A Arte Clásica: Un Percorrido pola Arquitectura e Escultura de Grecia e Roma

Unidade VI: A Arte Clásica

1. Arquitectura

1.1. A Cidade Antiga

a) Grecia

Na época **arcaica**, as cidades construíanse aproveitando outeiros elevados e fortificábanse (a **acrópole**). Co tempo, pasaron a construírse nun val e a acrópole converteuse no centro relixioso, pois acollía case todos os templos. Este novo espazo urbano medrou en torno á **ágora** ou praza pública, na que se atopaba o mercado, a **stoa** (edificio porticado que tiña como función protexer das inclemencias meteorolóxicas), bibliotecas, ximnasios, etc.

Polo que se refire ao trazado, usábase o **hipodámico** (ideado por Hipódamo de Mileto). Era unha especie de taboleiro no que cada cuadrícula era un grupo de casas.

b) Roma

A praza pública ou **forum** era o centro da vida económica e social. Nela estaban os mercados, a **Curia** (sede do Senado), a **Rostra** (tribuna dos oradores), a **basílica** (bolsa de comercio e tribunal de xustiza), templos, etc. Para o trazado, tomouse como punto de partida o **hipodámico**, pero o modelo que máis **influíu** foi o do campamento militar. Así, a cidade tiña forma cadrada, con dúas rúas centrais cruzadas, o **cardo maximus** (de N a S) e o **decumanus maximus** (de E a O), e no centro estaba o foro. O resto das rúas ían paralelas formando unha cuadrícula, e cada unha era unha **insula** destinada a vivendas.

1.2. O Templo

a) Grecia

A estrutura baseábase nunha gran nave central (a **naos**), diante dela un vestíbulo (o **pronaos**) e unha sala posterior para gardar as ofrendas (o **opistódomos**). Estaban feitos de pedra, con formas rectilíneas e rodeados de columnas pertencentes a unha das seguintes ordes:

• A **Orde Dórica**: as columnas, co **fuste** ou parte central percorrido lonxitudinalmente por 20 estrías, ían lixeiramente ensanchadas, alzábanse directamente sobre o **estilóbato** ou gradas e estaban rematadas por un **capitel** liso. Ex: o Partenón.
• A **Orde Xónica**: as columnas non están ensanchadas e levan 24 estrías. Van sobre unha **basa** ou soporte e o capitel está decorado con **volutas**. Ex: o Erecteion.
• A **Orde Corintia**: é como a xónica pero co capitel decorado con follas de **acanto**. Ex: o Templo de Zeus Olímpico.

b) Roma

Os templos seguen no fundamental o modelo grego e introducen novidades como o **pódium** ou plataforma elevada con escaleiras de acceso sobre a que se constrúe o templo, dobres **filas** de columnas e elementos curvos (arcos e bóvedas, grazas ao emprego masivo do ladrillo). Ex: Mérida, Itálica.

1.3. Arquitectura Lúdica

a) O Teatro

Feito de pedra, tiña **planta** semicircular e estaba composto de tres partes: a **escena**, que en Roma estaba pechada por detrás cun muro ou **frons scaenae**; o **proscenio** ou plataforma anterior á escena, destinado aos actores; e a **orquestra**, circular en Grecia e semicircular en Roma. As **gradas** facíanse en Grecia aproveitando a pendente dun outeiro e en Roma mediante un sistema de bóvedas e galerías radiais. Ex: Epidauro en Grecia e Mérida en Roma.

b) O Anfiteatro

**Construción** exclusiva de Roma, de forma circular ou ovalada. **Compoñíase** de **arena** (no centro, onde tiña lugar o espectáculo) e **cavea** (graderío, baixo o que había corredores e **plantas** subterráneas onde estaban os almacéns e as gaiolas das feras). Ex: Coliseo, Itálica, Mérida.

c) O Circo

Tamén é unha **construción** exclusiva de Roma. Tiña **planta** rectangular cos lados menores redondeados. A pista estaba dividida por un muro chamado **spina**, cunha columna ou **meta** en cada extremo, e detrás delas estaban as **cárceres** ou saída. Ex: Mérida, Tarragona, Sagunto, etc.

1.4. Arquitectura Utilitaria

Había tres tipos de vivendas:

• A **Domus**: vivenda unifamiliar dunha soa **planta**. Constaba dun **atrium** ou peza central na que se reunía a familia e se atopaba o lume do fogar, e cun **impluvium** ou depósito no que se recollía a auga da choiva a través do **compluvium** ou apertura no teito. Ao atrium daban as habitacións: **cubicula** (dormitorios), **triclinium** (comedor), **tablinum** (despacho), etc. Tiñan cociña, baño e un **hortus** ou xardín. O aspecto exterior era pobre e case sen fiestras. En canto ao interior, tiñan poucos **mobles** e estaban decoradas con frescos, mosaicos, mármores, etc. Ex: Pompeia, Herculano, Itálica, Mérida, etc.
• As **Insulae**: eran parecidas aos nosos bloques de apartamentos, de mala calidade, poucas habitacións, moitas fiestras e acceso mediante escaleira exterior.
• A **Villa**: casa de campo, moi luxosa, con todas as dependencias precisas para o traballo agrícola.

b) As Termas

Baños públicos, que constaban dunha sala para baño frío (o **frigidarium**), tépedo (o **tepidarium**), quente (o **caldarium**), de vapor (o **sudatorium**), vestiario (o **apodyterium**), biblioteca, ximnasio, xardíns, etc. Ex: Caracalla, Alange.

c) A Basílica

Edificio destinado á administración de xustiza e comercio. Constaba de 3 naves abovedadas. **Serviu** de modelo ás basílicas cristiás. Ex: San Pablo Extramuros, Mérida.

1.5. Arquitectura Conmemorativa

a) Arco de Triunfo

Porta monumental con varios ocos e dúas ou catro fachadas nas que se esculpían **relevos conmemorativos**. Ex: Septimio Severo, Constantino, etc.

b) Columna Conmemorativa

**Columna** decorada con relevos. Ex: Traxano.

2. Escultura

2.1. Grecia: Períodos

Podemos distinguir 3 períodos:

a) Arcaico (séculos VII-VI a.C.)

As figuras máis representadas son os **kouroi** (atletas espidos coa perna esquerda adiantada, brazos caídos e pegados ao corpo e puños pechados) e as **korai** (mozas vestidas cos brazos en diferentes posturas e pés apenas visibles). Aparecen de fronte, co cabelo en forma de guedella con rizos ou trenzas, ollos lixeiramente amendoados e lixeiro sorriso. Ex: Dama de Auxerre, Cleobis e Bitón.

b) Clásico (séculos V-IV a.C.)

**Déixase** de lado a rixidez das figuras, que gañan en **movemento** e naturalidade. **Trátase** de buscar a **beleza ideal** afastada dos modelos reais. Ex: Discóbolo (Mirón), Doríforo (Polícleto), Palas Atenea (Fidias), Afrodita de Cnido (Praxíteles), Apoxiomenos (Lisipo), etc.

c) Helenístico

Búscase ante todo o **realismo** nas figuras, que posúen moito movemento. Aparecen reflectidos mesmo os detalles máis pequenos da anatomía humana. Ex: Venus de Milo, Laoconte.

2.2. Roma

A escultura **romana** é continuación da grega do **período helenístico**. Os xéneros preferidos dos romanos foron o **retrato** e o **relevo**. Ex: Retrato de Augusto, Ara Pacis, relevos funerarios de Palencia, etc.

3. Pintura, Cerámica e Mosaico

3.1. Pintura

Temos moitos restos de **pintura romana** de temática moi diversa. Ex: Misterios de Dioniso.

3.2. Cerámica

En Grecia, a **produción** de cerámica acadou o momento culminante durante os séculos VI-IV a.C. e os principais centros **produtores** foron Atenas e Corinto. Había dous tipos de cerámica: a de **figuras negras** e a de **figuras vermellas**, así como diversos tipos de vasos: **ánfora, crátera, hidria**, etc.

3.3. Mosaico

Xa coñecido polos gregos, foi elevado ao rango de obra de arte polos romanos. Consiste en fixar sobre un pavimento **pedriñas** de cores ou anacos de mármore ou **vidro** para formar debuxos (xeométricos ou figurativos). Ex: Mérida, Piazza Armerina.

Léxico

3º Exame

• Foto: luz
• Termo: quente
• Piro: lume
• Hidro: auga
• Litos: pedra
• Fono: voz