Demografia eta Hirigintza: Oinarrizko Kontzeptuen Glosarioa

Demografia Kontzeptuak

Errolada

Udalerri batean bizi diren herritarren zerrenda edo erregistro bat da.

Biztanleriaren Dentsitatea

Azalera unitate zehatz batean bizi den biztanle kopurua adierazten duen aldagai estatistikoa da.

Biztanleriaren Berezko Hazkundea

Toki jakin batean urtebetean izandako jaiotza eta heriotza kopuruen arteko aldea adierazten du.

Trantsizio Demografikoa

Antzinako demografia-erregimenetik demografia-erregimen modernorako igarobidea da.

Bizi Itxaropena

Eremu bateko pertsonen batez besteko bizitza da, jaiotzatik heriotzara espero behar dutena, eremu horretako pertsonek hiltzean duten adinen batez besteko moduan kalkulaturik.

Biztanleriaren Zahartzea

Herritarren batez besteko adinaren igoera da. Demografia-erregimen modernoa duten herrien ezaugarria da, heriotza-tasaren jaitsieraren ondorioz bizi-itxaropena oso handia delako. Zahartzearen ondorioz, jubilatuen proportzioa igoko da eta biztanleria aktiboa jaitsiko da.

Migrazio Saldoa

Eskualde eta epe jakin batean migrazioak direla eta izandako biztanleria mugimenduen saldoa edo balantzea da, etorkin kopurua ken emigratzaile kopurua kalkulatuz.

Landa Exodoa

Landa eremutik bereziki hirietara gertatzen den migrazio masiboa da, bereziki gazteek egiten dutena.

Biztanleria Aktiboa

Ekonomian, lan merkatuan dauden pertsonen kopurua da. Hots, ordainsaritutako lanean ari diren pertsonek eta lanpostu bat bilatzen duten pertsonek, baldin eta horretarako adina badute, osatzen dute.

Hirigintza Kontzeptuak

Hiri

Tamaina demografikoa, eginkizunak hiru sektore ekonomikoetan, eta eragin-esparruetan hedadura (hiri zentralak eta sateliteak) kontuan harturik egiten den hirien sailkapena da.

Alde Zaharra

Jatorritik XIX. mendearen erdialdean industrializazioa hasi arte urbanizatutako hiriaren zatia da.

Zabalgunea

Hiriaren espazio berria da alde zaharretik kanpo, XIX. eta XX. mendeetan egina.

CBD (Central Business District)

Hiriko merkataritza eta negozio jarduera biltzen diren gunea da.

Hiri Hierarkia

Tamaina demografikoa, eginkizunak hiru sektore ekonomikoetan, eta eragin-esparruetan hedadura (hiri zentralak eta sateliteak) kontuan harturik egiten den hirien sailkapena da, beren garrantziaren arabera.

Metropolialdea

Eginkizun garrantzitsuak hartzen dituen hiri nagusi batek eta inguruko zenbait udalerrik sortutako hiri-aglomerazioa da; haien artean harreman sozioekonomiko handiak sortzen dira.

Konurbazioa

Hiri-aglomerazio jarraitua da, bi hiri edo gehiago hazi eta fisikoki lotu direlako, nahiz eta bakoitzak independentzia politiko-administratiboa mantentzen duen.

Urbanizazio Barreiatua

Hiriaren auzoak landa-eremura zabaltzeari dagokio. Hiriaren kanpoaldeko auzoetan bizi direnek familia bateko etxeetan bizitzeko joera dute. Dentsitate txikia urbanizazio barreiatuaren adierazgarri da. Kanpoaldeko inguruetan supermerkatuak, Fast food eta antzeko zerbitzuak ere kokatzeko joera dago.

Mugimendu Pendularra

Gaur egungo migrazio mota berezia da. Egunero herritarrek lanagatik (edo ikasketengatik) egiten dituzten joan-etorriak dira: etxetik lanera, lanetik etxera. Pendulu-mugimenduen ondorio zuzena trafiko arazoak dira (adibidez, punta-orduan).

Hiri Antolamenduko Plan Orokorra (HAPO)

Udalerriek hirigintza antolatzeko erabiltzen duten oinarrizko tresna da. Plan orokorrak hiriaren garapena zenbait urtetarako proiektatzen du, besteak beste:

• Inguru bakoitzeko lurra zertan erabiliko den (hiriko lurra, urbanizagarria edo urbanizaezina izango den...).
• Eraikigarritasuna eta eraikuntza-dentsitatea.
• Bide-sarea eta ekipamendua.
• Ingurumena babesteko neurriak.