlo kognitibo eta afektiboa, gurasoen edo beste profesionalen jarrerak eta lankidetzarako prestutasuna). Era berean, hezitzaileak aurretik egin duen lana ezagutu nahi da, eta lankidetza-helburuak zehaztu.
2. Itzulketa: Diagnostiko-prozesuaren amaierako urratsa da. Bertan bildutako informazioa partekatzen da eta orientazio-proposamenak eskaintzen dira. Komunikazioa funtsezkoa da. Gazteei, oro har, ez zaie itzulketarik egiten; helduei eta gurasoei, ordea, ikuspegi orokor bat eskaintzen zaie, iradokizunekin eta parte-hartze aktiboarekin. Gurasoen ikuspegia eta ahaleginak aintzat hartzea garrantzitsua da.
3. Jarraipenarena: Aurreko elkarrizketaren ondoren egiten da, eta bertan zehazten da aurrerantzean egingo diren urratsak zein izango diren: elkarrizketa gehiago egingo diren edo ez, eta esku-hartzearen norabidea.

Behaketarako Dimentsioak eta Adierazleak

Orientazio-prozesuetan behaketa dimentsio, azpidimentsio eta adierazleen bidez egiten da. Adibidez, komunikazioaren dimentsioan, ahozko zein ez-ahozko azpidimentsioak bereizten dira, eta jokabideak adierazle gisa hartzen dira. Hala ere, orokortasun handiko deskribapenek balorazioan zailtasunak sor ditzakete, eta horregatik beharrezkoa da adierazle zehatzak erabiltzea.

Adierazle batek hiru ezaugarri bete behar ditu: zehatza, argia eta nabarmena izan behar du.

Behar-Analisiak: Pertsona eta Testuinguruak

Behar-analisia egitean, testuinguruak kontuan hartzen dira. Ahultasun-egoeretan, gurasoek seme-alaben beharrei erantzuteko baliabideak ez dituztenean, babesik eza edo babes gehiegia izan daiteke. Egoera horiek askotariko ondorioak izan ditzakete: gazte batzuk modu positiboan egokitzen dira, baina beste batzuek, itxuraz autonomoak izanik, ingurukoekin harreman negatiboak garatzen dituzte.

Arrisku-egoerak ebaluatzeko, hainbat adierazle erabiltzen dira:

• Eskola-errendimenduaren jaitsiera.
• Absentismoa.
• Isolamendua.
• Depresioa edo elkarrekintzetan oldarkortasuna.

Isiltasuna edo lotsa ez dira berez arazo larriak, baina isolamendu sozialak laguntza falta edo arazo emozional larriak ezkutatzen dituela kontuan hartu behar da. Kasu larrietan, isolamendu emozionalak nahaste larriak, hala nola autismoa edo osasun mentaleko arazoak, agerrarazi ditzake.

Autoestimua eta Ebaluazioa

Autoestimua beste arlo askoren oinarria da, izan ere, pertsonaren autonomia eta jarduteko modua erregulatzen ditu. Autoestimua autokontzeptuarekin lotuta dago: norberaren irudiaren inguruko pertzepzio kognitiboa da, eta horren balorazio afektiboa, norberaren estimua, da autoestimua. Gainera, jokabidezko osagaia ere badu: pertsonak portaerak eta testuinguruak aukeratzeko duen joera. Autoestimua esperientzia bidez ikasten eta garatzen da, eta besteek onartzen gaituztela eta gauzak egiteko gai garela sentitzeak funtsezko eginkizuna du. Jamesen arabera, autoestimua arrakasta lortzeko aukeren eta norberak dituen nahi eta helburuen arteko orekan oinarritzen da.

Autoestimuaren ebaluazioan bi mutur aztertzen dira:

• Autoestimu baxua: Pertsonak bere burua gutxiesten du, konfiantza falta du eta porrotaren aurrean sentikorra da.
• Autoestimu altu desorekatua: Pertsonak bere burua gehiegi baloratzen du, ez du kritikarik onartzen eta ez du aldaketarik behar duela ikusten.

Bi kasuetan, erabakiak hartzeko zailtasunak, kritiken aurrean erreakzio desegokiak eta erronka berriei aurre egiteko gaitasun mugatua ager daitezke.

Autonomia Emozionala eta Defentsa Mekanismoak

Autonomia emozionala hezkuntzaren helburu nagusietako bat da. Pertsonak bere ekintzak modu autonomoan egiteko eta ondorioen inguruan hausnartzeko gaitasuna garatu behar du. Hala ere, autoestimuan eta afektibitatean arazoak daudenean, pertsonak defentsa mekanismoak aktibatzen ditu. Horrek emozioen blokeoa, enpatia falta eta harremanetan urruntzea eragin ditzake.

Trauma baten ondorioz, pertsona batek bere emozioak “blindatu” ditzake, eta ondorioz, harremanetan erresistentzia agertu. Honek ikaskuntzan eta errendimenduan ere eragin negatiboa izan dezake, baita somatizazio-prozesuak sortu ere, hala nola insomnioa edo ondoez fisikoak.

Oldarkortasun Desegokitua eta Indarkeriazko Jokabideak

Oldarkortasun desegokitua eta indarkeriazko portaerak muturreko ahultasun-egoeretan hazten diren gazteengan ager daitezke. Kasu batzuetan, emozio negatiboek eta antsietateak eragindako tentsioa askatzeko modu gisa funtzionatzen dute. Oldarkortasuna besteengan edo norberaren kontra ager daiteke, eta portaera horiek zuzen edo zeharka ager daitezke, hala nola autolesioak, substantzien kontsumoa edo jokabide arriskutsuak.

Eragina Prozesu Kognitiboetan

Azkenik, desoreka emozionalek eragin zuzena dute prozesu kognitiboetan. Autoestimua eta autonomia oztopatuz, ikaskuntza-prozesuak blokeatu ditzakete. Zailtasunak antzeman daitezke planifikazioan, erabakien hartzean eta ulermenean. Kasu larrietan, orientazio- eta komunikazio-gaitasunetan ere murrizketa nabari daiteke. Horren aurrean, beharrezkoa da esku-hartze emozionala lehenestea, ikasleen ongizatea eta ikaskuntza orekatua bermatzeko.