A orixe do coñecemento: racionalismo, empirismo e Kant

A orixe do coñecemento: racionalismo e empirismo

Por un lado, están os racionalistas, que afirman que o coñecemento o produce a razón. Filósofos como Platón ou Descartes defenden que a nosa razón posúe certas ideas innatas que garanten a obxectividade do coñecemento. Falan de intuición racional e consideran que os verdadeiros obxectos de coñecemento non son as cousas, senón as ideas ou os conceptos.

Por outro lado, están os empiristas (o adxectivo empírico significa «da experiencia»), que pensan que o coñecemento se produce a partir da experiencia. Filósofos como Locke ou Hume negan a existencia de ideas innatas, que son imposibles de comprobar empiricamente. Para eles, a percepción é a única fonte de coñecemento que temos. Falan de intuición sensible como captación inmediata dos datos dos sentidos sen intervención de ningún proceso intermedio: as cousas coñécense por experiencia inmediata, e non hai outra forma de coñecer que esta. As ideas que non son produto dunha percepción previa son ideas falsas.

O proceso do coñecemento para Kant

Para Kant, o coñecemento obxectivo é resultado de dous procesos de síntese. Conseguiu facer compatibles estas dúas posturas e ofrecer unha explicación convincente.

• Polo primeiro proceso, os datos que proporcionan os sentidos son elaborados e articulados co que Kant denomina «as formas a priori da sensibilidade» (o espazo e o tempo), dando lugar aos fenómenos.
• Polo segundo proceso de síntese, o entendemento elabora eses fenómenos con outros esquemas a priori, «as categorías», dando lugar ao coñecemento obxectivo.

Tanto o espazo e o tempo como as categorías son funcións innatas da mente humana como tal.

Kant establece así a distinción básica entre o coñecemento sensible e o coñecemento intelectual: o coñecemento sensible é a simple recepción pasiva dos datos estímulos a través das sensacións (estes estímulos son logo configurados polas formas a priori do espazo e do tempo que ten o suxeito para formar as percepcións). O coñecemento intelectual é a captación do obxecto mediante un esquema mental, normalmente chamado concepto.

As percepcións elaboradas antes a partir dos estímulos dos sentidos son agora reelaboradas de xeito activo polo entendemento e filtradas polos seus conceptos. Así se produce o coñecemento obxectivo.

A abstracción e a conceptualización

• A abstracción é unha operación do entendemento pola que separa, das percepcións sensoriais, unha característica esencial ou concreta. Remite a algo xeral, unha idea ou un concepto elaborado pola razón. Para comunicarnos e comprendernos necesitamos nomes comúns, conceptos abstractos. O resultado da abstracción é o concepto ou a idea en sentido tradicional. Polo tanto, constitúe o eixe mesmo da formación de conceptos.
• Os conceptos son as ideas abstractas pero, en realidade, un concepto pode ser calquera signo ou procedemento semántico que faga posibles a descrición e a clasificación dos obxectos. Actualmente considérase que un concepto é simplemente un signo dos obxectos, unha referencia semántica a un conxunto de notas comúns ás realidades significadas nel.