Bigarren Industria Iraultza 1870–1914: Energia, Enpresa eta Gizartea

Bigarren Industria Iraultza (1870–1914)

Bigarren Industria Iraultza

1870az geroztik beste bultzada bat izan zuen industrializazioak, eta hazkunde ekonomikoa eta industrializazioa beste herrialde batzuetara zabaltzeko prozesua nagusitu ziren 1914ra (Lehen Mundu Gerrera) arte.

Enpresa kontzentrazioa

ENPRESA KONZENTRAZIOA

• ➜ Kontzentrazio horizontala. Sektore ekonomiko bereko zenbait enpresa zuzendaritza berearen menpean bateratzean datza; hau da, sektore bereko enpresak batzen direnean.

• ➜ Kontzentrazio bertikala. Enpresa batek bere filialak sortzean edo beste enpresa batzuk bereganatzen dituen kontzentrazioa; prozesu horren helburua jarduera baten fase guztiak kontrolatzea da.

Lanaren antolaketa

LANAREN ANTOLAKETA

Lana antolatzeko teknikak funtsezkoak izan ziren baliabideei errendimendu handiena ateratzeko. Disziplina zorrotza ezarri zitzaien langileei eta modu koordinatuan lan egitera behartu zituzten.

• ➜ Taylorismoa: Frederick Taylor estatubatuar ingeniari eta ekonomista izan zen taylorismoaren sortzailea. Eginkizunen banaketaren sistematikaren bidez, makina eta tresnen eraginkortasun handiena lortzeko metodo zientifikoaren aplikazioan datza.

• ➜ Fordismoa: Henry Ford estatubatuar enpresari eta industria-aitzindaria izan zen. Fordismoak muntaketa-kateen bidez serieko ekoizpena ezarri zuen; sistema horretan, eginkizun bakoitzean espezializatutako langileek produktu industrial jakin bat egiten zuten.

Energia iturri berriak

ENERGIA ITURRI BERRIAK

Ikatz —lurrun makinaren erregai nagusia—: meatzaritzak nabarmen egin zuen gora 1914ra arte.

Petrolioa: Antzinatik ezaguna bazen ere, garai horretan hasi zen petrolioaren ustiapen eskala handia. Petrolioaren findaketak produktu desberdinak ematen zituen: etxeko argietarako, makina-olioetarako eta errekuntza-motorrentzako erregai bezala erabilera zabala izan zuen; horrek garraioaren eta motorren garapena bultzatu zuen.

Elektrizitatea: 1900. urte inguruan Europako hiri handietara iritsi zen, batez ere Alpeetako eta Pirinioetako ibaietan eraiki ziren zentral hidroelektrikoetatik lortutako energia erabiliz.

Ondorio demografikoak eta sozialak

ONDORIO DEMOGRAFIKOAK ETA SOZIALAK

• Biztanleriaren hazkuntza nabarmendu zen.

• Landako exodoak hirietako biztanleria areagotu zuen.

• Hiri industrialak sortu ziren.

• Burgesia gizarteko klase nagusia izan zen; aldi berean, klase-gatazka sortu zen eta gizarte-antolaketa berri bat agertu zen, proletariotza.

• Langile mugimendua antolatzen hasi zen eta indartu zen.

Ondorio politikoak (QTCPA)

ONDORIO POLITIKOAK (QTCPA)

• Industria iraultzek sendotu egin zuten liberalismo politikoa.

Ekoizpenaren hazkundeak lehia bizia eragin zuen herrialde industrializatuen artean: lurralde gehiago nork menderatuko ( inperialismoa ), inbertsioak egiteko, lehengaiak lortzeko, merkatuak zabaltzeko eta biztanleriaren soberakinak kokatzeko beharretarako.

Marxismoa eta anarkismoa

MARXISMOA ETA ANARKISMOA

Marx: Marxek gizartea bi multzotan banatuta ikusten zuen: jabetza dutenak eta jabetzarik ez dutenak. Azpiegitura (ekoizpenaren egitura) aldatzen denean, gainegitura (egitura politikoak, legedia, ideologia) ere aldatu egiten dela azpimarratu zuen.

Azpiegiturari dagokionez, ekoizpen baliabideen jabetza pribatua zegoen; hortik zetorren proletarioen esplotazioa. Horri aurre egiteko, Marxek proletarioen diktadura proposatu zuten, jabetza pribatua kentzeko eta jabetza komunera igarotzeko; ondoren, komunismoa helburu bezala proposatu zen.

Anarkismoa: Anarkismoaren arabera, estatu-antolaketa guztiz baztertzen da. Mikhail Bakunin (Mark Barkunin idatzitakoaren zuzenketa) anarkismo modernoaren pentsalari nagusietako bat izan zen.

Asanblea Legeilea eta ondorioak

ASANBLEA LEGEILEA

- 1791ko irailean konstituzioa onartu ondoren, Asanblea Konstituzionala desegin zen, eta Asanblea Legegilea aukeratzeko hauteskundeak antolatu ziren.

- Europako monarkia absolutuak beldurtu egin ziren, ikusirik Frantzian erregea atxilotu izanaren ondorioz gatazka nazioartean zabaltzea. Asanbleak gerra deklaratu zion Austriari.

- Monarkia indargabetu ondoren, errepublika aldarrikatu zen eta beste asanble batzuk hautatzeko hauteskundeak egin ziren.