Axenda Política e Construción de Problemas Públicos: Claves para a Xestión

Definición e Construción do Problema Político

3.1. A Axenda Política: Da Cuestión Social ao Asunto Público

Lectura: Aguilar, páx. 27-29, 31-32

O Problema da Desigualdade Home/Muller: Múltiples Definicións, Diversas Solucións

A forma en que se define un problema social determina as solucións propostas. Vexamos dous exemplos:

• Se a solución é: “Medidas para reducir a fenda salarial entre homes e mulleres mediante incentivos fiscais ás empresas”

  A definición do problema sería: “As mulleres cobran un 22% menos ca os homes ocupando o mesmo posto de traballo por mor da escasa sensibilidade do empresariado.”

• Se a solución é: “Medidas para aumentar o número de mulleres en postos de decisión a través de plans de conciliación”

  A definición do problema sería: “Soamente un 11% de mulleres son conselleiras nas empresas do Ibex debido á falta de políticas de conciliación.”

Cando se Converte un Problema Social en Problema Público?

Un problema social acada relevancia suficiente para ser considerado “problema” por parte dos poderes públicos cando ten a entidade necesaria para formar parte da axenda política, é dicir, o conxunto de asuntos e prioridades de acción dun goberno.

Un problema social convértese en problema público cando se dan algunha das seguintes circunstancias:

• O tema alcanza proporcións de crise e non pode continuar a ser ignorado: a crise inmobiliaria, a crise financeira, a seca, etc.
• O tema mostra claras posibilidades de agravamento no futuro (anticipación á crise): a sobreexplotación de recursos pesqueiros, os residuos nucleares.
• O tema adquiriu características peculiares que o diferencian dunha problemática xeral: a capa de ozono (problema global da contaminación atmosférica).
• O tema provoca unha seria situación emotiva que atrae a atención dos medios de comunicación: os malos tratos, a violencia nas aulas.
• O tema conecta con tendencias ou valores de moda: a rehabilitación de cascos antigos, a igualdade home-muller.

Factores que Contribúen á Formación da Axenda Pública:

• Competencia de temas.
• Cambio cultural.
• Establecemento da axenda: medios de comunicación.
• Sofisticación da opinión pública: evolución en función dos cambios no problema.
• Issue public: O público do tema.

Para que un problema sexa “politizado” (acceda á axenda pública) cómpre a interacción dos denominados Agenda setters:

• Partidos políticos.
• Grupos de interese.
• Movementos sociais.
• Accións de protesta.
• Sectores influentes da burocracia.
• “Creadores de opinión”.

3.2. A Construción do Problema Político

Non existen problemas obxectivos, porque a realidade é:

• Poliédrica: ten numerosas caras.
• Interdependente: Case nunca existe un “único” problema, senón un conxunto de factores que inciden nunha “situación indesexable”.

Os problemas “non existen”: constrúense (son artificios). Por que?

Son “definicións subxectivas”: son os actores que participan nunha política os que van “construír” o problema (definíndoo, clasificándoo, explicándoo e avaliándoo) a través de procesos de negociación para chegar a consensos.

Polo tanto, os problemas políticos son artificiais, xa que dependen dunha decisión voluntaria de que existan e se resolvan. Os problemas políticos non teñen vida propia á marxe dos individuos ou grupos que os definen.

Que Vantaxes Ten Considerar os Problemas como Construcións, Artificios dos Actores?

• Heteroxeneidade de definicións (diferentes puntos de vista), o que permite unha definición holística (complexidade) e un conxunto de causas e consecuencias.
• Evitamos receitas simplistas (atacar síntomas ≠ atacar causas): “fume – lume - pirómano”.
• Evitamos caer en falacias lóxicas.
• Convertemos o problema nun instrumento de busca de solucións, é dicir, nunha oportunidade de mellora. Se non hai problema (isto é, se non se buscan solucións), temos unha desgraza!