50 Latindar Esamolde: Esanahiak eta Jatorria
Enviado por Chuletator online y clasificado en Latín
Escrito el en 
vasco con un tamaño de 8,12 KB
Latindar Esamolde Klasikoen Zerrenda
A posteriori
Gai bati buruzko hausnarketa egin ondorengo ezagutza.
A priori
Gai bat edo esperientzia bat gertatu baino lehen egiten dena.
Ab illo tempore
Iraganari egiten dio erreferentzia.
Ad kalendas Graecas
Grekoek ez zuten kalendas eguna; beraz, esamolde hau helduko ez den garai bati buruzkoa da.
Agenda
Liburu edo koaderno bat, non egin beharrekoak idazten diren.
Alea iacta est
Gertatuko dena gertatuko dela adierazten du.
Alma mater / Alma parens
Metaforikoki, Unibertsitatea.
Animus in consulendo liber
Erabakitzeko askatasuna duen espiritua.
Ante meridiem (a.m.) / Post meridiem (p.m.)
Goizerdi baino lehen. Goizerdi ostean. Orduekin erabiltzen da.
Captatio benevolentiae
Diskurtso bat hasi aurretik, publikoaren sinpatia eta interesa irabazteko lausenguz erabiltzen den figura erretorikoa.
Casus belli
Gerra bati hasiera emateko erabiltzen den aitzakia.
Confer (cf., cfr.)
Idazkietan erabiltzen da, beste testu bat edo pasarte bat kontsultatu behar dela adierazteko.
Contradictio in terminis
Bi osagai edo zati antitetiko, ustez bateraezinak, edo elkarren kontrako zentzua dutenak elkartzen dituen figura da. (Adibidez: Ama Birjina, argitasun iluna, bizitza ematen duen heriotza).
Corrigenda
Zuzendu edo gehitu behar dena.
Cum laude
Gorespen gorenarekin.
Curriculum vitae
Pertsona baten prestakuntza eta egindako ibilbide profesionala zehazten dituen dokumentua.
Deficit / Superavit
Falta dena / Sobratzen dena. Ekonomian erabilitako hitzak.
Desideratum (pl. Desiderata)
Falta dena eta nahi dena.
Do ut des
Elkarrekikotasuna: ematen dizut zuk niri emateko.
In albis
Zuriz gelditzea. Espero zena ezin lortu.
Ipso facto
Momentuan, berehala.
Iunior / Senior
Gaztea, gazteagoa / Nagusia, nagusiena.
Panem et circenses
Honen bidez, edozein herrialdetako gobernuak jendea lasai edukitzeko eta zalantzagarriak diren gertaerak ezkutatzeko erabiltzen duen praktika deskribatzen da.
Per capita
Pertsonako, laguneko, bakoitzeko.
Placebo
Gaixotasunarekiko inertea den, baina gaixoaren ustez sendagarria den substantzia bat da. Plazeboa hartuz gaixoaren sintomak hobetzen direnean, plazebo-efektua gertatu dela esan ohi da.
Primum vivere, deinde philosophari
Burua bi belarrien artean izan beharrean, gauza guztiei buruz teorizatzen dutenei ohartarazteko erabiltzen da.
Prosit
Txin-txin egitea, norbaiten edo elkarren osasuna edaten ari zarela adierazteko.
Sui generis
Bere modura, eta aldi berean, modu berezian. Normaltasunetik edo arautik ateratzen diren gertaerak izendatzeko erabili ohi da.
Statu quo
Gauzen egoera une jakin batean adierazteko.
Ab uno disce omnes
Bat ezagutuz gero, denak ezagutzen dira.
Ad augusta per angusta
Garaipena ez da lortzen zailtasunak gainditzen ez badira.
Age quod agis
Egin ari zarena, arreta jarriz.
Amicus Plato, sed magis amica veritas
Egia garrantzitsuagoa da pertsona baten fideltasuna baino, nahiz eta pertsona hori laguna izan.
Bis dat qui cito dat
“Bi aldiz ematen du, eskatu eta berehala ematen duenak”. Ezer emateko zalantzarik ez duena edo norbait eskuzabala dena deskribatzeko erabiltzen da.
Cedant arma togae
“Armek togari lekua utz diezaiotela” esan nahi du. Zizeronen bertso-lerro baten lehen hemistikioa da. Gobernu militarrak (arma) gobernu zibilari (togae) lekua utzi behar diola esateko erabiltzen da, gerrako eginkizunak bakeko ekintzak edo lanak baino gehiago ez direla adieraziz.
Corruptio optimi pessima
Onenen ustelkeria (korrupzioa) da txarrena.
Cuique suum
Bakoitzari berea, bakoitzari merezi duena.
Cuiusvis hominis est errare, nullius nisi insipientis in errore perseverare
Guztiok erratu gaitezke, baina leloak bakarrik pertseberatuko du bere akatsean.
Damnatio memoriae
Oroimenaren kondenazioa. Hildako baten arrastoa ezabatzea.
Ducunt volentem fata, nolentem trahunt
“Patuak jarraitu nahi dutenak gidatzen ditu, eta jasaten direnak arrastatzen ditu”. Tonu sarkastiko edo ironikoarekin erabiltzen da, nagusiaren erabakiaren aurreko oposizioaren alferrikakotasuna nabarmentzeko.
Parturient montes, nascetur ridiculus mus
“Mendiak erditzen ari dira, sagu txikia jaioko da”. Ironia adierazteko erabiltzen da, batzuek ekintza handiak egingo dituztelakoan daudenean, eta gero ezer gutxi egiten dutenean. Zerbait baliogabea eta barregarria gertatzen denean, hori baino garrantzitsuagoa eta handiagoa gertatzea espero zenean.
Possunt quia posse videntur
Gai direla uste dutelako, horregatik egin dezakete.
Post tenebras spero lucem
Iluntasunaren ondoren argia espero dut.
Quot homines tot sententiae
Zenbat pertsona, hainbat iritzi.
Si vis amari, ama
Maitatua izan nahi baduzu, maitatu.
Similia similibus curantur
Antzekoa antzekoarekin sendatzen da.
Sutor, ne ultra crepidam
Pertsona batzuk, nahiz eta gai bati buruz ezer ez jakin, beti esan behar dute zerbait. Horrelakoak kritikatzeko erabiltzen da esamolde hau.
Apeles artista grekoak bere zapatariarekin izandako eztabaida kontatzen du: Apeles margolariak bere lehen lanak leihoko hegalean jarri eta ezkutatu egiten zen, herriaren kritikak entzuteko. Zapatari bat pasatu eta zapatariari botoi-zulo bat falta zitzaiola ikusi zuen; margolariak konpondu zuen. Zapatariak, biharamunean, irudiaren hanka kritikatu zuen, baina Apelesek erantzun omen zion: "Ne supra crepidam sutor iudicet” (Zapatari batek ez luke iritzirik eman behar krepidatik (zapata) gora). Euskaraz badu bere parekoa: Oskigilea mintza bedi oskiz.
Tempora mutantur et nos mutamur in illis
Denbora aldatu egiten da, eta gu ere berarekin aldatzen gara.
Timeo Danaos et dona ferentes
“Greziarrek beldurra ematen didate, opariak dakartzatenean ere (Troiako zaldia)”. Esamolde hau erabiltzen da, norbaitengan ez garela fidatzen adierazteko, nahiz eta haren asmoak onak diruditen.
Una salus victis, nullam sperare salutem
Garaituentzako salbazio bakarra dago: inongo salbaziorik ez espero izatea.