20ko Hamarkadako Ekonomia eta 1929ko Krak Handia: Kausak eta Ondorioak

20ko Hamarkadako Ekonomiaren Bilakaera

Lehen Mundu Gerraren ondoren, Britainia Handiak ekonomia nagusitasuna izateari utzi zion. Estatu Batuek hartu zuten nagusitasun hori, eta New York munduko finantza-zentro bihurtu zen. Europako ekonomiek denbora luzea behar izan zuten bakera berregokitzeko, gerrak eragindako suntsipenaren, inflazioaren eta langabezia-hazkundearen ondorioz. 1923tik aurrera, ekoizpena handitu zen, langabezia murriztu zen eta bizi-maila hobetu zen, nahiz eta Estatu Batuetan baino apalagoa izan.

Diktaduren Ezartzea: Zergatiak

Krisi ekonomikoaren ondorioz, gizarte-gatazkak larriagotu egin ziren, eta herrialde batzuetan langileen eta nekazarien altxamenduak izan ziren. Halaber, erdi mailako eta goi mailako klaseak iraultza komunista gertatzearen beldur ziren, Errusian gertatu zen moduan.

Gertaera Garrantzitsuak 20ko Hamarkadan

Ruhren Okupazioa (1923)

1923an, Frantziako armadak Ruhr eskualdea okupatu zuen. Ruhr Alemaniako eremu aberatsena zen, eta ikatz eta altzairu ekoizpena bertan kontzentratuta zegoen. Frantziaren asmoa Alemaniako meatzeak ustiatzea eta irabaziak beretzat hartzea zen. Baina alemaniar langileek grebak eta erresistentzia pasiboak egin zituzten. Egoera horrek krisi ekonomikoa areagotu zuen.

Dawes Plana

Arazoari irtenbidea bilatzeko, Estatu Batuek Dawes Plana martxan jarri zuten: Estatu Batuek Alemaniari mailegu bat emango zioten, Alemaniak aliatuei kalte-ordainak ordaindu ahal izateko; era berean, aliatuak Estatu Batuei zorrak ordaintzeko gai izan zitezen.

1929ko Krakaren Kausak

Estatu Batuetako ekonomiak arazo handi bat zuen, neurri handi batean kredituen menpe zegoelako: enpresek kredituak eskatzen zituzten ekoizpena areagotzeko, eta kontsumitzaileek, aldiz, kontsumo produktuak erosi eta burtsan inbertitzeko. Lehenengo akzioen beherapenek izua eragin zuten inbertitzaileen artean, eta beren akzioak saldu zituzten maileguak ordaindu ahal izateko.

Krakaren Mundu Mailako Hedapena

Burtsak lur jo zuenean, akziodunek ezin izan zituzten beren kredituak itzuli, eta banku ugariren porrota eragin zuen horrek. Krisia ekonomia osora zabaldu zen, enpresa eta jabe txiki askok lur jo zutelako. Estatu Batuek inportazioak murriztu zituzten, egoera larriari aurre egiteko asmoz. Horregatik, 1931tik aurrera, krisia Europara eta mundu osora zabaldu zen.

1929ko Krisiaren Ondorioak

Enpresak ixteak langabezia handia eta herritarren artean pobrezia zabaltzea eragin zituen. Giro hori lagungarri izan zen demokraziaren aurkako alderdiak boterera iristeko.

• Ondorio ekonomikoak: Enpresen itxiera masiboa, bankuen porrota, nazioarteko merkataritzaren murrizketa.
• Ondorio sozialak: Langabeziaren gorakada, pobreziaren zabaltzea, gizarte-tentsioak.
• Ondorio politikoak: Demokraziaren aurkako alderdien (faxismoa, nazismoa) gorakada eta boterera iristea.

Kontsumo Gizartea: Definizioa

Kontsumo gizartean, herritarren kontsumoa (eskaria) industriaren eskakizunen arabera orientatu eta bideratzen da, eta ez alderantziz, garai batean egiten zen bezala.