Demokrazia: definizioa, Greziako oinarria eta motak

1. Demokraziaren definizioa

Demokrazia hitzak herriaren gobernua adierazten du: gizarte demokratikoetan gehiengoak aukeratutako ordezkariek gobernatzen dute. Batzuen ustez, herritarrek botere gehiegi dute; beste batzuen ustez, botere gutxiegi. Era berean, badira iritzi desberdinak: batzuk uste dute gehiengoaren arauek demokrazia zuzendu behar dutela, eta beste batzuk iritzi horiek mugatu beharko liratekeela.

Laburbilduz, demokrazia herriak legitimatzen duen ordena politikoa da. Hala ere, ideia horrek ez du nahikoa azaltzen herriaren subiranotasuna nola gauzatu daitekeen.

2. Greziako oinarria

K.a. VI. mendean, gobernuaren ardura herritarren esku zegoen. Esan behar da esklaboak, emakumeak, atzerritarrak eta hogeita hamar urtez beherakoak talde horretatik kanpo geratzen zirela. Asanblean biltzen ziren erabakiak hartzeko, eta herritarrek zuzenean parte hartzen zuten erabakietan.

Alde nagusiak: Grezia vs. gaur egungo demokrazia

• Komunitateen tamaina: Greziako komunitateak txikiak ziren, eta kideek elkar ezagutzen zuten.
• Ez zen klaseen arteko oposiziorik nabarmentzen.
• Ez zegoen gizarteetatik banandutako instituziorik: karguak zozketa bidez esleitzen ziren eta kargudunek asanblearen aurrean kontuak eman behar izaten zituzten.
• Gai publikoak eta pribatuak bereiztea zaila zen; parte hartze politikoa egunerokoaren parte zen.

Antzekotasunak

• Argudiaketa arrazionala izan zen Atenasko poliseko agintaritzaren oinarria.
• Lotura estua dago herritarren eta partaidetzaren artean; Aristotelesek ere partaidetzaren garrantzia azpimarratu zuen.
• Gizarte-hezkuntzak funtsezko zeregina jokatu zuen herritarrak ondo prestatzeko eta zintzotasun politikoa sustatzeko.

3. Demokrazia elitista

Elitaren teoriak, Max Weber eta Joseph Schumpeter bezalako autoreen lanetan oinarrituta, demokrazia mekanismo gisa ikusten dute: herritarren ardura da gobernatzeko aukera ematea edo erabakitzea zein adituk gobernatu behar duten. Testuinguru horretan, herriaren funtzio nagusia adituek gobernatzeko duten eskubidea legitimatzea da.

Schumpeter-en ikuspegia

Schumpeterrek demokraziaren teoria birdefinitu nahi izan zuen, ikuspegi errealista aurkeztuz. Hori lortzeko hiru urrats nabarmendu zituen:

1. Pentsalari klasikoek erabiltzen zuten demokraziaren definizioa hartu zuen oinarritzat.
2. Definizio horrek kontzeptu abstraktuak zituen, eta berak iradoki zuen definizioa eguneratu behar zela errealitate politikoarekin egokitzen zela ziurtatzeko.
3. Azkenik, Schumpeterrek demokraziaren beste definizio bat proposatu zuen: "metodo demokratikoa erabaki politikoak hartzeko mekanismoa da: herriaren botoa lortzeko lehiaren ondoren hautetsi batzuek erabakiak hartzeko boterea eskuratzen dute."

Merkatu-mekanismoa

Ikuspegi horren arabera, demokrazia merkatu baten antzekoa da: hautesleak kontsumitzailetzat hartzen dira eta politikariak, berriz, salmenta egiten duten saltzaileak izan litezke. Bi aldeek beren onura eta interesak jarraitzera jotzen dute, eta botoa eta alderdi politikoak tresna gisa erabiltzen dituzte. Bizitza politikoa, ondorioz, aldian-aldian gobernua aukeratzean eta berau legitimatzearen inguruan ardazten da.

Partaidetzazko demokrazia

Teoria elitistek ez dute kontuan hartzen demokraziaren azalpenik bestelakorik: instituzioetaz harago, demokrazia ideiak eta galderak ere baditu. Ideiek beti aldarrikatzen dute demokrazia nolakoa izan behar den, eta herritarrek sarri beste zerbait eskatu izan diote sistemari.

Errealismo politikoak gizakiak direla moduan hartzen ditu; baina gizakiak, aldi berean, errealitate hori aldatzeko gai dira.

Ordezkaritza eta partaidetza

Partaidetzazko demokraziaren ezaugarri nagusietako bat da duintasuna eta autonomia lotuta egotea: herritarrek beren gain eragina duten erabakietan parte hartzeko aukera izan behar dute. Ordezkaritzazko demokrazia bakarrik ez da nahikoa; partaidetza politikoa indartzea funtsezkoa da gizarte justuagoa lortzeko.

Hala ere, hori ez du esan nahi ordezkaritzazko mekanismo guztiak baztertu behar direnik edo zuzeneko demokrazia inposatu behar denik. Partaidetzazko ikuspegia demokraziaren instituzio liberal nagusiak onartzen ditu; helburua da demokrazia sakontzea, hau da, gizarteko eremu guztietan parte hartzea handitzea. Horretarako, estatuak boterea deszentralizatu eta herritarren partaidetza sustatu behar du instituzio eta gizarte-eremuen erabakietan.

Askatasuna eta autodeterminazioa

Askatasuna oinarrizko kontzeptu demokratikoa da eta, praktikan, autodeterminazioa ere badakar. Erregimen demokratikoek botere politikoa deszentralizatu behar dela aldarrikatzen dute; beste batzuek, berriz, demokrazia ekonomia eta gizartearen beste boteregune batzuetara ere zabaltzea proposatzen dute.

Herriaren boterea ez da soilik arazoak nork konpondu erabakitzera mugatu behar: herriak bere kabuz konpontzeko ahalmena ere izan behar du. Herritarrek partaidetzaren bidez politika hobeto ulertzen eta osatzen laguntzen dute.

Oharra: dokumentu honek demokraziaren kontzeptuak, Greziako oinarriak eta teoria elitistak, baita partaidetzazko ikuspegiak eta autodeterminazioaren ideia aztertzen ditu; terminologia gakoak demokrazia, partaidetza eta autodeterminazioa dira.