Breviario de Eutropio: pasaxes traducidas da historia de Roma

Selección do Breviarium ab Urbe condita de Eutropio

Compilación de pasaxes históricas traducidas que percorren a Monarquía, a República e o Imperio romano, desde a mítica fundación de Roma por Rómulo ata os emperadores do século II d.C.

Libro I: A Monarquía Romana

• 1, 2 (Rómulo e as orixes de Roma): Unha vez fundada a cidade, á que polo seu propio nome chamou Roma, fixo en total o seguinte: acolleu a unha multitude de pobos veciños na cidade e escolleu de entre os máis vellos a cen, con cuxo consello levaría adiante todos os asuntos, aos cales chamou senadores por mor da súa ancianidade. Entón, como el mesmo e o seu pobo non tivesen esposas, invitou a un espectáculo de xogos ás nacións veciñas á cidade de Roma e raptou as mulleres destas.
• 1, 3 (Numa Pompilio): Despois, Numa Pompilio foi nomeado rei, o cal certamente non levou a cabo ningunha guerra; porén, non beneficiou menos a cidade ca Rómulo. Pois tamén estableceu leis e costumes para os romanos, os cales, polo hábito das guerras, xa eran considerados ladróns e semibárbaros. Tamén dividiu o ano en dez meses (antes de que se producise ningunha confusión sen ningunha orde) e construíu multitude de templos e ritos sagrados en Roma. Morreu de enfermidade no cuadraxésimo terceiro ano de mandato.
• 1, 4 (Tulo Hostilio): A este sucedeuno Tulo Hostilio. Este renovou as guerras, venceu aos albanos —que distan da cidade de Roma doce millas— e aos veientes e fidenates —uns dos cales estaban a 6 millas da cidade de Roma e outros a 18 millas—, vencéndoos a todos na guerra; ademais, ampliou a cidade engadindo o monte Celio. Reinando durante 32 anos, ardeu xunto coa súa casa fulminado por un raio.
• 1, 5 (Anco Marcio): Despois deste, Anco Marcio, neto de Numa por parte de nai, asumiu o poder. Loitou contra os latinos e engadiu á cidade os montes Aventino e Xanículo. Xunto á desembocadura do río Tíber fundou unha cidade á beira do mar, a unha distancia de 16 millas da cidade de Roma. Morreu por enfermidade no vixésimo cuarto ano de reinado.
• 1, 6 (Tarquinio Prisco): Despois, Tarquinio Prisco recibiu o reino. Este duplicou o número de senadores, edificou en Roma un circo e instituíu os xogos romanos, os cales aínda permanecen na nosa memoria. El mesmo venceu aos sabinos, engadiu ao territorio da cidade de Roma non poucos campos que lles foran arrebatados, e foi o primeiro en entrar triunfante na cidade. Construíu murallas e cloacas no Capitolio. Aos 38 anos de reinado foi asasinado polos fillos de Anco Marcio, rei a quen el mesmo sucedera.
• 1, 7 (Servio Tulio): Despois deste, Servio Tulio asumiu o poder, nado dunha nobre muller, aínda que prisioneira e serva. Este tamén someteu aos sabinos e engadiu á cidade tres montes: o Quirinal, o Viminal e o Esquilino. Construíu fosas ao redor da muralla da cidade e posteriormente foi o primeiro de todos en confeccionar un censo, instrumento descoñecido ata entón. Foi asasinado polo crime do seu xenro Tarquinio o Soberbio —fillo daquel rei a quen el mesmo sucedera— e da súa propia filla, a quen Tarquinio tiña por esposa.

Libro II: Os Comezos da República e as Guerras Púnicas

• 2, 5 (Tito Quincio e Manlio Torcuato contra os galos): O ditador Tito Quincio foi enviado contra os galos que viñeran a Italia. Estes acamparan a catro millas da cidade de Roma, alén do río Anio. Alí, o mozo Lucio Manlio, o máis nobre de entre os senadores, presentouse a un combate singular matando a un galo que o provocara. Ao quitarlle o torque de ouro e colocalo no seu propio pescozo, acadou non só para el, senón tamén para os seus descendentes, o alcume perpetuo de Torcuato.
• 2, 21 (A Primeira Guerra Púnica en África): Sendo cónsules L. Manlio e M. Atilio, a guerra trasladouse a África. Contra Amílcar, xeneral dos cartaxineses, combateuse no mar e foi derrotado; pois, perdidas 64 naves, retirouse. Pola súa parte, os romanos perderon vinte e dúas. Tras cruzar cara a África, recibiron en primeira instancia a rendición da cidade africana de Clípea. Os cónsules avanzaron sen interrupción ata Cartago e, logo de arrasar moitas prazas fortes, Manlio volveu vitorioso a Roma levando consigo 27 000 prisioneiros, mentres Atilio Régulo permaneceu en África. Este formou as tropas contra os africanos: loitando contra tres xenerais cartaxineses saíu vencedor, matou a 18 000 inimigos, capturou a 5000 xunto con 18 elefantes e recibiu baixo fidelidade a 74 cidades. Vencidos deste xeito, os cartaxineses solicitaron a paz aos romanos.

Libro III: A Segunda Guerra Púnica

• 3, 14 (A ameaza de Aníbal e a campaña en Hispania): Dez anos despois de que Aníbal chegase a Italia, sendo cónsules P. Sulpicio e Cn. Fulvio, Aníbal achegouse case sen pausa a catro millas da cidade, e os seus xinetes chegaron ata a propia porta. Pouco despois, polo temor aos cónsules que viñan co exército, Aníbal retirouse a Campania. En Hispania, por mor de Asdrúbal, irmán de Aníbal, ambos os Escipións, que foran vencedores durante moitos anos, foron asasinados; porén, o exército mantívose íntegro.
• 3, 15 (Escipión o Africano en Hispania): Entretanto, P. Cornelio Escipión é enviado ás Hispanias onde, mortos os dous xenerais, non ficaba ningún mando romano. Foi enviado o fillo de P. Escipión para levar a cabo a contenda, tendo a idade de 24 anos; un varón senlleiro entre todos os romanos, non só do seu tempo senón das épocas posteriores. Capturou Cartago Nova en Hispania, onde se atopaba todo o ouro, a prata e os aparellos bélicos, así como os reféns máis nobres recibidos dos hispanos; apresou tamén a Magón, irmán de Aníbal, a quen enviou a Roma xunto con outros prisioneiros. Tralo anuncio da vitoria, xurdiu en Roma unha inmensa ledicia.

Libro IV: Conquistas en Hispania

• 4, 16 (Metelo e a Guerra Lusitana con Viriato): Nese mesmo tempo Metelo levou a cabo fazañas importantes en Celtiberia xunto aos romanos. Sucedeuno Q. Pompeio. Non moito despois, Quinto Cepión foi enviado a esa mesma guerra que un tal Viriato libraba en Lusitania contra os romanos. Por medo a este xeneral, Viriato foi asasinado polos seus propios compañeiros, tras ter axitada a Hispania durante 14 anos contra os romanos. Ao comezo fora pastor, logo xefe de bandoleiros e, por último, incitou a tantos pobos á guerra que chegou a ser considerado o defensor contra os romanos. E cando os seus asasinos solicitaron unha recompensa ao cónsul Escipión, foilles contestado que os romanos nunca aprobaron que un xefe fose asasinado polos seus propios soldados.

Libro VI: O Final da República e a Morte de César

• 6, 12 (Pompeio contra os piratas e Mitrídates): Mentres ocorrían estas cousas, os piratas infestaban todos os mares ata o punto de que a navegación xa non era segura en ningún punto nin para os propios romanos vitoriosos. Polo tanto, encomendóuselle esta campaña a Pompeio, a cal rematou en poucos meses con rapidez e fortuna. Pouco despois declarouse a guerra contra o rei Mitrídates e contra Tigranes. Pompeio venceu a Mitrídates en Armenia Menor nun combate nocturno, destruíu o seu campamento e matou a 40 000 soldados dos seus, perdendo tan só vinte homes do seu exército e dous centurións; o rei fuxiu xunto coa súa muller.
• 6, 25 (Asasinato de Xulio César): Rematadas as guerras civís en todo o mundo, César volveu a Roma. Comezou a comportarse moi insolentemente contra o costume tradicional da liberdade republicana romana. Xa que logo outorgaba as maxistraturas segundo a súa soa vontade e realizaba outras accións de natureza rexia e case tiránicas, máis de sesenta senadores e cabaleiros romanos conxuráronse contra el. Así pois, ao acudir César á curia un día de senado xunto cos demais, foi atravesado por vinte e tres feridas.

Libros VII e VIII: A Época Imperial

• 7, 8 (O goberno e a morte de Augusto): Deste xeito, concluídas as guerras en todo o mundo, Augusto regresou a Roma. Escribiu a historia do imperio exercendo o poder en solitario durante 44 anos; antes, gobernara doce anos xunto con Antonio e Lépido. Así, dende o principio do seu principado ata o remate, pasaron 56 anos. Morreu aos 76 anos de idade de morte natural na cidade de Nola, na Campania. Foi sepultado en Roma, no Campo de Marte: un varón que xustamente foi considerado deus pola meirande parte dos cidadáns.
• 7, 12 (Calígula): Sucedeulle Caio César, de sobrenome Calígula, sumamente criminal e perverso, superando mesmo as infamias de Tiberio. Levou a cabo a guerra contra os xermanos e, acadando ata Suevia, nada fixo con valor. Mantivo relacións incestuosas coas súas irmás e chegou a recoñecer unha filla nada dunha delas. Sendo aborrecido por todos por mor da súa crueldade e apetitos depravados, foi asasinado no palacio aos 29 anos de idade, no terceiro ano, décimo mes e oitavo día do seu mandato imperial.
• 7, 23 (Domiciano): Domiciano asumiu o imperio; era o irmán máis novo de Tito e máis semellante a personaxes como Calígula, Nerón ou Tiberio ca ao seu pai e ao seu irmán. Nos primeiros anos mostrou moderación no exercicio do poder, pero axiña derivou cara a vicios extremos de luxuria, ira, crueldade e cobiza, espertando tanto odio contra a súa persoa que botou por terra os méritos do seu pai e do seu irmán. Mandou asasinar aos senadores máis nobres; foi o primeiro en ordenar que o chamasen «señor e deus», e non consentiu que se lle erixise ningunha estatua no Capitolio agás de ouro e prata. Asasinou tamén aos seus curmáns, revelando unha soberbia vergoñenta. Con todo, construíu moitos edificios en Roma, entre eles o Capitolio, o Foro Transitorio, o Pórtico dos Deuses, o templo de Isis e Serapis e o Estadio. Morreu asasinado aos 45 anos, no décimo quinto ano de goberno, por mor dunha conxura tramada polos seus achegados dentro de palacio.
• 8, 2 (Traxano): Sucedeu a Nerva Ulpio Crinito Traxano, nado en Itálica, en Hispania, no seo dunha familia máis antiga ca ilustre. O seu pai fora o primeiro da liñaxe en acadar o consulado. Traxano foi proclamado emperador en Colonia Agripina, nas Galias. Administrou o goberno de maneira que sempre puxo o benestar público por riba de calquera privilexio persoal. As fronteiras do Imperio, fixadas con prudencia por Augusto, foron expandidas por Traxano con amplitude e gloria moito máis lonxe.
• 8, 18 (Septimio Severo): Máis adiante, a administración do Imperio romano pasou a mans de Septimio Severo, orixinario de África, da provincia Tripolitana e da cidade de Leptis Magna. Foi o único emperador procedente de África do que haxa memoria, tanto anterior coma posterior. Este exerceu en primeiro lugar como funcionario do fisco, despois como tribuno militar e, logo de ascender a través de moitos cargos e honores diversos, acadou o goberno supremo de todo o Imperio. Restaurou e fortificou numerosas institucións por todo o orbe romano.