Agustin eta Tomas Akinokoa: Fedea, Arrazoimena eta Egia

Agustin Hiponakoa: Patristikaren Giltzarria

Agustin Patristikaren ordezkari garrantzitsuena izan zen, Erdi Aroan (XIII. mendera arte) erreferente nagusia. Agustinen lanek dogma kristau nagusiak finkatu zituzten, lehen sistema filosofiko kristaua eraikiz.

Pentsaera eta Ezaugarriak

• Pentsaera nagusia: Kristau fedearen defentsa, beste erlijioen eta kristautasuna ulertzeko beste korronteen aurka.
• Ezaugarriak:
  • Polemika teologikoen edo erlijio-eztabaiden harian bilbatu zen.
  • Agustinen tesiak Elizaren doktrina ofizial bilakatu ziren.
  • Hausnarketa filosofikoa fedearen atzetik eta fedearen zerbitzura zegoen (hortik Agustinen pentsaeraren itxurazko desordena).
  • Filosofia eta teologiaren arteko mugarik ez zegoen.
  • Pentsamendu helenistikotik hainbat mailegu hartu zituen (Platonismoa, Neoplatonismoa eta Estoizismoa).

Egiaren Bilaketa eta Zoriontasuna

Agustin Hiponakoak, beste filosofoen antzera, egia bilatzen du. Baina bilakuntza hori ez da interesgabea, egiak salbazioa (eta zoriontasuna) ekarri behar baitizkio.

Agustinen ikuspegi morala eudemonista da: bizitza moralaren azken xedea zoriontasuna da. Hala ere, zoriontasun hori ez dute denborazko ondasunek edo gorputzaren plazerrek emango. Benetako zoriontasuna egia gorenaren jabetzan datza (Jesukristo eta Jainkoaren egiaren jabetzan).

«De vita beata» laneko premisak

• Nahi duena ez daukana ez da zoriontsua.
• Nahi duena daukana zoriontsua izango da, soilik baldin eta nahi duen eta daukan hori ona bada.
• Zoriontasunerako askoz txarragoa da lortzea komeni ez den zerbait, nahi dena ez lortzea baino.

Fedea eta Arrazoimena Agustinen Pentsaeran

Egia ziurra eskuratzeko, ez zentzumenak ez arrazoimena ez dira nahiko; fedea ere ezinbestekoa da. Fedearen eta arrazoimenaren arteko elkarlana beharrezkoa da.

Erlijioen misterioetara errebelazioaren bidez soilik irits daiteke (fedeaz sinetsi behar dena; gero, arrazoimenak eduki horiek ulergarri bihurtzen ditu). Agustinek ez du banaketarik egiten fedearen eta arrazoimenaren artean: ulertzea eta sinestea batera doaz (geroago, Tomas Akinokoak banatu egingo ditu).

Elkarlanaren faseak

1. Arrazoimenak fedea lortzen laguntzen digu.
2. Fedeak arrazoimena gidatzen du.
3. Arrazoiak fedearen edukiak ulergarri bihurtzen ditu.

Tomas Akinokoa: Fedea eta Arrazoimena

• Arrazoimena mugatua da: egiara iristeko fedearen beharra ezinbestekoa da.
• Fededuna izaki arrazionala da: sinesteko arrazoiak eta argudioak ulertu behar ditu.

«Philosophia ancilla theologiae» (Filosofia, Teologiaren Zerbitzari)

Tomas Akinokoa filosofo arabiarren egia bikoitzaren teoriaren aurka agertu zen (teoria horren arabera, arrazoimenaren bidez eskuratutako zenbait egia fedearen aurkakoak izan zitezkeen):

• Arrazoimenezko egia batek fedearen aurkakoa izanez gero, baliogabea da.
• Fedearen eta arrazoimenaren arteko gatazketan, fedea nagusitzen da beti (Jainkoarengandik jasoa baita).

Jainkoaren Existentziaren Bost Bideak

Jainkoa izaki gorena da, baina giza ezagutzarako ez da nabaria; hortik haren existentzia frogatu beharra.

Bost Bideen Egitura Komuna

1. Zentzumenek eta arrazoimenak baieztatutako egia nabari batetik abiatzen da (adibidez: mugimenduak eta aldaketak gertatzen dira; gertaera orok kausa bat du; izaki guztiak ez izatea posiblea da; munduan ez dago ezer perfektua; izaki guztiek helburu bat daukate).
2. Egia horietako bakoitzaren jatorriaren bilakuntza ezin da infinituraino luzatu.
3. Hasierako esperientziaren jatorria, logikaz, lehen printzipio bat izan behar da: Jainkoa.

Bideak (Quinque Viae)

1. Mugimendua
2. Kausalitatea
3. Kontingentzia
4. Perfekzio graduak
5. Teleologia

Bideen Interpretazioa

• Jainkoaren nozioa fedearen bidez eskuratzen dugu.
• Bideen balioa ez da erabateko frogapen batena, baizik eta:
  • Gogoeta arrazionala fedearen aurkakoa ez dela erakustea.
  • Arrazoimena bere mugen aurrean jartzea, horrela fedeari bidea emanez.