Bioelementuak eta Biomolekulak: Definizioa eta Sailkapena

Bioelementuak

Definizioa

Izaki bizidunen materia osatzen duten elementuak dira.

Kopurua

25 bioelementu daude izaki bizidun guztietan.

Sailkapena: Ugaritasunaren arabera

1) Lehen mailakoak edo primarioak (%95)

• Elementuak: C, H, O, N, P, S
• Balentzia-geruza osatzeko elektroiak behar dituzte (lotura kobalenteak sortzen dituzte).
• Atomo-masa txikiak dituzte (lotura egonkorrak sortzen dituzte).

2) Bigarren mailakoak edo sekundarioak (%3-4)

• Elementuak: Na, Ca, K, Mg, Cl

3) Oligoelementuak (<%0,1)

• Elementuak: Fe, Cu, Zn, Mn, Co
• Funtzioa: Katalizatzaile gisa jarduten dute organismoak ongi funtziona dezan.

Biomolekulak

Definizioa

Bioelementuak lotzean sortzen diren molekulak dira.

Sailkapena

1) Biomolekula ez-organikoak

• Ura
• Gatz mineralak
• Gas batzuk: O₂, CO₂

2) Biomolekula organikoak

• Gluzidoak (Monomeroa: Monosakaridoak)
• Lipidoak
• Proteinak
• Azido nukleikoak (Monomeroa: Nukleotidoak)

3) Biomolekula organikoen propietateak

• Eskeleto hidrokarbonatua dute.
• Funtzio espezifikoa dute eta talde funtzionalak dituzte.

Ura

Osaera

2 H + 1 O (H₂O). Lotura intramolekularra: Lotura kobalentea.

Ezaugarri nagusiak

Funtsezko osagaia da bizitza mantentzeko. Molekula polarra da, bi polo izaera du: oxigenoaren inguruan karga negatibo partziala du, eta hidrogenoaren inguruan karga positibo partziala du.

Loturak

Lotura intermolekularra: Hidrogeno zubiak (ur molekula baten O-ren eta beste molekula baten H-ren artean). Sare itxurako egitura erretikularra sortzen du, eta horregatik da ura likidoa giro-tenperaturan.

Gatz Mineralak

Ugaritasuna

Izaki bizidunetan % 1-5eko ugaritasuna dute.

Sailkapena (Motak)

Egoera solidoan

Gatz mineral solidoek eskeleto eta egitura funtzioa dute.

• Adibideak: Kaltzio fosfatoa (Ca₃(PO₄)₂) ornodunen hezurretan, Kaltzio karbonatoa (CaCO₃) eskeletoetan, Silizioa (SiO₂) mikroorganismoen oskol edo eskeletoetan.

Disoluzioan

Uretan disolbatuta ioien moduan egoten dira.

• Anioiak (-): Karbonatoak, Fosfatoak.
• Katioiak (+): Na⁺, K⁺, Ca²⁺.

Funtzioak

1. Tanpoi sistema moduan jarduten dute, oreka osmotikoa mantenduz (pH kontrolatuz).
2. Kargak neutralizatzen dituzte eta koloideen egonkortasuna ahalbidetzen dute.
3. Hainbat prozesu fisiologikotan parte hartzen dute: nerbio-bulkaden transmisioan, entzimen aktibazioan eta hemoglobinaren osaketan.