Trantsizioa hego euskal herrian

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 7,86 KB

 
TRANTSIZIOA
Trantsizio garai bezala ezagutzen dugu, Franco hiI ondoren Espainian erregimen demokratikoa ezartzeko jarraitu zen prozesua eta garaia da (1975-1982). Francok, Monarkiaren ezarketa "erregnenaren iarraipenerako" antolatu nahi izan zuen; monarkia bera eraldaketa baten alde agertu zen, baino zailtasun handiekin: immobilismoaren aidekoek berdin jarraitu nahi zuten eta frankismoaren oposiziokoek ( , ) PSOEPCE, Nazionalistak.. Erabateko haustura lortu nahi zuten. Hirugarren bide bat sartu zen, erregimenetik abiatuz sistema eraberritzea. Bide honi trantsizioa deritzo eta hausturaren aldekoak bide honetara bildu ziren. Franco hildakoan gizarteko sektore ugari mugimenduan jarri ziren eta sarri ateratzen ziren kalera aldarrikapenak egiteko.121asiera bertatik erreforma politikorako prozesuak elizako boterearen babesa izan zuen. Bazegoen aurrekari bat: Vatikanoaren II. Kontzilioa.Goi agintari militarrek jarrera immobilista zuten, baina erregeari leialtasuna, caudilloak izendatu baitzuen.Francok guztia "ondo lotuta"utzi nahi izan zuen, baina porrot e9in, juen. 73an ETAk Carrero Blanco hil zuen eta honen ordez Arias Navarro alrerhe'zen°, 76an dimitituko zuen. Arias Navarrok ez zuen gobernuan asko irauffi izan ere,sektore immobilistakoa zen, hau da, aldaketa gutxi onartzen zituen,  bere lehenengo gobernuak 1979. Urtera arte iraun zuen. Hau gobernuan jarri bezain laster prozesu demokratikoa azkartu nahi izan zuen: izan ere, amnistia agindu zuen preso politikoentzat. Horrez gain,"Erreforma Politikorako Legea" sortu zuen. LLe-1977ko ekainean hauteskunde orokorretarako deialdia gauzatu zen. Suarez atera zen raile eta Gorte demokratiko berriek Konstituzioa egiteko prozesua abiatu zuten. Hauteskunde orokorren helburuak erregimen frankista behin—betiko desegitea eta alderdi guztiak legeztatzea. Aurrerago Moncloako Ituna sinatu zuten, horren arabera, legebiltzarrean ordezkaritza zuten alderdi guztiek sistemaren"eformarekin jarraitzeko konpromisoa hartu zuten. 1977an Parlamentuko batzordeak konstituzioaren aurreproiektua egin zuten, baina ez zegoen EAJ; izan ere, abertzaletasunari lotutako eskaeren beldur ziren. Oinarria, subiranotasuuna espainiar herriarengan zetzan eta oinarrizko printzipioak:
Monarkia parlamentarioa izango zen Espainia, estatu demokratikoa eta autonomia estatutuekin. Honi dagokionez, edozein lurralderi autonomia izateko aukera ematen zion. Suarezek Leizaolari eta Tarradellasi deitu zien negoziazioak egiteko, baina soilik Tarradellas detorri zenleta Generalitat ezarri zen. Euskal Herriari dagokionez, euskal parlamentuarekin negoziatu zuen Suarezek eta horrela ezarri zen autonomia erregimena. Aipatutakoaz gain, Konstituzio honetan erakundeen esparruan, honako banaketa finkatu zen: monarkiak, estatuko buruzagitza lana bete; parlamentuak, Iegeak ztineeta gobernuaren jarduerak kontrolatu; gobernua, parlamentuak aukeratzen zuena, eta Auzitegi Konstituzionala, Konstituzioa beteko zela kontrolatzen zuena.1979an, 2. Hauteskunde orokorrak izan ziren. UCD izan zen berriro garaile, baina gehiengo absoluturik gabe. Abstentzioak gora egin zuen eta udal hauteskundeetan ezkerra atera zen garaile.Garai hartan ekonomia krisiaren areagotzea eman zen, petrolioaren igoeragatik eta dolarraren balio igoeragatik. Ekonomiak petroleoarenganako menpekotasuna zuen eta ekonomi hazkundea usteldu egin zen. Krisia handitzean, UCDko barneko tiabirak handitu ziren.Udal hauteskundeetako emaitzen ondorioz, Adolfo Suarezen gobernuak onartu egh behar izan zuen ezkerrak herri eta hiri nagusietan agintzea. Felipe Gonzalez PSOEko liderra oposizio gogorrari ekin zion:1981eko urtarrilean, Suarezek dimisioa aurkeztu eta bere alderdiko lehendakaritza kargua utzi zuen. Dimisioaren arrazoietako batzuk hauek ziren: Oposizioaren estrategia politikoak, UCDk barne borrokak..Suarezen ordezko Calvo Sotelo proposatu zuen UCDk eta hau presidente aukeratzeko bozketan zeudenean parlamentuan, Guardia Civil batzueh esku geratu zen, Tejero buru, zela. Saiakerak huts egin zuen. UCD geroz eta zatituago, ondorioz, Calvo Sotelok hauteskunde orokorretarako deialdia egin zuen. Hemen etorri zen UCDren amaiera eta PSOEren garaipen historikoa, Felipe Gonzalez buru zelarik. 1982ko urriaren 28an PSOE atera zen garaile,baina Fragaren alderdiak (AP) geroz eta indar handiagoa zuen eta Katalunian eta Euskal Herrian alderdi nazionalak. Trantsizioak, beraz, aldaketa handiak ekarri zituen. Alde batetik, ekonomikoak. 1975ean, oraindik 1973ko munduko krisia nabaria zen Espainian, eta horren ondorioz, atzerapen pauso nabariak erakutsi zirerjfi.11~.§0~, Moncloako Ituna idatzi zen, espera ekonom' _horriirre egitelsn:IGn horretan hitzarmen politikoak eta ekonomikoak bildu ziren, adibidez, soldatak izoztu ziren,lan merkatua eraberritu.. Baina aurrerago, 1979an, beste krisi bat eman zen, energia krisia. Bestetik, soziokulturalki trantsizioa gerta zedin ezinbestekoa zen gizarteko egituretan aldaketa sakonak egitea. Garai honetan, emakumeek jarduera e*a lanbide liberaletan euren tartea lortu zuten, eta zuzendaritza eta kargu handiagoko karguak ere. Kulturan ere aldaketak eman ziren eta kultura askea bilakatu zen berriz ere, inolako zentsurarik gabea. *Euskal Herriari dagokionez, esandakoaz gain beste hainbat gertakizunbipatu behar dira. 1976ko udaberrian euskal alkateen mugimendua sortu zen helburu batzuekin: Foru autonomia moldeko irtenbide bat lortzea, alderdi politikoen legeztatzea, euskararen suspertzea eta euskal lurraldetasuna aldarrikatzea. Euskal alderdi politiko gehienek (PNV,PSOE,EAE,EE..) EHaren nortasun politikoa eta administratiboa Estatutu baten bidez bermatzeko konpromisoa hartu zuten 77ko maiatzean, hauteskunde aurretik, EHan autogobernuaren aldeko asmoa azpimarratuz. 77ko hauteskundeetan hautatuak izan ziren, lau lurraldeetako parlamentari guztiak Gernikan bilera egin zuten "Eusko legebiltzarkideen Biltzarra" eratuz, EHri sor zitzaion eskubide historikoak itzultzea aldarrikatuz. Tirabira ugari zeuden eta horietako bat politikoen artean zen, ez baitziren ados jartzen zerbait erabakitzerako orduan. Beste bat ETA zen. Honek Estatuko Segurtasunaren aldeib Indarren kontrako ekintzak egin ziren. Garai horretan behin betiko banantu ziren politikomilitarrak eta militarrak.Horrez gain, gatazka eta protesta politiko asko egon ziren ezkerrko talde abertzaleen eskutik eta haien kontrako errepresioa gogorra izan zen. Estatutua lortzeko hainbat gertaera nabermendu behar dira: 1976ko euskal alkateen mugimendua, 77an Estatutuaren aldeko konpromisoa (EAJ,PSOE,PCE), urte horretan PSOEk irabahEHan eta Gernikako Juntetican "Eusko Legebiltzarkideen Biltzarra" osabi zen.Hurrengo urtean, "Eusko Kontseilu Nagusiak" hartzen du Eusko Legebiltzarkideen Biltzarrarenlekua, eta autonomia aurreko erregimenaren barnean hasi zen lanean. Urte horretan bertan onartu zen. Lehendakaria Karlos Garaikoetxea izan zen. Garai hartan ere garrantzitsua izan zen konstituzioaren eztabaida, erreferendumean abstentzioa nagusitu zen. EAJk abstentzioa aldarrikatzen zuen eta ezkerreko abertzaleek aurkako botoa. Gernikako Estatutuan, lurraldearen antolaketa egiten zen eta Kontzertu ekonomikoa berrezarri zen beste hainbat gauzen artean. 1980ko hauteskundeetan EAJ atera zen garaile eta aurrerago Eusko Legebiltzarrak arlo garrantzitsuaKgureganatu zituen: Osakidetza, EITB... Lehen esan bezala aldaketa asko gertatu ziren trantsizioan, eta Euskal Herrian ere bai. 1974tik aurrera krisi ekonomikoak jo zuen industriaren egituran eta horrek ondorioak ekarri zituen: Euskal herriko bilakaeran ( ume gutxiago jaio, biztaleria zahartuz), langabezialzugarri hazi... Ondorioz, Bruseiaseko erabakien arabera jardun behar izan zuten. Bestalde, garai horretako gizarteko mugimendu garrantzitsuenetako bat amnistiaren alde sortutakoa izan zen. Amaitzeko, Euskararen eta euskal kulturaren aldeko mugimenduak ere zeregin garrantzitsua izan zuen.

Entradas relacionadas: