Bases ideolóxicas e Leis Fundamentais do franquismo

Francés5,32 KB

Orixe e trazos ideolóxicos do franquismo

Dende a fin da Guerra Civil no 1939 ata a morte de Franco no 1975, España viviu baixo un réxime ditatorial.

O franquismo foise configurando como un sistema no que se mesturaban elementos fascistas e do catolicismo conservador. Os trazos ideolóxicos básicos do franquismo mantivéronse practicamente inalterados a pesar dos importantes cambios socioeconómicos experimentados pola sociedade española.

Foi durante a Guerra Civil cando se perfilaron os trazos do novo réxime:

  • Mando único e indiscutible e concentración de poderes na persoa de Franco.
  • Unidade da patria e nacionalismo español centralista (afogando os nacionalismos periféricos).
  • Férreo control e persecución dos opositores.
  • Imposición dos valores católicos e defensa do tradicionalismo nos costumes.

A doutrina oficial do réxime baseouse no programa da Falanxe e dos carlistas, fusionados en 1937 por orde de Franco nun só partido chamado FET de las JONS (e Movemento Nacional dende os anos 50). Foi o único partido autorizado; todos os demais foron prohibidos e sometidos a persecución policial.

A democracia orgánica e a institucionalización xurídica

Os principios destacados do réxime proceden do fascismo e do tradicionalismo católico. Así, establécese a participación orgánica na vida política a través da denominada democracia orgánica, segundo a cal a representación da sociedade se facía a través dos seus órganos naturais: a familia, o concello e o sindicato, rexeitando calquera sistema liberal-democrático baseado nos partidos políticos.

A articulación legal do réxime franquista foi lenta e realizouse a través dun conxunto de normas: as Leis Fundamentais. Foron sete textos elaborados entre 1938 e 1967:

  • Foro do Traballo (1938): regulamentaba o mundo laboral e completouse en 1940 coa Lei de Unidade Sindical, segundo a cal os traballadores quedaban encadrados de modo forzoso en corporacións nas que estaban incluídos de forma xerárquica patróns e obreiros baixo a dirección do Ministerio de Traballo. O seu obxectivo era a desaparición da loita de clases, suprimindo todos os sindicatos de clase: «A Organización Sindical de FET e das XONS é a única recoñecida…».
  • Lei de Cortes (1942): creou un pseudoparlamento con función deliberante e consultiva, pois o poder lexislativo real posuíao Franco. Os seus membros, chamados procuradores, eran designados por Franco ou pertencían por razóns do seu cargo sindical ou administrativo. Funcionaban sobre todo como caixa de resonancia das disposicións do ditador, presentadas para dar ante os aliados occidentais unha aparencia de representatividade e afastar a imaxe puramente fascista tras a Segunda Guerra Mundial: «…son o órgano superior de participación do pobo español nas tarefas do Estado…».
  • Foro dos Españois (1945): recollía os deberes e dereitos dos españois a modo de sucedáneo dunha constitución, con liberdades estritamente recortadas e condicionadas: «Todo español poderá expresar libremente mentres non atenten contra os principios fundamentais do Estado…».
  • Lei do Referendo Nacional (1945): permitía aos españois sancionar as leis que decidía o xefe do Estado. Convocouse unicamente en dúas ocasións durante todo o franquismo.
  • Lei de Sucesión na Xefatura do Estado (1947): definía a España como un reino no que Franco exercía vitaliciamente como xefe de Estado. A elección do futuro monarca correspondía exclusivamente a Franco, quen finalmente elixiría o príncipe Xoán Carlos, silenciando así os sectores monárquicos leais a Don Juan de Borbón.
  • Lei Orgánica do Estado (1967): síntese e actualización das anteriores que introduciu reformas cosméticas, como a elección directa de dous procuradores por provincia a través de cabezas de familia e a separación teórica dos cargos de xefe de Estado e presidente do Goberno.

Con todas estas leis Franco pretendeu institucionalizar a ditadura, dándolle aparencia de legalidade no exterior; non obstante, o seu poder absoluto e autocrático mantívose intacto ao longo dos anos.

Os apoios sociais do réxime

Franco apoiouse en distintos sectores que conformaban o bloque de poder dominante:

  • A Igrexa católica: actuou como principal elemento lexitimador ao cualificar a guerra como unha cruzada contra o ateísmo marxista, obtendo a cambio enormes privilexios e prebendas sociais e educativas.
  • O exército: exerceu como columna vertebral do réxime. Ademais de defender o territorio nacional, garantiu a orde pública e combateu os denominados «inimigos internos» (comunistas e nacionalistas periféricos).
  • A Falanxe: achegou o aparello propagandístico e o armazón ideolóxico durante os primeiros anos do réxime.

Como sinalou Dionisio Ridruejo: «…a guerra non producira poderes novos. Máis ben repuxera no seu sitio… aos antigos…».

Descargar

PDF Word HTML