Amerikako kolonizazioa: Prezioen iraultza eta enkomienda

Prezioen iraultza eta ondorioak

Gero, bertakoak edo indigenak zeuden, eta indioen eta kriollen nahasketatik mestizoak sortu ziren. Leku batzuetan eskulana urria zenez, Afrikatik esklabo beltzak ekarri zituzten lan gogorrenak burutzeko. Kolonizatzaileek gaztelera eta erlijio kristaua inposatu zituzten eta, bakarrik leku apartatuetan, indigenek hizkuntza eta kultura gordetzen zituzten.

Hazkunde demografikoa (1530–1591)

Hazkunde demografikoa: 1530 eta 1591 bitartean, Gaztela eta Aragoi elkartuta 5 milioi biztanletik 8 milioira pasatu ziren. Hori dela eta, denentzako baliabiderik ez egotean, gero eta gehiago izan ziren Amerikara joan zirenak, aberastasunaren bila, batez ere nekazariak eta behe mailako nobleak.

Eskaria handitzea

Eskaria handitzea: Biztanle gehiago izateak produktuen eskaria ere handitu zuen. Arazo bat planteatu zen: nekazaritzarako lur gehiago ezin ateratzea, nobleek eta kleroak abeltzaintza lehenesten zutelako.

Amerikako merkataritza eta Sevillako monopolia

Amerikako produktuen ekarpenak merkataritza eta manufaktura-produktuen ekoizpena indartu zuten Europan. Sevillako portutik pasatzen ziren; Sevillak Amerikako merkataritzaren monopolioa zuen: Amerikatik zetorren guztia Sevillatik pasa behar zen. Koroaren babespean zegoen salbuespenik gabeko kontrol hori ekonomian nabaria izan zen; gainera, koroak %20 berak eramaten zuen (bostena).

Zer ekartzen zen Amerikatik eta zer eramaten zen Europatik Amerikara

• Amerikatik ekartzen zen: urrea, zilarra, azukrea, tabakoa, kakaoa, fruta tropikalak, patata, tomatea eta artoa.
• Europatik Amerikara eramaten zen: arropa, manufakturak, landareak, gariak, olioa, mahats-eskualdeko landareak (mahatsondoak), behiak eta ardiak.

Konkista, enkomienda eta mita

Konkista amaitu zenean, kolonizazioa etorri zen. Hemen eztabaida bat zegoen erregearen eta kolonizatzaileen artean. Erregeak bi helburu zituzten: indioen ebanjelizazioa eta lortutako urrearen eta zilarraren salmentatik lortutako etekinaren %20 — erregearen kintoa edo bostena. Konkistatzaileek berriz, lurrak lortu eta aberastu nahi zuten, kosta hala kosta. Bi aldeak pozik uzteko, enkomiendaren sistema ezarri zuten nekazal lurretan.

Enkomienda sistema

Sistema honetan datza: kolono bati (enkomendatarioari) lursail batzuk ematen zizkioten eta horrekin batera lurra ustiatzeko indigenak. Kolonoak, gainera, indigenak ebanjelizatzeko ardura hartzen zuen. Indigenek lana egin eta zergak ordaindu behar zizkioten enkomendatarioari, bizilekuaren eta janarien truke.

Mita sistema eta lan-kuotak

Metal preziatuen meategietan, ostera, mita sistema ezartzen zen. Talde indigena bakoitzak urtean hainbat hilabetetan langile kopuru zehatz bat eman behar izaten zion koroari; adibidez, meategietan lan egiteko. Langile horiek beren jatorrizko lekuetatik zerbitzuak behar zituzten guneetara eramaten zituzten. Mita lau kuota edo kuota-sistemak ere deitu zituzten, biztanleria indigenak bete behar zituenak, eta esleipen hori korrejidoreek egiten zuten, agintarien araberako banaketaren bidez.

Mandatarien eta agintarien zeregina

Mandatariek erregearen aginduak betearazten zituzten. Lanerako indarraren truke, mandatariek agindu zitzaizkien pertsonak erlijio katolikoan katekizatzeko betebeharra zuten.

Lan baldintzak eta Indietako legeak

Lana oso baldintza gogorretan egiten zen konkistaren hasieratik, eta horrek indigenen gaixotasun eta heriotza ugaritzea eragin zuen. Horri amaiera emateko, Indietako legeak ezarri ziren Karlos Iaren garaian. Lege horiekin, indigenak esklabo bezala tratatzea debekatzen zen, eta hortik aurrera Koroaren babespean geratzen ziren. Portaera desegokia bazen, enkomendatarioak bere eskubideak galdu zezaketen.

Gizarte-kokapena eta klaseak

Hala eta guztiz ere, gizarte kolonial barruan diferentzia sozial oso handiak zeuden. Goi mailan penintsulatik etorritakoak zeuden; haien ondorengoak kreoleak izango ziren. Gizarte-maila horiek eragin handia izan zuten lurraren banaketa, botere ekonomikoa eta erlijioaren kontrolari dagokionez.

Oharra: Testua bere edukian mantendu da, hizkuntza- eta ortografia-erroreak zuzenduta eta egitura logikoago batekin aurkeztuta, SEO helburuetarako izenburuak eta atalak optimizatuz.