Correntes Fundamentais do Pensamento Económico: De Minsky a Schumpeter e a Síntese Neoclásica

Hyman Minsky: Inestabilidade Financeira e Ciclos Económicos

Principais Liñas de Pensamento

• Hyman Minsky (1919-1996) afirmaba que resulta clave dispoñer dunha visión clara das institucións, especialmente das institucións financeiras.
• Tivo como profesores a Schumpeter e a Leontieff.
• Considera que o capitalismo é inestable por natureza (inestabilidade endóxena), como expón no seu libro Stabilizing an Unstable Economy.
• A economía neoclásica ignora, especialmente, as institucións, e, en particular, as institucións financeiras.
• Un punto clave é a súa insistencia en destacar que os fenómenos económicos prodúcense no marco do que denomina o tempo histórico.
• Para Minsky, a emerxencia de estruturas financeiras fráxiles e inestables resulta clave para a xeración da inestabilidade.
• O investimento xoga claramente un papel central; o seu financiamento pode provir de tres fontes distintas: da dispoñibilidade de liquidez, dos fondos internos e dos fondos externos.
• Minsky considera que o elemento clave é o financiamento externo, polo que o sistema bancario xoga un papel central.

Taxonomía das Situacións Financeiras das Empresas

O peso relativo das tres modalidades de financiamento é clave para definir o grao de estabilidade dunha economía:

• Finanzas de cobertura (Hedge Finance): Os beneficios de explotación previstos son suficientes para pagar os intereses e a devolución dos préstamos.
• Finanzas especulativas (Speculative Finance): Os beneficios de explotación son suficientes para pagar os intereses, pero é necesario utilizar parte da liquidez procedente dos novos préstamos para pagar parte do principal.
• Finanzas Ponzi (Ponzi Finance): Os beneficios de explotación son menores que os xuros a pagar nas datas previstas, polo que incluso para pagar isto é preciso máis endebedamento.

Neste contexto teórico, Minsky valoraba positivamente as respostas institucionais que nos EEUU se deran á inestabilidade, en termos do que denominaba o Big Bank e o Big Government, despois da Gran Depresión.

A Teoría do Ciclo Económico de Minsky

Para Minsky, a causa última dos ciclos económicos pode atoparse no progresivo desprazamento das finanzas de cobertura (hedge finance) polas especulativas e de tipo Ponzi.

• Un axente económico emprega finanzas de cobertura cando espera que o fluxo de tesourería das operacións xenere suficiente efectivo para facer fronte aos compromisos de pago a conta da débeda.
• Un axente económico emprega finanzas especulativas cando os compromisos de pago para algúns períodos, especialmente no curto prazo, son maiores que as rendas esperadas para eses períodos.

A principal diferenza entre finanzas especulativas e estruturas Ponzi baséase no desaxuste entre as rendas obtidas e os pagos que hai que realizar, ou devolución de débeda.

Características das Estruturas Financeiras

• O valor presente neto dunha actividade financiada a través dun esquema especulativo é positivo: os pasivos poden ser reembolsados co valor dos activos. Se a taxa de retorno dos activos financiados con débeda é maior que a taxa de xuros das débedas, hai un fluxo positivo nunha unidade especulativa.
• Un esquema Ponzi xeralmente ten un valor neto presente negativo. Só pode ser devolto se os tipos de xuros baixan moito ou os valores dos activos aumentan suficientemente debido a algún evento incerto futuro positivo.

Arbitraxe das Curvas de Rendementos

Outra diferenza entre as estruturas refírese ao arbitraxe das curvas de rendementos:

• Baixo finanzas de cobertura, os axentes económicos empregan pasivos coa mesma duración que a duración dos activos nos cales invisten.
• Nos esquemas especulativos e Ponzi, os axentes económicos toman prestado a curto para investir a longo prazo. Necesitan refinanciar os seus pasivos ata que se poidan percibir rendas dos activos.

O arbitraxe das curvas de rendementos comeza a estenderse durante os períodos de tranquilidade financeira, dado que os estándares de avaliación de risco están relaxados. Ao tomar prestado a curto prazo e prestar a longo prazo, o que tendería a reducir o tipo de xuros a longo prazo, fomentaría que as empresas incrementen o seu investimento (financiado con débeda) en activos de capital.

O prezo dos activos de capital vaise incrementar moi por riba do prezo dos activos non duradeiros, debido a unha taxa de desconto máis reducida en relación aos fluxos de caixa esperados. A redución dos tipos de xuros a longo prazo, a través do establecemento de esquemas especulativos ou Ponzi, favorece o incremento da intensidade de capital na estrutura produtiva.

Ordoliberalismo: A Escola de Friburgo e a Orde Xurídica

O ordoliberalismo naceu na década de 1930 na chamada Escola de Friburgo. O seu fundador e principal representante foi Walter Eucken (1891-1950).

Conceptos Fundamentais

• "Ordo" é a configuración xurídica da sociedade, orientada a un estado liberal forte, que garanta a propiedade privada, e que teña como obxectivo a igualdade de condicións iniciais.
• A súa atención céntrase no estudo das institucións, en particular das xurídicas, co obxectivo de determinar as máis idóneas para o bo funcionamento da economía de mercado.
• A competencia é necesaria non só por razóns de eficiencia económica, senón tamén política: asegurar a propiedade privada, un elemento necesario da economía de mercado, non debendo conducir á concentración do poder nas mans duns poucos.
• Un estado forte é necesario, como fonte xurídica de orde, é dicir, como un sistema de regras presidindo o funcionamento da sociedade baseada na economía de mercado, e asegurar políticas antimonopolio adecuadas.
• A “orde” imposta á sociedade e o mercado (cunha visión elitista-tecnocrática do goberno) debe dirixir as accións individuais dentro dunha sociedade democrática e baseada na economía de mercado.

Ordoliberalismo vs. Outras Correntes

Esta doutrina aínda é amplamente aceptada, e posiciona ao mercado como o centro creador de leis e costumes, e non simplemente como resultado das interaccións de axentes nun réxime de laissez-faire.

O ordoliberalismo é oposto á orde espontánea, característica no pensamento de Hayek.

Manteñen que o estado debe ter en conta os aspectos sociais, a través de vías diferentes ao estado de benestar, coa finalidade de asegurar o máximo consenso arredor da economía de mercado, seguindo o principio activo da responsabilidade individual.

Milton Friedman e a Escola de Chicago: O Monetarismo

Entre aqueles que confían nos mecanismos equilibradores do mercado e son hostís á intervención pública na economía, os representantes da Escola de Chicago desempeñaron un papel central, particularmente Milton Friedman (1912-2006; Premio Nobel en 1976).

Contribucións Teóricas de Friedman

• Crítica á Función de Consumo Keynesiana: Friedman critica a función de consumo keynesiana, segundo a cal o consumo depende principalmente do ingreso actual, mantendo en cambio a importancia do ingreso permanente (o ingreso esperado no longo prazo).
• Demanda de Diñeiro: Redefine a demanda de diñeiro considerándoa como unha elección entre varios activos. Así mesmo, trata de construír unha función estable de demanda de diñeiro, conectada aos retornos sobre estes diferentes activos e o ingreso.
• Ciclo Económico e Oferta Monetaria: Os datos recollidos neste volume amosan que as flutuacións na ratio de crecemento da oferta monetaria tende a preceder as fases do ciclo económico.
• Interpretación da Gran Depresión: Proporciona importantes, aínda que controvertidas, contribucións en aspectos de historia económica, como a interpretación da Gran Depresión, principalmente atribuída aos erros en relación á política monetaria (polo tanto, oposta á visión keynesiana de Galbraith de 1961).
• Nivel de Prezos: Dada a tecnoloxía e as dotacións de recursos dispoñibles, o nivel de prezos depende da oferta monetaria, controlada polas autoridades monetarias.

Regra Monetaria e Curva de Phillips

Friedman (1960) tamén desenvolve a tese segundo a cal as autoridades monetarias deberían adoptar unha regra baseada nunha regra de crecemento estable da oferta de diñeiro, co obxectivo de manter a economía na senda do crecemento estable.

Friedman mantén que os factores monetarios poden afectar ao ingreso e ao emprego só no curto prazo; no equilibrio de longo prazo (plena utilización de recursos), cambios na oferta monetaria só afectan ao nivel de prezos. Isto implica que a curva de Phillips pasa de ter unha pendente negativa no curto prazo, a ser unha vertical no longo prazo.

Monetarismo Internacional e Crítica á Intervención

Harry Johnson (1972) desenvolve o monetarismo a nivel internacional: se as autoridades monetarias evitan esterilizar os efectos da balanza comercial na oferta monetaria interna, os fluxos comerciais entre os diferentes países tenderían automaticamente ao equilibrio.

Friedman condena as intervencións fiscais e monetarias dirixidas a estabilizar a demanda agregada. Argumenta que as intervencións públicas están suxeitas a tres tipos de atrasos e incertezas:

1. Aquelas relativas á avaliación da situación na que hai que intervir.
2. Aquelas relativas ao paso de dita avaliación á elección das ferramentas de intervención e á súa realización.
3. Aquelas relativas ao tempo requirido para que a intervención amose os seus efectos.

A Macroeconomía de Síntese Neoclásica

Teoría Macroeconómica Despois de Keynes

A evolución da teoría macroeconómica despois de Keynes pode dividirse en varias correntes:

• Economistas da Síntese Neoclásica: Adopción de elementos keynesianos (en particular en relación co eido das políticas) dentro da estrutura analítica marxinalista.
• Monetaristas e Economistas das Expectativas Racionais: Rexeitamento da teoría keynesiana, considerada en contradición coa estrutura analítica da teoría marxinalista sobre o valor e a distribución. Manteñen que os mercados funcionan correctamente, tanto no curto como no longo prazo.
• Post-keynesianos: Propóñense os elementos distintivos do pensamento keynesiano, como a incerteza e o papel da demanda efectiva. Manteñen que o mercado incorre en crises e períodos de estancamento, porque require da intervención pública sistemática para unha administración activa da economía.

A Reinterpretación de Keynes

Moitos economistas inclináronse a certas ideas de Keynes sobre a oportunidade dos investimentos públicos para apoiar a demanda e contrarrestar o desemprego. Ao mesmo tempo, non querían abandonar a teoría marxinalista do valor e a distribución que constituía o piar da formación académica profesional.

A idea dun orzamento equilibrado de media ao longo dun ciclo económico (en vez de anualmente) xa era aceptada por diversos economistas norteamericanos. O que parece contraditorio para os fundamentos da teoría aceptada é a idea do desemprego persistente.

A teoría keynesiana é reinterpretada para inxerila na estrutura analítica marxinalista; por outro lado, suposicións ad hoc, como a rixidez á baixa dos salarios, foi introducida no núcleo da teoría marxinalista do valor, polo tanto, abrindo a posibilidade de desemprego no contexto da teoría marxinalista.

O Modelo IS-LM (Hicks)

John Hicks (1904-1989, Premio Nobel en 1972) nun artigo de 1937, propuxo o chamado modelo IS-LL (IS-LM), que traslada a teoría keynesiana aos termos máis tradicionais dun modelo de equilibrio xeral simplificado de tres mercados: bens, diñeiro e activos financeiros (de feito, un único mercado de bens e outro de activos financeiros).

• Mercado de Bens: Está en equilibrio cando a oferta, é dicir a produción, é igual á demanda agregada.
• Mercado Monetario: Está en equilibrio cando a oferta e a demanda de diñeiro son iguais. Segundo a suposición de diñeiro esóxeno, a oferta monetaria é determinada polas autoridades monetarias.

A demanda de diñeiro é igual á suma de dous compoñentes: a demanda de diñeiro para realizar transaccións, que é función crecente do ingreso, e a demanda especulativa de diñeiro.

Keynes centrouse neste último compoñente, considerando a elección da forma (diñeiro ou activos financeiros) na que se mantén a riqueza; considerándose unha función decrecente do tipo de xuros.

Hicks propón un acordo entre a teoría monetaria de Keynes, caracterizada pola demanda especulativa de diñeiro, e a teoría tradicional que basea a determinación do tipo de xuros na demanda e oferta de préstamos (teoría dos fondos prestables).

Esta combinación híbrida, porén, distorsiona a teoría keynesiana centrada nas eleccións financeiras en relación á asignación do stock de riqueza no curto prazo, influenciada dun modo decisivo máis polas expectativas que polo nivel e cambio do tipo de xuros. Perde de vista a distinción cualitativa entre a demanda de diñeiro para transacción e a demanda de liquidez.

Dada a oferta de diñeiro, o sistema de ecuacións determina o nivel de equilibrio da taxa de xuros e do ingreso, polo tanto o emprego. Neste modelo (coma no modelo de Keynes) non corresponde ao pleno emprego.

A Extensión ao Mercado Laboral (Modigliani)

Franco Modigliani (1918-2003; Premio Nobel en 1985) estendeu o modelo IS-LL para considerar explicitamente o mercado laboral. Como en outros mercados, no mercado laboral os cambios nos prezos tenden a equilibrar a demanda e a oferta.

Nun mercado laboral competitivo, en presenza de desemprego, o salario monetario redúcese. Isto pon en funcionamento os diferentes mecanismos de axuste:

1. O primeiro é o que considera a teoría marxinalista: a caída no salario monetario (nominal) causa unha caída no salario real, e isto leva a economía cara o pleno emprego.
2. O segundo mecanismo (o efecto “Pigou”) está baseado no incremento do valor real dos balances monetarios posuídos polas familias cando a redución dos salarios monetarios induce á redución maior nos prezos que nos salarios reais.

Para obter un resultado keynesiano temos que introducir un obstáculo ao libre funcionamento do mercado laboral. Modigliani resaltou a natureza non competitiva do mercado laboral, debido ao poder de negociación dos sindicatos que determinan a rixidez ás baixadas dos salarios.

A teoría keynesiana aparece coma un caso particular da teoría marxinalista. Isto abre a posibilidade de recoñecer a utilidade da intervención pública na economía. Amosa a utilidade das reformas dos mercados laborais dirixidas a facer os salarios máis reactivos ao desemprego.

Políticas de Axuste Fino e Consumo

Políticas de axuste fino (fine tuning policies).

Na teoría keynesiana, a política fiscal afecta o ingreso e o emprego mediante a reacción inmediata do consumo aos incrementos iniciais do ingreso que poñen en marcha o mecanismo do multiplicador. En cambio, Modigliani (1954) e Friedman (1957) mantiñan que o consumo depende, principalmente, do ingreso no longo prazo e na riqueza, mentres que é relativamente insensible a variacións no curto prazo no ingreso, como os inducidos polas políticas fiscais keynesianas.

Modelo Mundell-Fleming

O modelo Mundell-Fleming (Fleming, 1962; Mundell, 1963) consiste no modelo de Hicks do IS-LL, pero ampliado para incluír ecuacións para as importacións, exportacións, para os fluxos de capital e, finalmente, a condición de equilibrio da balanza de pagamentos. O modelo é empregado para analizar os efectos das políticas fiscais e monetarias.

Críticas desde o Monetarismo

A reacción monetarista á síntese neoclásica tiña máis que ver coas diferenzas no eido das políticas que nas diferenzas en relación ás teorías. Mentres que os “keynesianos” eran favorables a unhas políticas monetarias e fiscais activas para loitar contra o desemprego, os monetaristas criticaban a intervención pública como inútil, incluso prexudicial, xa que é unha fonte de inflación.

A síntese neoclásica está condenada a perder: as apelacións ás imperfeccións do mercado están condenadas a aparecer como xustificacións ad hoc en apoio de políticas intervencionistas que intentan regular a traxectoria da economía e que contradín a propia natureza da economía de mercado.

O resultado é de ocultar os defectos básicos do enfoque marxinalista: os problemas non resoltos da súa teoría do valor e da distribución, o seu irrealismo ligado ao non recoñecemento da incerteza keynesiana e do seu papel fundamental para a comprensión do funcionamento dos mercados financeiros.

A Curva de Phillips

A intervención política directa dirixida a reducir o desemprego pode favorecer un incremento dos salarios monetarios e, á súa vez, causando inflación. Este efecto podería ser explicado en termos do poder de negociación dos traballadores, como suxire Marx, ou en termos do mecanismo tradicional da demanda e da oferta no mercado laboral.

Asumindo un mercado laboral en equilibrio cando os salarios nominais non varían, parece razoable que un movemento positivo dende o equilibrio (redución da taxa de desemprego superior a 0 derivado da existencia de rixideces e friccións no mercado laboral) xera un incremento nos salarios nominais: canto máis rápido sexa o movemento, máis grande será o incremento.

O trade-off entre desemprego e a ratio de crecemento dos salarios monetarios foi indicada por primeira vez por Phillips (1914-75), que investigou sobre a pauta dos salarios monetarios ingleses entre 1861 e 1957. A curva decrecente representa unha relación inversa que, para os economistas da síntese neoclásica, constitúe un conxunto de posibles eleccións de política.

A curva de Phillips permite establecer límites ás políticas expansionistas keynesianas, posto que xeran inflación. En todo caso, despois das crises do petróleo da década de 1970, houbo unha evidente redución da significancia da curva de Phillips, debido a que a inflación foi inducida polo incremento do petróleo.

A curva de Phillips orixinal centra a súa atención na relación entre desemprego e o crecemento dos salarios nominais, polo tanto ignora o efecto dos salarios nos prezos e, consecuentemente, dos prezos nos salarios. A validez da curva de Phillips é, polo tanto, limitada ao curto prazo (Phelps, 1967; Friedman, 1968) e máis recentemente incluso para o curto prazo tamén (pola escola das expectativas racionais: Lucas, 1972, 1976).

Joseph Schumpeter e a Teoría do Desenvolvemento Dinámico

Joseph Alois Schumpeter (1883-1950) é coñecido principalmente pola súa tese de que o proceso de desenvolvemento económico é conducido por unha secuencia de innovacións realizadas por emprendedores co poder de compra proporcionado polos banqueiros.

• Opóñense ao activismo keynesiano, posto que considera as crises como necesarias para estimular a vitalidade do capitalismo.
• Ten unha visión do dinamismo como endóxeno da economía.
• A decadencia do capitalismo aparece con Schumpeter (conxuntamente con Marx) en oposición ás tradicionais teorías do equilibrio económico.
• Schumpeter afirma que todas as ciencias constitúen formas de representación da realidade, e critica a idea de que a formulación de leis exactas sexa posible.
• Mantén unha actitude cautelosa cara ao individualismo metodolóxico.
• Diferenza entre liberalismo económico e liberalismo político.
• Schumpeter segue a tradición marxinalista, na cal o valor dos bens exprésase pola súa demanda en relación á súa carestía.
• Rexeita o utilitarismo de Jevons, baseado na identificación do valor coa medida subxectiva da capacidade dos bens en satisfacer as necesidades.

Desenvolvemento Económico e Fluxo Circular

O fluxo circular correspóndese co estado estacionario (só crecemento cuantitativo). O desenvolvemento está caracterizado polo cambio, e o papel de axentes activos é atribuído ao produtor. O desenvolvemento está definido pola realización de novas combinacións (Theory of Economic Development, 1912).

O Emprendedor e o Banqueiro

O emprendedor é quen introduce novas combinacións produtivas, é orixinador do cambio e xera desenvolvemento capitalista. A súa motivación non é a do homo economicus.

• Emprendedor: Ten que avaliar correctamente as potencialidades das novas iniciativas. Ten que aceptar o desafío da incerteza (e o risco das perdas), que acompaña calquera cousa que sexa nova.
• Banqueiro: Proporciona o poder de compra necesario.

Teoría do Ciclo Económico Schumpeteriano

No equilibrio, todos os recursos produtivos están empregados. A demanda adicional non pode ser satisfeita por un incremento da oferta. Hai un incremento dos prezos, que automaticamente reduce a capacidade de compra dos consumidores e empresas antigas.

O proceso inflacionario permite ás novas empresas, financiadas polos bancos, sacar recursos produtivos dos seus usos tradicionais. Esta é unha teoría do “aforro forzoso” (forced savings), implícito na idea de que a economía tende ao pleno emprego.

• Esta teoría é común con varias análises da Escola Austríaca, como na teoría do ciclo económico de Hayek.
• Así mesmo, as teorías monetaristas do crowding-out ou efecto desprazamento dos investimentos privados polo gasto público, formulada nos 1950 e 1960 en resposta ás políticas keynesianas, son variantes da teoría do aforro forzoso.

As fases de expansión teñen lugar cando as innovacións son imitadas por un conxunto de novas empresas atraídas polos beneficios temporais realizados polo emprendedor-innovador.

As fases de recesión chegan cando as devolucións dos préstamos provocan unha redución dos depósitos, ou noutras palabras, da oferta de diñeiro fiduciario (deflación de crédito).

As empresas devolven o prestado grazas ás vendas no mercado dos produtos obtidos coas novas combinacións produtivas. Isto exerce unha presión á baixa na demanda e nos prezos dos produtos antigos, o que leva á bancarrota ás empresas que seguen ancoradas nas técnicas de produción vellas.

O ciclo económico está conectado co proceso de desenvolvemento. O proceso de desenvolvemento é descontinuo. A innovación implica unha ruptura na forma tradicional de proceder. As innovacións están agrupadas en enxambres.

A Destrución Creadora e a Decadencia do Capitalismo

Schumpeter acuñou a expresión de destrución creadora ou creativa para poñer de relevo o elemento máis destacable do proceso de desenvolvemento capitalista.

Na súa obra Capitalism, Socialism and Democracy (1942) Schumpeter mantén que o capitalismo non poderá sobrevivir e o seu destino será ser suplantado polo socialismo. Ao contrario de Marx, non considera que isto sexa unha marcha triunfante no progreso humano, senón un camiño á decadencia.

Segundo Schumpeter, hai unha contradición inherente ao desenvolvemento do capitalismo: a estabilidade económica require desenvolvemento incesante, pero isto crea crecentes dificultades para a estabilidade política. Máis alá dun punto, estas dificultades farán a ruptura do capitalismo inevitable.

O argumento central de Schumpeter é a conexión entre o desenvolvemento económico e a destrución dos cimentos político-sociais do capitalismo:

• O crecemento dunha oposición ao capitalismo asociado á difusión do pensamento racional nas filas dos intelectuais.
• Debilitamento da capa de protección do capitalismo, consistente nun conxunto de pequenos e medianos emprendedores que se teñen que enfrontar ás grandes empresas burocratizadas.

A burocratización é un resultado natural dos cambios nos mercados a través do proceso de concentración industrial que implica, entre outras cousas, a transformación da actividade da innovación tecnolóxica nunha rutina. A burocratización da economía e do proceso de innovación (a través da sistematización e funcionarización da innovación) debilita a acción innovadora dos emprendedores e a destrución creativa.

O proceso de concentración industrial tamén xera un cambio drástico na estrutura social: expulsa aos emprendedores e expropia á burguesía como clase.

A Nova Microeconomía e a Teoría da Empresa

Teoría da Utilidade Esperada

Von Neumann e Morgenstern introducen a noción de utilidade esperada, que constitúe unha extensión do problema da elección do consumidor entre diferentes usos de recursos escasos.

Cada acto de elección non tería garantido un único resultado, senón a posibilidade de múltiples resultados; a utilidade esperada dun acto de elección corresponde á media de utilidade dos diferentes resultados, ponderada coas respectivas probabilidades.

Introducen un sistema de postulados que en substancia corresponden á completitude, á continuidade e á transitividade (se prefiro A a B e B a C, polo tanto tamén prefiro A a C) tanto das preferencias como das probabilidades atribuídas ás distintas eleccións. Tanto as utilidades como as probabilidades son consideradas como medibles.

O conxunto de axiomas garante que as probabilidades e as utilidades (polo tanto, as utilidades esperadas) reflicten as propiedades das expectativas matemáticas. Asumindo que o axente posúe información completa, podemos determinar as solucións do sistema correspondentes a un comportamento racional.

A Síntese de Samuelson

Paul Samuelson (1915-2009) foi clave dunha nova corrente marxinalista (a fusión da teoría marxinalista da empresa, apelación ao equilibrio xeral como método de análise, síntese neoclásica en macroeconomía, teoría do crecemento agregado) que constituíu o centro da corrente de pensamento dominante moderna.

O principio que Samuelson quería establecer é que a economía pode converterse nunha ciencia exacta.

O seu enfoque implica:

• Preferencias individuais que son independentes das preferencias dos outros individuos.
• Convexidade das preferencias con respecto aos cambios nas cantidades consumidas dos diferentes bens e das técnicas de produción con respecto ás cantidades empregadas dos diferentes medios de produción.
• Asumir o comportamento do homo economicus.
• Excluír os rendementos crecentes a escala (tanto no consumo como na produción).

Isto resulta nunha representación da economía que ignora as complexidades do axente económico transformado nun maximizador monodimensional e que ignora a incerteza que rodea cada aspecto da vida real.

A Microeconomía Marshalliana da Escola de Chicago

Esta escola estivo dominada dende finais da década de 1940 por Friedman e discípulos. A docencia e a investigación teórica estaba dominada por unha análise do equilibrio entre oferta e demanda nun mercado illado, así como un equilibrio de mercado determinado pola igualdade entre salario real e produtividade marxinal do traballo, que se asume decrecente.

A suposición requirida para obter o equilibrio do consumidor e do produtor (utilidade e produtividade marxinal decrecentes) son adoptadas sen discusión.

Definición de Economía (Lionel Robbins, 1932): “A economía é a ciencia que estuda o comportamento humano como unha relación entre fins e medios escasos, que terían usos alternativos.”

Só existe unha teoría do comportamento humano: a teoría da maximización da utilidade (George Stigler).

A introdución de novos argumentos da función de utilidade foi realizada por Akerlof (1940-1980), que incorporou o elemento da reputación. Akerlof e Kranton (2000) propoñen encarnar a identidade do axente (xénero, relixión, nacionalidade, etc.) dentro do modelo tradicional de comportamento racional.

As Novas Teorías da Empresa

Por que debería existir a empresa?

Mentres dentro do mercado os axentes xuridicamente independentes entran en relación entre si, dentro de cada empresa prevalece un marco organizativo baseado no mando.

Que é o que entón determina a fronteira entre estas dúas formas de organización da vida económica, mercado e mando?

Teoría dos Custos de Transacción (Ronald Coase)

Ronald Coase (Premio Nobel en 1991) subliñou en 1937 que as transaccións de mercado teñen un custo para os participantes: é necesario recoller información, e buscar por outra parte lista para intercambiar e negociar sobre prezos e outras condicións.

A empresa permite, por simplificación, reemprazar a negociación sobre todos os aspectos do proceso produtivo cunha organización baseada no mando e, polo tanto, reducir drasticamente o número de transaccións necesarias. Cando o tamaño da empresa crece, a súa organización interna comeza a ser cada vez máis complexa e, polo tanto, menos eficiente.

Visión Radical da Empresa (Stephen Marglin)

Unha resposta diferente en relación ao porqué da existencia da empresa é proporcionada polos economistas radicais que se centran nas relacións económicas de poder.

Stephen Marglin (1974) mantén que a superioridade da empresa (en particular, da grande empresa) como unha forma de organización da produción baseada en eleccións tecnolóxicas (produción en masa de bens estandarizados).

Segundo Marglin, a liña tecnolóxica da produción en masa de produtos estandarizados prevalece, porque este enfoque favorece a apropiación do excedente por parte das clases dominantes, grazas ao control sobre o proceso produtivo a través da forma organizativa do mando e a división do traballo dentro da empresa.

As ideas de Marglin foron criticadas polo historiador económico David Landes (1986), quen argumenta que a empresa moderna prevalece sobre os talleres artesáns porque permite redución de custos, mediante a explotación das economías de escala estáticas e dinámicas que se obteñen a través da división do traballo no proceso produtivo e a través da introdución da maquinaria.

Capitalismo Xerencial e Ineficiencia X

O crecemento do tamaño das empresas leva a outra pregunta: quen as controla?

Adolf Berle e Gardiner Means sinalaron en 1932 unha nova forma de sociedade, o managerial capitalism, que estaría caracterizado pola separación entre propietarios e xestores.

• Nunha etapa inicial (competitive capitalism) prevalecen pequenas empresas dirixidas polos seus propios propietarios.
• Co ascenso das grandes empresas, a propiedade está subdividida entre moitos pequenos accionistas; os xestores da empresa asumen responsabilidades estratéxicas.

Un aspecto sinalado por Leibenstein (1966) consiste na ineficiencia X (X-inefficiency). As ineficiencias relativas ao uso óptimo dunha tecnoloxía poden ser por incapacidades na dirección, unha falta de motivación entre os traballadores (por exemplo, absentismo) e unha calidade inferior dos inputs produtivos.

Oligopolio e Barreiras de Entrada

Paolo Sylos Labini (1920-2005) e Joe Bain (1912-93) desenvolven a teoría do oligopolio (1956), considerado como a forma común de mercado. As empresas presentes no mercado están parcialmente protexidas da competencia de novas empresas entrantes por barreiras de entrada. As empresas xa activas no mercado benefícianse dunhas ganancias por encima do nivel de competencia.

Teoría de Xogos e Organización Industrial

O máis habitual é que o elemento de superioridade da teoría de xogos demóstrase polo feito de que permite a análise do comportamento estratéxico, no que o axente trata de considerar as reaccións dos demais ás súas eleccións. A diferenza é relevante no caso do oligopolio (por exemplo no caso da teoría de Labini e Bain).

Técnicas de Análise

En relación aos aspectos técnicos da teoría de xogos, cómpre mencionar dúas técnicas de análise: representación dos xogos en forma estratéxica ou normal, e en forma estendida. Tanto os xogos estáticos (con movementos simultáneos) e dinámicos (movementos secuenciais) poden ser representados nunha forma estratéxica ou dunha forma estendida.

Equilibrio de Nash

Un equilibrio de Nash é o resultado (par de eleccións) no cal cada xogador non pode mellorar a súa situación, dada a elección doutro xogador. Cada xogo pode ter varios equilibrios de Nash, ou ningún. Ademais, o equilibrio pode non ser óptimo (en termos de Pareto; dilema do prisioneiro). Os equilibrios de Nash consisten en xogos non cooperativos.

Os xogos en forma estendida son secuencias por natureza: cada xogador móvese cando sabe o movemento do xogador precedente, pero tamén coñece o conxunto de resultados de cada sucesivo posible movemento. Cada elección chámase un “nodo”.

A teoría de xogos está baseada no utilitarismo: asumimos que cada xogador ten como obxectivo acadar o seu mellor resultado, e que as súas eleccións altruístas ocasionais non afectan as decisións maximizadoras dos outros axentes utilitaristas e egoístas.