Berger eta Luckmann-en errealitate sozialaren eraikuntza eta mediku-zientziaren kritika

Berger eta Luckmann: bizitza egunerokoaren objektibazioa

Berger eta Luckmann-en analisi fenomenologikoa ez da zientifikoa. Bizitza egunerokoaren errealitatea dagoeneko objektibatuta aurkezten zaigu, hau da, objektuen ordena batek osatua, nik agertu aurretik existitzen zena.

Bizitza egunerokoan erabiltzen den hizkuntza da objektibazio beharrezkoak eskaintzen dizkigun eta haien zentzua ematen duen ordena antolatzen duena.

Errealitatearen ezaugarriak

Bizitza egunerokoaren errealitatea nire gorputzaren hemen eta oraingo orainaren inguruan antolatzen da. Beste batzuekin partekatzen dudan mundu intersubjektibo gisa, nire eta haien esanahien arteko korrespondentzia etengabea dagoela dakit.

Aurrez aurreko egoera

Esperientzia garrantzitsuena aurrez aurreko egoera da: nire hemen eta orain-a besteenarekin bat dator, eta, orduan, nire adierazkortasunaren eta haren arteko trukaketa etengabea gerta daiteke. Tipifikazioak maila guztietan ematen dira, baina aurrez aurreko egoeran benetan alda daitezke.

Egitura soziala

Egitura soziala tipifikazio horien batura osoa da, eta haien bidez ezarritako elkarrekintzaren ereduak errepikatzen dira.

Objektibazioa eta instituzionalizazioa

Gizakiaren adierazkortasuna objektiba daiteke: gizakiaren jardueraren produktuetan agertzen da, denentzat eskuragarri dauden elementuetan, mundu komunaren osagaietan. Hala, aurrez aurreko egoeratik harago hedatzen da.

• Nire burua nire gorputzetik bereizitako entitate gisa esperimentatzen dut.
• Gizarte-ordena gizakiaren jardueraren produktu gisa agertzen da bakarrik.
• Instituzionalizazioa ekintza ohituren tipifikazio erreziprokoa da.
• Instituzioek kohesioa bilatzen dute.

Gizakiaren jardueraren produktuek objektibotasun-izaera hartzen duten prozesua objektibazioa deritzo. Mundu instituzionala gizakiaren jarduera objektibatua da.

Gizakia eta bere mundu soziala elkarrekin eragiten dute: produktuak berriro eragiten dio ekoizleari. Prozesu dialektiko etengabea da: gizartea giza produktua da, gizartea errealitate objektiboa da, eta gizakia produktu soziala da.

Errealitatearen erreifikazioa

Gaur egun, errealitatearen erreifikazioa gertatzen da: galdu dugu ohartzea mundu sozial objektibatua geure buruaren produktua izan dela.

Medikuntza modernoaren kritika

Karl Jaspers-en arabera, medikuntza modernoaren objektibazioak ez du onik. Gaur egun, gizakia ikerketa-material bihurtu da, eta lan-tresna gisa tratatzen da: arrazoi instrumentala.

Medikuntzaren misioa da indibiduoari bere gaixotasunari zentzua ematen laguntzea, eta ondo ez dabilena ezagutzen laguntzea. Gaur egun gaixotasuna injekzioekin desagerrarazten da, baina ez dakigu benetako sendatzea den.

Medikuntza modernoaren aurrerapenek bizi-iraupena nabarmen luzatu dute, baina morbilitatea areagotu da. Medikuntza zientifikoak ez du harago joaten objektiba daitekeenera. Gaixoa ez da orokortasun bat, indibiduo bat da.

Mediku-harremana

Mediku gisa, nire ezagutza profesionalek objektibazioa eta urrutiratzea eskatzen dute. Hala ere, ni eta zu harremana (aurrez aurreko harremanaren antzekoa) da mediku-jokabidean erabakigarria. Ekintza medikoak gaixotasunaren prozesuan parte hartzen du, eta gaixoarekin batera doa.

Medikuntza modernoaren arazoak

• Teknika-arooaren ondorio soziologikoek medikuaren ideia bera mehatxatzen dute.
• Medikuak denbora gutxi du pazientearentzat, eta diagnostikoa eta tratamendua azalekoak dira.
• Diagnostikoa aparatuen eta azterketen laguntzaz egiten da; terapia kalkulu bihurtzen da.
• Gaixoa aparatuen mundu batean prozesatzen da, egiten zaizkion prozeduren zentzua ulertu gabe.
• Gaixoak fakultatibo asko ikusten ditu, eta inor ez da bere mediku.

Gaixotasunaren eta medikuaren kontzeptuaren inguruan lausotasuna dago. OMEren osasun fisiko, mental eta sozial osoaren egoera definizioa ezinezkoa da.

Ondorioak

Medikuntza modernoan, organizazioaren bidez medikuaren gaitasunari buruzko eskakizun tekniko handiagoak medikuaren ideia kaltetzen du. Medikuaren ideala bere eginkizunean asetu nahi duenak borrokatu egingo du.

Ezagutza zientifikoaren aurrerapenak eta haren erabilera mugagabea gaixoak kaltetzen ditu eta adimena mugatzen du. Hortaz, filosofiaren erabilera beharrezkoa da.

Pazienteekin duen intimitatearen bidez, medikua giza esperientziara iristen da. Medikuak ez du ezer galdegin gabe uzten. Teknika-arooaren arriskuen aurrean, medikuak bide bat aurki dezake, zentzu hutsaren gainetik doana.

Interpretazioa: Paul Ricoeur eta Jerome Bruner

Arco hermeneutikoa (Ricoeur)

Azterketa estrukturala (testua mundurik eta egilerik gabe aztertzea, barne-harremanen bidez azaltzea) interpretazio sakon baten beharrezko etapa da. Interpretatzea da testuaren benetako helmuga: zentzua (azalpena) eta esanahia (zentzuaren apropiazioa).

Ez dago ulertu behar nor hitz egiten duen, baizik eta zer buruz hitz egiten den.

Ekintza humanoa

Ekintza humanoak proiekzioak, asmoak eta arrazoiak dakartza, eta ezin dira bereiztu. Gizakia kausalitate eta motibazio erregimenaren parte da: azalpena (kausa) eta ulertzea (motiboa/arrazoia).

Ekintza bere agentetik askatzen denean, testu baten autonomia semantikoaren antzeko autonomia hartzen du. Testu baten antzera, ekintza ere lan irekia da, irakurle posible batzuei zuzendua.

Diskurtsoa eta ekintza esanguratsua

Diskurtsoa hitz egindako edo idatzitako hizkuntza da, beti zerbaiti buruz hitz egiten du. Hizkuntzak kodeak eskaintzen ditu; diskurtsoak elkarrizketakidea dauka.

Ekintza esanguratsua diskurtsoa idazkeraren bidez finkatzearen baliokidea da, objektibazioari esker. Ekintzak ere egitura dauka: proposizio-edukia, gaia eta indar iluktzionarioa. Haren garrantzia hasierako egoeraren harago doa.

Testua eta interpretazioa

• Esanahiaren finkapena.
• Egilearen asmoaren dissoziazioa.
• Erreferentzia ez-ostentsiboak.
• Hartzaile unibertsalen abanikoa, testuaren objektibotasuna ekarriz.

Ez dago interpretatzeko erregelarik, baina horrek ez du esan nahi interpretazio probableagoak ezin direnik izan. Conjetura (verstehen, ulertzea) subjektiboa da; validazioa (erklären, azaltzea) objektiboa.

Gizakiaren ekintzaren planoan interpreta daitekeena eta interpretatu behar dena haren oinarri motibazionala da. Ulertzea ez da besteen bizitza psikikoaren berehalako harrapaketa, ezta emozio mentalarekiko identifikazio emozionala ere.

Jerome Bruner: esanahiaren egintzak

Gizakiok elkarrekin harremanetan jartzean etengabe esanahiak sortzen ditugu: normala (kanonikoa) ezartzeko eta salbuespena azaltzeko, integratzeko eta interpretatzeko. Hau komunitate mota bat osatzeko funtsezkoa da.

Hau Psikologia Ezagun da: normalaren zentzua, salbuespena identifikatzeko eta integratzeko aukera ematen duena. Ordena eta egonkortasuna bilatzen dituen beharra da.

Esanahia narratiboki antolatzen da: hizkuntzaren bidez esanahia ematen duen tresna, eta testuaren arabera, nagusi den forma da.

Ekintza soziala → esanahiaren bilaketa → asmoak, subjektibotasuna → ESANAHIA → esperientzia antolatzen du → egiturak (Psikologia Ezagun).

Prozesu hau gabe, ezin izango genuke gizarte-bizitzak sortzen dituen gatazka eta kontraesanei aurre egin, eta kultura batean bizitzeko gaitasunik gabe geratuko ginateke.