EAEko Biztanleriaren Banaketa eta Lurraldez Lurraldeko Desorekak

1. Lurralde Desorekak: Kantauriar eta Mediterranear Isurialdeak

Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) bi milioi biztanle baino gehiago daude. Biztanle kopuru horren banaketa oso desorekatua dago, kontraste handiak sortuz. Desoreka hori XIX. mendetik aurrera izandako bilakaera demografikoaren ondorioa da. Biztanle dentsitatea 300 biztanle/km² ingurukoa da, Espainiako batez bestekoa baino hiru aldiz handiagoa.

Kantauriar eta Mediterranear isurialdeen arteko desorekak argiak dira:

• Kantauriar isurialdean: Dentsitateak eta biztanleriaren kopurua handiagoak dira, batez ere Bilbo Handiaren inguruan (6.000 bizt/km² baino gehiago). Kopuru handiak kostaldean eta haran nagusi batzuetan ere aurkitzen dira. Dentsitate txikiagoa, berriz, isolatuago dauden mendiko herrietan dago.
• Mediterranear isurialdean: Dentsitate txikiagoak dituzten lekuak daude nagusiki.

Lurralde Historikoen Araberako Banaketa

• Bizkaia: Milioi bat biztanle baino gehiago ditu, EAEko biztanleriaren erdia baino apur bat gehiago. Dentsitate handienak Bilbo Handiaren inguruan pilatzen dira. Bizkaiko gainerako lurraldean ez dago dentsitate handirik.
• Gipuzkoa: 700.000 biztanle inguru ditu. Dentsitate handienak Donostialdean daude, baina banaketa orekatuagoa da. Topografia gorabeheratsuaren eraginez, biztanleria haranen beheko aldean pilatzen da.
• Araba: 300.000 biztanle inguru ditu. Gasteiz EAEko hiri bakarra da, zeinak ez duen bere inguruan hiri sare bat garatu. Araban ez dago 20.000 biztanle baino gehiago dituen herririk, eta ez dago hiri sare inportanterik.

Azken urteetan aldaketa garrantzitsuak izan dira: udalerrietan demografia gora egin du hiri-deskontzentrazioko prozesuaren ondorioz. Hiriburu nagusiek (Bilbok eta Donostiak) pilaketa-arazo larriak izan dituzte, eta biztanleak mugako udalerrietara hedatu dira.

2. Desorekak Sexuaren eta Adinaren Arabera

Sexuaren Araberako Egitura

Jaiotzean gizonezko gehiago jaiotzen dira, baina bi sexuetako efektibo demografikoak 45-49 urteen artean berdindu egiten dira. Adin horretatik aurrera, emakume gehiago daude, bizi itxaropen (BI) handiagoa dutelako. Lurraldearen arabera, emakumeen nagusitasuna hirietan nabarmenagoa da, nekazari-exodoan emakume gehiagok parte hartu zuelako. Landa-inguruetan, berriz, gizonezkoak ugariagoak dira.

Adinaren Araberako Egitura

Adinaren araberako egiturari dagokionez, 2010ean zahartze handiagoa nabaritu zen oinarrian eta tontorrean. Horren arrazoiak hauek dira: Jaiotza Tasa (JT) 1975etik behera egitea eta Bizi Itxaropenaren (BI) handitzea.

Lurraldeen arabera, zahartze mailarik handiena Bizkaian dago. Gazteen zifrarik txikiena eta adinekoen zifrarik handiena Gipuzkoan eta Araban aurkitzen dira. Zahartze mailarik handiena landa-inguruetan gertatzen da, batez ere mendi inguruetan.

3. Egitura Ekonomikoaren Desorekak

EAEko biztanleria aktiboaren jarduera tasa Espainiakoaren parekoa da. Langabezia tasak oso handiak izan ziren 1975eko krisian. Biztanleria aktiboak sektore ekonomikoen arabera duen banaketak ezaugarri hauek ditu:

• Lehen Sektorea: Lehen sektoreko biztanleria aktiboa Espainiakoa baino txikiagoa da.
• Bigarren Sektorea (Industria): Bigarren sektoreko biztanleria aktiboa behera egin zuen industria krisiaren eraginez. Industria euskal egitura ekonomikoan pisu handia izateak eta eskulan asko kontsumitzeak eragin zuen hori. Bizkaian balio handia du.
• Hirugarren Sektorea (Zerbitzuak): Hirugarren sektoreko biztanleria aktiboa Espainiakoaren azpitik zegoen 1977ko krisiaren aurretik. Krisiak tertziarizazio ekonomikoaren prozesua azeleratu zuen, eta zerbitzuen sektorea da gaur egun biztanleria okupatuaren buru. Ehuneko handiena Bizkaian dago.

4. Barruko eta Kanpoko Migrazioak EAEan

EAEa, Katalunia eta Madrilgo Erkidegoekin batera, migrazio gehien jaso duen erkidegoetako bat da. Hala ere, prozesua ez da homogeneoa izan historian zehar:

A. XX. mendea baino lehen: Emigrazio eskualdea

EAEa emigrazio-eskualdea izan zen. Arrazoi nagusia jabetzaren egitura eta lurraren jaraunspenaren eskualdaketa zen. Familiako ustiategiak zatitu ezin zirenez, seme-alaba batzuek emigratu egin behar izaten zuten.

B. XX. mendearen hasiera (1900-1960): Immigrazioa

XX. mendearen bigarren hamarkadatik 1960ra arte hazkundea gertatu zen immigrazioaren eraginez, eta 1900-1960 artean saldo migratorio positiboa izan zen. Bizkaiko eta Gipuzkoako kostaldeak izan ziren jende gehiago jaso zutenak. Poliki-poliki, Arabak ere etorkin gehiago jaso zituen. Migrazio nagusia probintzien artekoa zen.

C. 1960-1975: Industrializazioaren Garaia

XX. mendearen bigarren hamarkadatik 1975era EAEa immigrazio-eskualde bihurtu zen. Arrazoia industrializazio goiztiarra eta desarrollismoaren urteetan lortutako garapena izan zen. Industria gune nagusiek euskal nekazariak erakarri zituzten, eta horrela kanporako emigrazioa gelditu zen. Hasieran leku hurbiletatik iritsi ziren, eta geroago urrunagotik.

D. 1975eko Krisi Ekonomikoa: Saldo Negatiboa

1975eko krisi ekonomikoak euskal industria gogor jo zuen (batez ere motorraren sektorea eta siderometalurgia). Horren eraginez, immigrazioa murriztu zen eta migrazio-saldoa negatiboa bihurtu zen, immigranteak sorlekuetara itzuli zirelako. Kostaldeko bi lurraldeetan izan zuen eragin handiena.

E. Gaur Egungo Joera Migratzaile Berriak

Gaur egungo joera migratzaile berriek probintzien arteko mugikortasuna handitu dute. Arabako eskualde guztiek migrazio-saldo positiboa dute. Saldo positiboa duten aldeak probintzia barnean izandako aldaketak dira gehienetan. Arrazoi nagusiak bizi kalitatea eta lan aukerak dira. Hiru hiri nagusien etxebizitzaren garestitasuna, hiri horien bizi kalitatea eta dentsitate handia izan daitezke jendearen lehentasunak ulertzeko arrazoi nagusiak.

F. Atzerriko Migrazioak eta Eragina

EAEak Espainian eta Europan gertatzen ari diren atzerriko migrazioen prozesua ezagutu du. Prozesua txikiagoa da hemen, beraz, ondorio demografikoak txikiak izan arren, etorkizunean nabarituko dira. Zenbait lekutan, Araban esaterako, etorkin kopuruari esker demografia tasa handitu da. EAEko azken urteetako JT igoera txikian zerikusi handia dute atzerriko etorkinek.