1876ko Espainiako Konstituzioa: Azterketa eta Iruzkina

I. Sailkapena

• Testuaren gaia: Espainiako 1876ko Konstituzioa.
• Testuaren izaera:
  • Iturria: Historikoa (lehen mailakoa), garaian bertan idatzitakoa, lege edo konstituzio gisa.
  • Edukia: Politikoa eta juridikoa, Espainiako erregimen konstituzionalaren oinarriak ezartzen dituen testua.
• Hartzailea: Testu publikoa, Espainiako herritar guztiei zuzendua, lege gisa ezagutu eta bete behar dutelako.
• Helburua: Monarkiaren eta Gorteen arteko botere-banaketa zehaztea eta Estatuaren oinarri politikoak eta erlijiosoak arautzea.
• Kokapena denboran eta espazioan: Testua Madrilen sinatu zen 1876ko ekainaren 30ean, Espainiako Alfontso XII.a erregearen erregealdian, Sagasta eta Cánovas del Castilloren arteko txandakako sistema politikoaren testuinguruan.
• Egilea: Espainiako Gorteak eta Alfontso XII.a erregea.

II. Azterketa

• Ideia Nagusiak

  1. Estatuaren erlijio ofiziala Katoliko, Apostoliko eta Erromatarra dela (11. artikulua).
  2. Erlijio-askatasuna mugatua da: errespetuz jokatu behar da, baina Estatuaren erlijioarenak ez diren jendaurreko adierazpenak debekatuta daude.
  3. Espainiar herritarrek hainbat eskubide dituzte: iritziak askatasunez adieraztea, bakean biltzea, eta elkartzeko eskubidea (13. artikulua).
  4. Botere legegilea Gorteek eta Erregeak partekatzen dute (18. artikulua).
  5. Botere legegilea bi ganberak osatzen dute: Senatua eta Diputatuen Kongresua, nahiz eta Senatua izendapen eta hautaketa mistoa izan (19. eta 20. artikuluak).
  6. Lege bakarrak Espainia osoan aplikatuko dira, foru berezitasunen aldaketak izan daitezkeen arren (75. artikulua).

• Bigarren Mailako Ideiak

  • Erregeak legeak betearazteko eskumena du (50. artikulua).
  • Diputatuen hautaketa eta berrautaketa metodo zehatza lege bidez arautuko da (28. artikulua).

III. Iruzkina

1876ko Konstituzioa Espainiako Berrezarkuntza garaian idatzi zen, Seiurteko Iraultzailearen ondoren, Alfontso XII.aren monarkia berrezarri ostean. Garai hartan, Espainiak egonkortasun politikoa behar zuen, eta Cánovas del Castillok diseinatutako txandakako sistema politikoak hori lortzeko tresna izan nahi zuen. Konstituzio honek liberal kontserbadoreen eta errepublikanoen arteko oreka bilatu zuen, tradizio monarkikoa eta modernitate politikoa uztartuz.

Erlijioaren inguruko klausulek garai hartako Espainiaren izaera katoliko tradizionala islatzen dute. Katolizismoa ofizialtzat hartzea tradizioaren aldeko jarrera zen, baina erlijio-askatasun mugatua eskaintzeak modernitate liberalerako lehen urratsa erakusten du. Hala ere, askatasun hori ez zen erabatekoa, eta beste kultuen adierazpen publikoa debekatuta zegoen.

Eskubide zibilak testuan aitortzen ziren, baina garaiaren ezaugarri politikoak direla eta, horiek praktikan mugatuak izan ziren. Gainera, Gorteen eta Erregearen arteko botere-banaketa teorian orekatsua zirudien arren, praktikan Cánovas eta Sagastaren arteko txandakako sistema kontrolatuan oinarritu zen, herritarrek parte-hartze murritza izanik.

Foruen inguruko erreferentziek Euskal Herriko eta Nafarroako egoera berezia jasotzen zituzten. Foruak neurri handi batean indargabetu ziren, baina moldaketak egiteko aukera utzi zen. Horrek tentsioak sortu zituen lurralde horietan, bereziki Espainiako gobernu zentralarekiko harremanetan.

1876ko Konstituzioa XX. mendera arte indarrean egon zen eta Espainiako historiako egonkortasun politiko luzeenaren oinarriak ezarri zituen. Hala ere, horrek ez zien arazo guztiei irtenbidea eman; erlijioko eta foru-erregimeneko klausulak hainbat sektoretan gatazken iturri izan ziren. Alabaina, testuak modernitate liberalerako lehen urrats garrantzitsua adierazi zuen.

IV. Ondorioak

1876ko Konstituzioak Espainiako egonkortasun politiko luzeenaren oinarriak ezarri zituen, XX. mendera arte indarrean egon zen. Hala ere, haren klausula askok, bereziki erlijioari eta foruei lotutakoek, gatazkak eta desadostasunak sortu zituzten, lurralde eta talde erlijiosoen artean. Horrez gain, botere-banaketa teorikoa izan arren, praktikan kontrolatua eta itxia izan zen. Edonola ere, testuak modernitate liberalaren lehen urrats garrantzitsua islatu zuen Espainiako legediaren historian.