Banaketa ekonomia

NEOLITOA: LEHEN GIZARTE EKOIZLEAK→ norabide aldaketa, antolaketa sozioekonomikoa aldatu, nekazaritza zikloek markatu, gizakia aktibo. Neolitizazioa: ez da etxekotzea, eman definizioa + 2 mota. DATAK cal BC!

1. Kronologia eta periodizazioa → Antzinako N (trantsizioa 5.8-5.3 vs orokortzea 5.3-4.9); neolitizazio prozesua hasi eta buka, kanpotik etorri taldea.
   Erdi N (4.9-3.8/3.5): bizimoduak egonkortu+herrixkak handitu.
   Bukaerako N (hasta 3ka): aldaketa sozialak + megalitismoa. 
2. 
   Testuinguru klimatikoa eta paleoingurunea → Erdi Holozeno 6250-2250 cal BC, egungo egoera izan behar lukena, giza presentziaren eragina handitzen. Paisaiaren antropizazioa 3000tik asko. Iturburua EH, IPn neolitizazio propioa.
3. 
   Neolitizazio prozesua → hasieran ekoizpen ekonomia, horrek gero aldaketak. Eskola teoriko desberdinak, gaur zaharkituak, prozesu desberdinak. IPko garapen oso azkarra 1000 urtetik behera, aztarnak zaharrenak 5.8/5.6 ka, 2 sarbide. 3 protagonista desberdin: neolitikoak vs mesolitikoak vs integrazionistak.  
   1. Eredu teorikoak IPn → eredu duala:
      Zilhaok itsas kolonizazioaren eredua, bikoiztasun kulturala, Italiatik zeramika impressa taldeak, hauek package osoa. Interakzio hau Atxosten (araba) ikusten da. Bikoiztasun kultura 2en arteam.
      

      Modelo indigenistak

      Protak mesolitikoak dira, ekoizpen ekonomiaren hasiera graduala, barne eraldaketa, IKASI egin zituzten.
      

      M.Eklektikoak

      Egoera orekatua, 3 eszenatoki posible. Alboratu teoriak.
      

      Datu genetikoak

      Paternanbidea + Los Cascajos: 2etan ADNmt, kanpoko populazioen ekarpen genetiko baxua, 2 hipotesi: mesolitikoen parte hartze altua vs talde hauek erabat neolitikoak.
      

      Gatazkak

      Els Trocs: 9 indibiduo (5326-5067), emakume bakarra, denek bortizkeria post mortem. Hiltzailea? 
   2. 
      IP neolitizazioa → antzinako neolitoa: prozesua soilik hemen, lehenengo talde impressa, talde txikiak kostaldean kokatu eta eszisio bidez zabaldu. Nukleo eremuak 4, haitzulo+harpe+aire zabaleko herrixkak, hortik barnealdera. Determinanteak zeramika kardiala zuten taldeak, talde mesolitikoekin kontaktual. Erdi Ntik jada ez ziren ehiztari-biltzaileak.  
4. Erregistro arkeologikoa → aire zabaleko herrixkak:
   Unitate aniztasuna nagusi, material galkorra. La Draga: kontserbazio oso ona, etxe laukizuzenak, nahiko herrixka handiak, 2 mota: taldekatuak vs disgregatuak. Hasieran egitura komunalak ere, egitura defentsiborik ez (aldaketa Erdi Ntik).
   

   Okupazio esporadikoak

   Haitzulo eta harpeak, leku estrategiko eta espezializatuak, kanpamendu sateliteak.
   

   Meategiak

   Metzaritza lanak, suharria (pozarrate trebiñon) eta variscita Can Tintoré bartzelonan.
   

   Gatzagak

   Urre zuria, kontserbaziorako + abeltzaintzarako. El villardon (zamora): briquetage iritsi.
5. 
   

   Ondare materiala:

   1. Industria litikoa → harri landua:
      Suharrian eginiko aho zuzeneko ijelkiak (5-8cm) nagusitu, forma nagusia alaka bikoitzeko segmentuak, trazeologia bidez. 3 igitaia mota IPn eta Frantzia hegoan.
      

      Harri leundua:

      lehengai abanikoa zabaltzeko aukera, pieza nagusiak aizkora eta zeio leunduak, hauek identifikatzeko arazoak. Esku-errota eta errotarriak ere aipagarriak, barku formakoak ezagunenak.
   2. 
      Hezur eta egurrezko industria → hezur: oso gutxi, batez ere tresna domestiko moduan: puntzoiak, orratzak, lepoko, orraziak.
      

      Egurra

      Garrantzia hartzen, berriro kontserbazio arazo, ehizari lotuta.  
   3. 
      Zeramika → Dekorazio aniztasuna eremuaren arabera, tokia tokiko produkzioa, hasieran oso top, gero orokortu. 4 mota: impressa, kardiala, bokike, lisoa. 
   4. 
      Beste elementu batzuk → Cueva de los Murcielagos de Albuñol (granada): guanoari esker espartzuakin eginiko saski eta sandaliak. Espezialistak? Kataluña (gava)-Provenza truke luxuzkoak, variscita-ijelki ezti koloreko suharrian. Obsidiana Italiako irletatik batez ere. Erregio gaindiko trukeak:
      Katea: lehengaia lortu-produkzio zentroak-banaketa guneak-kontsumitzailea. Elementu exotikoak, jada amaierako produktuak esportatu. Artisauak?  

1. Elikadura

   
   
   1. Nekazaritza → aztarnak tresnak, hazi ikaztuak, biltegiak. Hasiera dibertsitatea, gero ensayo-error. Zerealak (biluzi zein jantziak), lekadunak eta espezie oleaginosak.
   2. 
      Abeltzaintza → gehien haragiaren produkzioara, hasierako 4 espezieak denbora luzez mantendu. Eremuaren araberako % banaketa, bigarren mailako produktuen kontsumoa ere, adibidez esnekiena. Hezurren deformazioak, tirabere funtzioa, gehien behiak.
   3. 
      Ehiza eta bilketa → mantendu, ehizeko tresnak eta animali basatien hezurrak (arkuak La Dragan). Fruituak gehienak erreak. 

2. Ohitura sozialak:

   
   
   1. Hilobiratzeak → Antzinako N:
      Nahiko sinpleak, bereizi gabeak posizio sekundarioan eta haitzuloetan. Salpuespenak: fosa bidezko hilobiratzeak eta lehen nekropolia Los Cascajosen.
      

      Erdi N

      Egitura proto-megalitikoak: fosa bidezko hilobiratzeak, horman harri lauzak jarrita. Fosa Hobien kultura:  4700/4500-3500/3000 artean, Kataluña kostaldeko fenomeno esklusiboa, hortik at ere. Guztira 650 fosa, Campos de Hockey-en 170 inguru. Fosa sinple edo zista bidezko hilobiratzeak, diferentzia markatzen duena hatua da. Hatu oso aberatsak daude batzuetan, badago desberdintasun sozialik? Gizon eta emakumeen hatu desberdinak.
      

      Bukaerako N

      Megalitimoa, fenomenoa da ez kultura, IP osoan (hutsune txikiak ebro ta barnealdean). Datatzeko zailtasunak, harria ezin da datatu, testuinguruko materia organikoa soilik. Tipologia desberdinak, erabilpenari dagokionez kolektiboak: berrerabilpenak. 4700-3200/2800 artean, normalean banaka edo binakako lurperatzeak.
      

      Trikuharriak

      Egitura megalitikoen artean hilobiratzeko ohikoenak, erabilpen diakronikoa. Osaketa: ortostatoak+estalki lauza.
      

      Atalak

      Ganbera+tumulua+sarbidea+ataria.
      

      Motak

      Trikuharri sinpleak+sarbidedun trikuharriak (sorginaren etxola araba)+igargu estalia (el chopo malaga)+tholosa (el romeral malaga).
      

      Garapena

      4300-4000 sinpleak kantauriar eremuan, sorrera seguruenik Portugalen. 4000/3800 sarbidedun trikuharriak + igarguak garatzen, III ia osoa hartu (baina sinpleak ere). Tendentzia orokortua Europa atlantikoan. 2500 inguruan aldaketa, ez dira gehiago eraikitzen, berrerabili: hildakoa mugitu, hezur nahaspila, funtzionaltasun aldaketa (batzuk erritu zentro). El Pendo (burgos): 3000 urte inguruan nahita tumulua+sarbidea kendu, zeremonia egin sua erabiliz, zentro zeremonial funtzioa.
   2. 
      Apaingarria → gehienak pertsonalak. Lehngai litikoetan egindakoak asko ugaritu, baita hezur, hortz, maskor eta basurde letaginekin egindakoak ere.
   3. 
      Artea → apurketa, berriro Paleolitoko labarretako artea berreskuratu, 3 mota.
      

      Levantiarra

      Mediterranear fatxada osoa, gizakiak protagonista, dinamisno handiko eszenak, haitzulo edo harpeetan, monrokromatikoak (cueva del chopo terual).
      

      Makroeskematikoa

      Alikanteko kostalde+inguruko mendi, harpe txikietan (asko ez kontserbatu), monokromatikoak, giza irudikapenak + oranteak, serpentiformeak, eguzki diskoak; Pla de Petracos alikante.
      

      Eskematikoa

      IP osoan, ugariena Portugal, Extremadura eta Galizian; normalean sakonera gutxiko harpeetan, Auga dos cebros (pontevedra).
      

      Megalitoetako artea

      Normalean forma geometrikoak, baita figuratiboak eta antropomorfoak. Batez ere egitura handiagoetan. Dolmen del soto (huelva), sarbidedun trikuharria, guztira 22 tona harri, 40km-tik ekarrita, elementu dekoratiboak.