O Antigo Réxime e a Ilustración: Historia, Monarquía e Sociedade

O Antigo Réxime

Enrique IV: Borbón católico (S. XVIII)

Consta dun decreto do polo dominical para diminuír a fame no campesiñado e o decreto relixioso: liberdade de culto aos protestantes. Morre asesinado por un grupo de católicos.

Luis XIII

Un homosexual reprimido, ninguén o entendía, e por iso trataba mal a todo o mundo; unha persoa que tiña moito estrés ante todas as situacións. Estaba casado con Ana de Austria, e tardaron 20 anos en ter un fillo; dicíase que era unha nai añosa. Morreu por unhas úlceras.

Luis XIV

Foi rei con 5 anos (1643).

• Rexencia: Ana de Austria xunto co cardeal Mazarino. Xorde unha rebelión urbana na cidade, protagonizada polo pobo e os nobres, chámase rebelión da Fronda; o castigo para a Fronda sería o exilio.
• Amantes: Sobriña de Mazarino e Luisa de Lavalier.
• Esposa: Mª Teresa de Austria: corte de Felipe II.
• Accións políticas: Matrimonio con Teresa, a Paz dos Pirineos (España e Francia) e, cando morre Mazarino, desaparece o Consello de Estado e cancela os altos cargos nobres.
• Grandeur: Grandeza, que consta da publicidade e a guerra de Países Baixos (Versalles).
• Colbert: Colbertismo, caracterizado polo incremento na industria, o alto incremento do comercio, a presenza de academias e o alto incremento da frota de guerra.
• Política internacional (Guerra da Sucesión Española): Rivalidade con Holanda por causa do comercio e Guerra Franco-holandesa; suben os impostos.
• Política interior: Caracterizada polo sometemento total da nobreza e por revocar a intolerancia relixiosa.

Guerra de Sucesión Española: Tres trazos

• Causas: Carlos II nomea herdeiro a Felipe de Anjou e a oposición austríaca do estamento de Carlos II.
• Partes: Castela xunto a Francia contra Gran Bretaña, Roma, Austria e Aragón.
• Paz de Utrecht e Rastatt: Felipe de Anjou convértese no rei Felipe V. Perdas territoriais: memoria de Xibraltar, Flandres, Sicilia e Nápoles.
• Concesión de privilexios: Asento de negros e navío de permiso.

Economía do Antigo Réxime

Predominio do mundo rural

A maioría da poboación eran campesiños; había escaseza de cidades, que representaban diversas funcións (administrativa, relixiosa, militar, económica).

A terra podía caracterizarse en dous tipos: unha terra baixo o mando dun señor (señorío territorial) ou as terras comunais dirixidas polo campesiñado.

O cultivo caracterizábase pola subsistencia: rendas e taxas. Empregábase a rotación bienal e trienal xunto co barbeito. Dentro do cultivo apareceron novidades como o millo e a pataca.

Artesanía

Podemos falar da artesanía por dous trazos: un sistema gremial, no que o formaban o gremio e un conxunto de traballadores; por outro lado, contaba cunha gran importancia do téxtil, que se dividía en obradoiros e domestic system.

Sociedade Estamental

Estamentos

Foron grupos sociais clasificados en privilexiados e non privilexiados. Os privilexiados non pagaban impostos; dentro destes está a nobreza (coa defensa e cargos) e o clero (que rezaban e entregaban a súa vida á Igrexa). Dentro dos non privilexiados temos a burguesía e o pobo, que basicamente era o campesiñado.

Réxime demográfico antigo

Caracterízase por unha alta natalidade, pero á vez unha alta mortalidade debido á fame, baixa hixiene, enfermidades, etc. Presentaba un baixo crecemento vexetativo e unha baixa esperanza de vida, con alta mortalidade dende os 1 ou 2 anos ata os 20.

Mentalidade

A maioría da poboación era analfabeta, sobre todo nos países católicos, os cales tiñan unha mente moi relacionada coa relixión.

Reformismo Borbónico

Felipe V

Vencedor da Guerra da Sucesión (Francia + Castela). Casado con dúas mulleres: a primeira Luisa e a segunda Isabel.

Medidas políticas

Dentro deste punto destaca o centralismo, que sitúa a Castela dentro do reino, e as sancións para os aragoneses, nas que destaca unha supresión de foros (privilexios fiscais) e unha supresión de institucións formada por: Generalitat, Cortes e Deputacións.

Lei Sálica: Prohibición de goberno para as mulleres.

Política exterior

Formada polos Pactos de Familia entre borbóns españois e franceses. Tiñan como obxectivos recuperar territorios perdidos na Guerra de Sucesión Española e, por outro lado, obter reinos para os fillos de Isabel.

Fernando VI

Fillo de Luisa e de Felipe V. O seu reinado caracterizouse polo Catastro de Ensenada, unha armada elevada en Ferrol e Cartaxena, e tratados nos que se recoñecen a paz e a Igrexa.

A Ilustración

Foi un movemento ideolóxico e cultural que se desenvolveu durante o século XVIII en Europa e América. O seu obxectivo fundamental era iluminar coas luces da razón todos os problemas da vida humana e da sociedade, acabando coa ignorancia, a superstición e os erros da tradición.

O pensamento ilustrado

1. A Ilustración tamén pode definirse como un sistema de ideas e valores que se aplican a todos os campos do saber, baseada na confianza na razón para resolver todos os problemas, mellorar a sociedade e alcanzar a felicidade persoal.
2. Reformismo Ilustrado: As reflexións dos pensadores ilustrados sempre estaban acompañadas da crítica á situación na que vivían, elaborando propostas de reforma que tiñan a finalidade de mellorar a vida dos humanos.

Este conxunto de reformas afectan a todos os ámbitos da actividade humana e estaban inspirados no espírito da Ilustración; nalgúns casos, estas propostas serviron de base para as reformas levadas a cabo nos Países Baixos.

Principais figuras

• Precursor: J. Locke (S. XVII).
• Montesquieu: O espírito das leis (1748). Propón a división de poderes: executivo, lexislativo e xudicial.
• Voltaire: Destaca pola defensa da tolerancia.
• Rousseau: Defende a soberanía popular e nacional, o pacto social e a democracia representativa.

O Despotismo Ilustrado

As reformas do despotismo ilustrado afectan á educación, administración, xustiza, relixión, organización social e economía. Os gobernos caracterízanse por apoiarse en dúas causas: as persoas con formación ilustrada e diversas sociedades ilustradas. Destacará tamén a oposición de algúns sectores populares, sectores da Igrexa e a Inquisición.

Reformas principais

• Na agricultura: Promove o traballo de novas terras e novas técnicas de cultivo.
• Actividades artesanais: Medidas proteccionistas, fomentar as manufacturas reais e as industrias populares.
• Recoñecemento da honrabilidade: Dignificación das actividades artesanais.
• Apoio ao comercio: Mellora a rede viaria e promulga os decretos de libre comercio.
• Apoio á educación: Creación de escolas populares e de institucións culturais e científicas.
• Renovación urbanística: Impulso de melloras en cidades como Madrid.