Barrokoa: Eskultura, Pintura eta Dramatismoaren Garaia

Barrokoa: Testuingurua eta Ezaugarri Nagusiak

Jatorria eta Garapena

Barrokoa XVI. mendearen amaieran sortu eta XVIII. mendearen erdira arte garatu zen, rokokoaren agerpenarekin amaituz. Hasieran, gehiegizko dekorazioagatik eta sormen falta egotzita mespretxatu zen, baina gaur egun bere aberastasuna eta originaltasuna aitortzen zaizkio. Mendebaldeko Europan sortu bazen ere, azkar hedatu zen kontinente osoan eta Hego Amerikara.

Haren garapena bi prozesu historikok bultzatu zuten:

• Erreforma protestantea: Europan erlijio-haustura ekarri zuen. Eliza Katolikoak Kontrarreforma ezarri zuen Trentoko Kontzilioaren bidez, bere boterea indartzeko.
• Monarkia absolutuak: Sendotu ziren, botere politiko eta erlijiosoa zentralizatuz eta artea propaganda tresna gisa erabiliz.

Nazio protestanteetan, burgesiak protagonismo handiagoa hartu zuen, eta horrek artearen edukian eragina izan zuen. Artelanek burgesiaren ideologia eta bizimodua islatu zuten, eguneroko eszenak eta haien gustuko gaiak nagusituz.

Estiloaren Ezaugarri Orokorrak

Estiloari dagokionez, barrokoak Errenazimenduaren oreka eta arrazonamendua alde batera utzi, dramatismoa eta mugimendua lehenetsiz. Hori hainbat diziplinatan islatu zen:

• Eskulturan: Tentsio dramatikoa nabarmendu zen.
• Pinturan: Pertsonaien dinamismo espresiboa eta airetiko perspektiba erabili ziren.
• Arkitekturan eta hirigintzan: Efektu eszenografiko handiak eta hiri-antolamendu berriak garatu ziren.

Barrokoaren Eskultura: Mugimendua eta Adierazkortasuna

Helburuak eta Ezaugarri Formalak

Barrokoaren eskulturak helburu nagusi bat zuen: Eliza Katolikoaren eta monarkia absolutuaren boterea goraipatzea, herritarren debozioa areagotzeko. Horretarako, eskultoreek adierazkortasuna, mugimendua eta monumentaltasuna lehenetsi zituzten, Errenazimenduko oreka eta lasaitasuna alde batera utziz.

Mugimendua eta dramatismoa lortzeko, lerro bihurriak, espiralak eta diagonalak erabili ziren, gorputzen eta aurpegien espresioa nabarmenduz.

Materialak eta Efektismoa

Materialen erabilerari dagokionez, barrokoak efektismoa bilatu zuen. Marmolaren kolore desberdinak eta material desberdinak konbinatu ziren, benetako ehundurak irudikatzeko: oihala, larrua, hodeiak. Material gogorrekin elementu arinak eta bigunak imitatu ziren, trebetasuna erakusteko.

Gai Nagusiak eta Kokapena

Gai nagusiak erlijiosoak izan ziren, Kontrarreformaren ideiak indartzeko. Hala ere, erretratuak eta mitologiazko gaiak ere landu ziren. Hilobi-monumentuak garatu ziren, heriotza presente zegoelako garaiko kulturan.

Eskultura, gehienetan, arkitekturaren menpe egon zen, eta hainbat lekutan agertu zen:

• Plazak eta lorategiak apaintzeko.
• Aldareetan erretaulak lantzeko (apaizek hitzez adierazten zutena irudietan islatzeko).
• Prozesioetako irudiak (fedea indartzeko).
• Fatxadetako, hilobietako eta zubietako apaingarri gisa.

Gian Lorenzo Bernini: Italiako Maisua

Gian Lorenzo Bernini izan zen barrokoaren eskultore garrantzitsuena Italian. Bere teknika paregabea eta espresibitate handia nabarmendu ziren. Eskultura helenistikoa aztertu eta gai mitologikoak jorratu zituen, perfekzio handiko lanak sortuz. 23 urterekin jada maisu-lanak egin zituen, mugimendua eta adierazkortasuna nagusi zituela.

Lan Nabarmenak

• Apolo eta Dafne: Marmolean testura desberdinak landu zituen (hostoak, gorputzaren ehundurak, enborra). Gorputzaren lerro kurbatuek eta diagonalek konposizio dinamikoa sortu zuten.
• David: Mugimenduaren adierazpen bikaina lortu zuen.
• Santa Teresaren Estasia: Bere lanik ospetsuena da. Teatralitatea nabarmena da, eszenak antzerkiaren kutsua duelako. Santa Teresa hodeien gainean dago, Jainkoaren maitasun bortitzaren adierazle gisa. Marmol bloke bakarrean testura desberdinak landu zituen, haragia eta oihala erabat errealistak irudikatuz.

Espainiako Eskultura Barrokoa: Errealismoa eta Polikromia

Espainiako barroko eskulturak errealismo handia zuen, gorputzaren eta anatomiaren lanketa zehatzarekin. Zuraren gainean polikromatu egiten ziren, efektu optikoak eta naturalismoa indartzeko.

Eskulturaren helburu nagusia Kontrarreformaren mezu erlijiosoak indartzea zen, herritarrak emozionalki hunkitzeko. Muturreko adierazkortasuna eta dramatismoa baliatu ziren, fededunen debozioa sustatzeko.

Horretarako, errealismoa indartzeko elementu berriak erabili ziren:

• Jantzi bordatuak.
• Marfilezko hortzak.
• Benetako ilea.

Bi teknika nagusi erabiltzen ziren: arropetan efektu apaingarriak sortzeko eta haragiaren errealismoa areagotzeko.

Barrokoaren Pintura: Caravaggio eta Tenebrismoa

Estiloa eta Teknika

Caravaggio (1571-1610) barrokoaren margolari nagusietako bat izan zen. Bere estiloaren ezaugarri nagusiak errealismo gordina eta tenebrismoa izan ziren.

Margolanetan, pertsonaiak idealizaziorik gabe aurkeztu zituen, akatsak eta miseriarekin batera edertasuna irudikatuz. Tenebrismoaren bidez, pertsonaiak hondo ilunean kokatu eta argi dramatiko batekin nabarmendu zituen, ikuslearen arreta puntu jakin batzuetara bideratuz.

Caravaggiok erlijiozko eszenak eguneroko testuinguruetan kokatzen zituen eta modelo gisa jende arrunta erabiltzen zuen, hala nola prostitutak, eskaleak eta gaixoak. Esaterako, San Mateoren bokazioa taberna batean girotu zuen. Bere konposizioek eskortzo gogorrak eta argiaren eta itzalen kontraste handiak zituzten, dramatismo handia emanez.

Eragina eta Lan Nagusiak

Margolari iraultzailea izan zen, errenazimentuko edertasun idealetik urrunduz eta errealismo bortitza erakutsiz. Bere maisutasunak errenazimentuko margolarien maila gainditu zuen, eta bere lanek Europa osoan eragina izan zuten. Haren estiloak hainbat artista inspiratu zituen, hala nola Gentileschi, Ribera eta Borgianni, eta tenebrismoaren joera Espainian eta beste herrialdeetan zabaldu zen.

Caravaggioren lan nagusien artean honako hauek nabarmentzen dira:

• Emausen afaria
• Judith eta Holofernes