Cantigas de Santa María e a Prosa Medieval Galega

Cantigas de Santa María: Finalidade e Contexto

A finalidade fundamental das Cantigas de Santa María consistía no culto á Virxe a través do relato das súas intervencións marabillosas. Contamos cunhas 427 composicións ao redor da figura de María.

Alfonso X levou a cabo un labor no que se combina o marioloxio, o afán de conformar unha verdadeira summa dos milagres marianos, coa proxección político-cultural. A elaboración desta colección mariana sitúase entre os anos 1270 e 1283.

Os expertos discuten ata que punto Alfonso X participou directamente na elaboración destas cantigas. Se ben pode ser o autor directo dunha certa cantidade de textos, actuaría no conxunto da obra como o director de todo o traballo.

Códices das Cantigas de Santa María

As Cantigas de Santa María son coñecidas a través de 4 códices principais:

• Códice de Toledo: 128 cantigas acompañadas da notación musical.
• Códice do Escorial (T): 193 composicións con notación musical e 1264 miniaturas.
• Códice da Biblioteca Nacional de Florencia: 104 cantigas (obra incompleta).
• Códice do Escorial (E): Contén 147 cantigas, con 40 miniaturas e notación musical.

As Cantigas de Santa María incorporan un conxunto de lendas e tradicións: materiais latinos medievais, tradicións orais e coleccións locais estranxeiras.

Clasificación das Cantigas

A clasificación destas cantigas divídese en dous grandes grupos: cantigas narrativas e cantigas líricas.

Cantigas Narrativas

O protagonista aparece en debate co pecado ou diante dun perigo inminente. Tan só a intervención marabillosa da Virxe logra resolver a conxuntura, e a cantiga finaliza sempre con agradecementos e loanzas á figura de Santa María. O esquema destas cantigas é o seguinte:

1. Introdución acerca do milagre que vai ser relatado, séguelle unha máxima que se repite ao final de cada estrofa con forma de refrán.
2. Relato do milagre.
3. Conclusión moral.

Cantigas Líricas

Composicións que seguen dúas vías principais:

• Unha que segue o modelo das cantigas de amor trobadorescas (cantigas de loor).
• Outra que provén de inspiración litúrxica.

A maioría das cantigas de loor relaciónanse directamente coa pregaria do culto á Virxe, compostas en forma de himnos, oracións e loanzas á figura de María.

Temática das Cantigas

Os temas abordados nas composicións son variados:

• Milagres que exaltan a figura de María como auxiliadora dos seus devotos.
• Milagres que critican pecados e costumes deshonestos.
• Milagres a prol de santuarios marianos.
• Cantigas que mencionan as festas dedicadas a María.
• Cantigas arredor dos misterios con máis significado do cristianismo.

Un certo número de composicións manifestan, ademais, un aberto carácter político-propagandístico.

Prosa Medieval Galego-Portuguesa

Non podemos dicir que non existía actividade en galego-portugués durante a Idade Media; é dicir, contamos realmente cun número de textos medievais en prosa dignos de estudo. A prosa conservada procede principalmente do século XIII e a primeira metade do século XIV. Mentres que o lirismo trobadoresco aparece estandarizado, a prosa medieval é máis aberta.

Os estudosos falan de dúas etapas na nosa prosa medieval:

1. A primeira, galego-portuguesa: Corresponde coa cronoloxía do lirismo.
2. A segunda, galega: Desde mediados do século XIV ata o século XV.

Os primeiros textos conservados en galego-portugués non teñen carácter literario. A Noticia de Torto (1212) coñécese como o primeiro texto coñecido da escritura galego-portuguesa.

As Materias Literarias (Segundo Jean Bodel)

Segundo Jean Bodel (século XIII), as materias dignas de tratamento literario eran:

• A Materia de Bretaña: Narracións arredor do Rei Artur e os cabaleiros da Mesa Redonda.
• A Materia de Roma: Relatos da Antigüidade greco-latina.
• A Materia de Francia: Cantares de xesta.

A Materia de Bretaña (Ciclo Artúrico)

A definitiva expansión para a narrativa de Artur procede da obra de Chrétien de Troyes (1160-1190). Polo éxito creáronse moitas continuacións e versións do relato.

O simbolismo máxico-cristián completouse: O Graal aparece como o cáliz no que Cristo instituíu a Eucaristía, Artur e os membros da Mesa Redonda aparecen como a representación das virtudes do cabaleiro cristián e a Demanda do Santo Graal finaliza a busca da salvación eterna.

Na actualidade conservamos textos deste ciclo como:

• Estoria do Santo Graal
• Libro de Merlín
• Demanda do Santo Graal

A Materia de Troia (Ciclo Clásico)

A Guerra de Troia estaba entre aqueles temas que Jean Bodel consideraba de importancia literaria.

O Ephemeris belli Troiani, que finxía ser unha tradución orixinal do grego, e mais De excidio Troiae historia, están nos cimentos do ciclo clásico ou troiano que tivo na figura de Benoît o verdadeiro propagador.

Destas características conservamos:

• Crónica Troiana (Rematada no século XIV por Fernán Martís)
• Historia Troiana (Texto bilingüe do século XIV)