A crise da Restauración e as reformas de Canalejas

• Enfrontamento irreconciliable entre o catolicismo intransixente da Igrexa, apoiado pola Coroa, e as correntes anticlericais estendidas entre os republicanos e as organizacións obreiras.
• Sucesivas derrotas militares na ocupación do norte de Marrocos, a zona que España trataba de dominar para compensar a perda de Cuba e Filipinas e onde xa ocupaba dúas prazas fortes: Ceuta e Melilla. Os acordos hispanofranceses garantiron como zona de influencia exclusiva de España o territorio do norte de Marrocos entre Larache e Melilla; tratábase dunha zona de orografía montañosa, de clima árido e habitada por unha serie de tribos ou cabilas de orixe bérber, dominadas por caudillos locais e baixo a autoridade teórica do sultán de Marrocos. O abrupto do territorio e a oposición da poboación marroquina fixeron necesario empregar fortes continxentes militares para facer fronte aos ataques frecuentes das cabilas rifeñas.

Reformas de Canalejas

• Lei de asociacións relixiosas de 1910, máis coñecida como Lei do cadeado, que limitaba o establecemento de novas ordes relixiosas en España. A forte oposición dos sectores católicos e conservadores, así como do Vaticano, obrigou ao Goberno a retirala pouco despois.
• Lei de mancomunidades provinciais para complementar as competencias dos concellos e canalizar as reivindicacións rexionalistas mediante a formación de mancomunidades de municipios e a concesión dunha reducida autonomía rexional. Esta lei permitiu a creación da Mancomunidade catalá en 1914.
• Lei de recrutamento de 1912, que establecía o servizo militar obrigatorio, quedando abolida a redención ou pago en metálico para liberarse de ir ao exército, dando así satisfacción parcial a unha ampla demanda social. Porén, estableceu os soldados de cota que, mediante pago, reducían considerablemente o tempo do seu servizo militar.

Canalejas intentou tamén introducir melloras nas condicións de traballo coa imposición da arbitraxe estatal nos convenios salariais. Asasinado nun atentado anarquista en 1912, a oposición dos sectores conservadores fixo que as súas propostas tiveran pouca transcendencia. A súa desaparición incrementou o proceso de disgregación dos liberais.

A quebra do sistema da Restauración (1917-1923)

O fracaso das reformas deseñadas tanto polos conservadores como polos liberais provocou o deterioramento progresivo do funcionamento do sistema e a existencia de crises políticas e sociais cada vez máis graves que minaron a monarquía constitucional e facilitaron o golpe de Estado de 1923.

A crise de 1917

Aínda que España foi neutral na Primeira Guerra Mundial, o conflito tivo un gran impacto na sociedade española, tanto desde o punto de vista ideolóxico como económico, pois a guerra converteu a España en subministradora de todo tipo de produtos aos países belixerantes. Pero tamén provocou un aumento dos prezos, especialmente dos produtos de primeira necesidade, que escaseaban como resultado das masivas exportacións; deterioráronse as condicións de vida das clases medias e populares, acentuándose o malestar social e político. Así, en 1917, produciuse a crise...