Antropoloxía Platónica: O Dualismo Alma-Corpo e a súa Relación coa Polis Ideal

Antropoloxía Platónica

O Dualismo Alma-Corpo

O dualismo entre o mundo intelixible e o mundo sensible tradúcese na antropoloxía platónica no dualismo corpo/alma, pois son as dúas partes que constitúen o ser humano.

O corpo é considerado unha cárcere para a alma. A alma ten unha natureza ben diferente: é espiritual, eterna, inmortal, simple e pertence ao mundo intelixible. O corpo e a alma encóntranse vinculados no mundo sensible, pero a alma pertence a outro mundo e desexa liberarse do corpo para volver a onde pertence.

A Estrutura Tripartita da Alma

A alma está estruturada en tres partes diferentes, tal como é presentada na súa obra Fedro. Estas partes son:

• Racional: A parte superior, inmortal, intelixente, de natureza divina e situada no cerebro.
• Irascible: A fonte das paixóns nobres (valor, coraxe, fortaleza), situada no tórax e inseparable do corpo, polo tanto, mortal.
• Concupiscible: A fonte das paixóns innobles (apetitos, desexos corporais), situada no abdome e tamén mortal.

Neste mito, Platón tenta solucionar o problema da tensión entre o racional e o irracional no ser humano. Platón comprende a complexidade da mente humana.

Inmortalidade da Alma e Ética

Para Platón, a alma (especificamente a parte racional) é inmortal. Nesta concepción da alma inmortal, Platón ten claras influencias da teoría pitagórica.

A ética desenvolvida por Platón baséase nestas ideas antropolóxicas:

• Platón pensa que os conceptos morais poden ser universais e absolutos, e coa súa teoría das Ideas atopa o carácter absoluto dos conceptos ético-políticos.
• Para Platón, a ética ten como finalidade que o individuo acade a felicidade, e esta atópase na práctica da virtude.
• A virtude (Areté) é o equilibrio ou harmonía das tres partes da alma, onde cada parte cumpre a súa función baixo o goberno da razón.

Vinculación da Alma á Cidade: A Polis Ideal

Platón fala no diálogo A República da vinculación entre a alma e a polis ao determinar en que consiste a xustiza no individuo e na polis, e ao relacionalas. Relaciona igualmente a vinculación da alma á cidade coa “teoría tripartita” da alma.

Contexto e Obxectivo

Ante a decadencia da polis ateniense, Platón busca superar o relativismo, individualismo e irracionalidade que nela imperan por culpa, segundo el, da segunda xeración de sofistas. Sócrates (como personaxe no diálogo) trata de averiguar en que consiste a xustiza no individuo, pero como esta é unha virtude tanto do individuo como da polis, primeiro tentará saber en que consiste a xustiza na polis para entender como afecta o individuo.

Estrutura da Polis Ideal

A natureza e estrutura da polis será analizada en base á construción dunha polis ideal que busca integrar nela aos individuos, acomodar o irracional dentro do estado e sometelo á harmonía e ao goberno da razón para manter a orde e a unidade. A organización da polis en clases especializadas está baseada na natureza predominante da alma nos individuos:

• Gobernantes-Filósofos: Predomina a alma racional (amor ao coñecemento). A súa virtude é a prudencia ou sabedoría (sophía).
• Gardiáns (Guerreiros): Predomina a alma irascible (desexo de honores e valor). A súa virtude é a fortaleza ou valentía (andreía).
• Produtores (Artesáns, Campesiños): Predomina a alma concupiscible (desexo de bens materiais). A súa virtude é a temperanza ou moderación (sophrosyne).

A Xustiza na Polis e no Individuo

A xustiza na polis consistirá na harmonía entre estas tres clases sociais, onde cada unha cumpre a función que lle é propia segundo a súa natureza e virtude específica, baixo a dirección dos gobernantes-filósofos. A xustiza no individuo é tamén a harmonía entre as distintas partes da alma, onde a razón goberna as paixóns (irascible) e os apetitos (concupiscible).

O Papel da Educación (Paideia)

Para que a polis sexa xusta é tamén necesaria a educación dos cidadáns, aínda que Platón a reserva principalmente para aqueles que podan chegar a ser gardiáns e gobernantes-filósofos. Así, esta paideia serve para desenvolver as dotes naturais dos homes. A educación dos gobernantes-filósofos está encamiñada ao coñecemento da Idea de Ben, porque só quen contempla a racionalidade e a verdade última está capacitado para gobernar con xustiza.

Comunismo Platónico

Platón plantexa tamén a abolición da propiedade privada e da familia para as clases superiores (gobernantes e gardiáns) co fin de manter a orde e a unidade da polis. Isto ten unha finalidade moral: acabar co egoísmo e a irracionalidade derivados dos intereses particulares e favorecer a dedicación exclusiva á defensa e ao ben común.