Baionako Ituna (1945): Euskal Erakundeen Batasuna Erbestean

Komentatzeko aurkezten zaigun testua 1945eko martxoaren 31n erbestean zeuden euskal erakunde politiko eta sindikalek sinatutako hitzarmena da, 1936ko gerra zibila zela eta. Jatorriz testu historikoa da, beraz, lehen mailako iturria dugu. Formaren aldetik, manifestu bat da, eta edukiari dagokionez, testu politikoa. Egilea kolektiboa da: Frantzian erbesteratutako euskal erakunde politiko eta sindikal guztiak; indarrak batu eta hartutako akordioak adierazten dituzte. Testua publikoa da, 1945eko martxoaren 31n argitaratu zen Baionan, eta hartzailea herria da, izan ere, euskaldun guztiei zuzenduta dago.

Analisia

Ideia nagusia: Erbestean zeuden euskal erakunde politiko eta sindikalen arteko... Continuar leyendo "Baionako Ituna (1945) eta Añoverosen Homilia (1974): Euskal Identitatearen Aldarrikapena" »

Frankismoaren ezarpena eta ezaugarriak

Frankismoa 1936ko apirilaren 1ean hasi zen, baina Euskal lurretan Santoñako Itunaren ostean, frankismoaren behin-behineko gobernua ezarri zen. Estatu zentralista, totalitario eta militarizatua ezarri zuen, nazional-sindikalismoa eta nazional-katolizismoa sustatuz. Euskal kultura zapaldu, askatasunak ezabatu eta erregimenaren aldeko sektoreek oposizioa zapaldu zuten.

Gerra Zibilaren ondorioak eta autarkia

Gerra Zibilaren ondorioz, demokrazia desegin zen eta zentralismo frankista ezarri zen, autonomia eta eskubide historikoak indargabetuz. Gerra Zibilean, Francoren aliantzak Alemania eta Italia faxistekin Espainiaren isolamendu politikoa ekarri zuen, eta horrek eragin zuzena izan zuen euskal industriaren egoeran.... Continuar leyendo "Frankismoa Euskal Herrian: Eragin Ekonomikoa eta Errepresioa" »

Gerra Karlistak eta Foruen Desagerpena

5) Lehen Gerra Karlistaren testuinguruan idatzitako testu honetan, gatazkaren kausak eta ondorioak aztertzen dira. Gerra arazo dinastiko batetik sortu zen: Fernando VII.ak Lege Salikoa indargabetu zuen bere alaba Isabelen ondorengotza bermatzeko, baina bere anaia, Carlos M. Isidrok, tronua erreklamatu zuen. Honek Antzinako Erregimenaren aldekoen (karlistak) eta liberalen arteko talka eragin zuen. Antzinako Erregimenak absolutismoa, erlijio bakarra eta foruak mantentzea defendatzen zuen, modernizazioa eta printzipio liberalak oztopatuz. Liberalismoak, berriz, laikotasuna, berdintasuna eta zentralismoa sustatu nahi zituen.

Gizartea bitan banatu zen. Karlistak tradizioaren, foruen eta katolizismoaren aldekoak... Continuar leyendo "Gerra Karlistak, Berrezarkuntza eta Foruen Desagerpena" »

La Guerra Fría: Confrontación Bipolar (1945-1991)

Se denomina Guerra Fría al enfrentamiento político, ideológico, económico, social, tecnológico, militar, informativo e incluso deportivo que tuvo lugar durante el siglo XX, desde 1945 (fin de la Segunda Guerra Mundial) hasta el fin de la URSS (proceso que ocurrió entre 1989 con la caída del Muro de Berlín y 1991 con el golpe de Estado en la URSS).

Este conflicto se desarrolló entre el bloque occidental-capitalista, liderado por Estados Unidos, y el bloque oriental-comunista, liderado por la Unión Soviética.

Etapas Clave de la Guerra Fría

1. Etapa 1 (1947-1953)

   Durante este lapso se formularon las ideas clave del enfrentamiento entre los bloques occidental y oriental.

2. Etapa 2: La Coexistencia

Antecedentes Constitucionales de México

La Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos de 1917 es el resultado de una larga evolución jurídica y política, marcada por los siguientes documentos fundamentales:

Constitución de Cádiz (1812)

• Establecimiento de la Monarquía constitucional española.
• Reconocimiento de la Soberanía nacional.
• Implementación de la División de poderes.
• Garantía de Derechos y libertades.

Sentimientos de la Nación (1813)

• Principio de Soberanía popular.
• Declaración de Independencia.
• Establecimiento de la Religión católica única.
• Abolición de la esclavitud.
• Principio de Igualdad.
• División de poderes.
• Propuesta de Gobierno republicano.

Constitución de Apatzingán (1814)

• Reafirmación de la Soberanía popular

Estatuaren Lege Organikoa (1967): Frankismoaren Azken Oinarria

Sarrera, Izaera eta Egiletza

Lege hau 1967ko urtarrilaren 11n onartu zen eta oinarrizko legeen arteko azkena izan zen. Lehen mailako testu juridikoa da, lege bat delako, baina baita politikoa ere, Estatu frankistaren antolamendu politikoa finkatu zuelako.

Testu publikoa da, Estatuko Aldizkari Ofizialean (BOE) argitaratu zelako eta nazio osoari zuzenduta dago, bai Espainian zeudenei, bai erbestean bizi zirenei. Helburua frankismoan emandako legeak bateratzea zen, konstituzio moduko bat idazteko asmotan.

Gorte frankistak izan ziren Estatuaren Lege Organikoaren egileak, eta Franco bera har daiteke egile nagusitzat. 1967ko Legea idazteko prozesu luzean, Carrero Blancok eta beste politikari... Continuar leyendo "Estatuaren Lege Organikoa (1967): Frankismoaren Azken Oinarria" »

I. Sailkapena

• Testuaren gaia: Espainiako 1876ko Konstituzioa.
• Testuaren izaera:
  • Iturria: Historikoa (lehen mailakoa), garaian bertan idatzitakoa, lege edo konstituzio gisa.
  • Edukia: Politikoa eta juridikoa, Espainiako erregimen konstituzionalaren oinarriak ezartzen dituen testua.
• Hartzailea: Testu publikoa, Espainiako herritar guztiei zuzendua, lege gisa ezagutu eta bete behar dutelako.
• Helburua: Monarkiaren eta Gorteen arteko botere-banaketa zehaztea eta Estatuaren oinarri politikoak eta erlijiosoak arautzea.
• Kokapena denboran eta espazioan: Testua Madrilen sinatu zen 1876ko ekainaren 30ean, Espainiako Alfontso XII.a erregearen erregealdian, Sagasta eta Cánovas del Castilloren arteko txandakako sistema politikoaren testuinguruan.
• Egilea: Espainiako

Fronte Popularraren Garaia: Kausak

Fronte Popularraren garaia, 1936ko otsaileko hauteskundeetatik uztailaren altxamendu militarrera arteko aldi laburra, Espainiako Bigarren Errepublikaren azken etapa garrantzitsua izan zen. Garai hau sortu zen hainbat arrazoi konplexuren ondorioz.

Aurreko bi urteetan, eskuineko gobernuek ezarri zituzten politika atzerakoiak ezkerreko alderdien batasuna bultzatu zuten. 1934ko Asturiasko Iraultza gogor zapaldu zuten, eta horren ondorengo errepresioak ezkerreko indarren arteko elkartasuna indartu zuen. Aldi berean, nazioarteko egoerak, batez ere faxismoa Europan gora zihoala, ezkerreko batasunaren beharra azpimarratu zuen.

Ekonomiari dagokionez, 1929ko krisi ekonomikoaren ondorioak oraindik nabariak ziren. Langabezia... Continuar leyendo "Espainiako Gerra Zibila eta Frankismoa: Kausak eta Ondorioak" »

Testu iruzkina: Blasco Ibañezen "El Intruso" pasartea

Testuaren sailkapena/kokapena

Iturri mota: Lehen mailakoa.
Forma: Narratiboa (nobela baten pasartea).
Gaia: Soziala.
Egilea: Indibiduala, Vicente Blasco Ibañez. Valentzian jaiotako idazlea. Gaztetan, mugimendu errepublikarrean sartu eta "El Pueblo" izeneko egunkarian egin zuen lan editore moduan. Espainiako Gobernuan parlamentari izan zen hainbatetan.
Izaera: Publikoa.
Hartzailea: Espainiako herria.
Helburua: XX. mendearen hasierako Bizkaiko meategietan aritzen ziren langileen bizi-baldintzen berri ematea eta haien egoera salatzea.
Kokapena: 1904ean argitaratua, Berrezarkuntza garaian, Alfontso XIII.aren erreinaldiaren lehenengo urteetan. Momentu hartan Espainiako langile mugimendua eratzen ari... Continuar leyendo "Blasco Ibañezen "El Intruso": Bizkaiko meatzarien bizi-baldintzak XX. mende hasieran" »