Teoria das ideas

Enviado por Programa Chuletas y clasificado en Filosofía y ética

Escrito el en gallego con un tamaño de 39,83 KB

 

A polis grega


Durante a época arcaica (s. VIII - VI a.C.), a Hélade estaba formada por comunidades políticas illadas (relevo montañoso e existencia de chairas; polo mar). Eran independientes, pero compartían entre sí lingua, cultura, relixión e institucións (Xogos Olímpicos / oráculo de Delfos). A maioría da poboación destas polis vivía no campo e adicábase á agricultura. A clase dominante estaba constituída polos terratenentes hereditarios.
A súa formación na época clásica debeuse a: aumento da poboación (expansión territorial) e convulsións políticas internas, caída da monarquía e da aristocracia. Viuse impulsado pola transformación da economía natural en dineraria, e a propiedade territorial en capital móbil. Desenvolvemento do comercio marítimo.
O crecemento demográfico deu lugar a tensións e conflitos sociais, que zanxaban os terratenentes; emitían sentencias inxustas no seu proveito. Pretendían guiarse polas leis tradicionais, pero non estaban escritas, así que a interpretación dos aristócratas prestábase a abusos e arbitrariedades.
A finais do s. VII a.C., Dracón escribiu as leis tradicionais de Atenas. Debido a que non resolveran os conflitos, encargaron a Solón unha nova constitución para Atenas. Tivo en conta os intereses das diferentes clases sociais, reservando algún privilexio á aristocracia, instaurou a Asamblea (supremo órgano xudicial). Os cidadáns (homes libres nacidos na polis) participaban no goberno.
Gran respecto pola lei; a liberdade e seguridade do individuo basábanse no Imperio da lei, e só podía ter lugar na polis. Nunha polis autónoma e soberana podía o home realizarse plenamente. Por iso Platón e Aristóteles non superaron nunca o horizonte da polis
.

Antecedentes presocráticos: Heráclito, Parménides e Anaxágoras


A filosofía platónica é debedora da tradición que se remonta ao comezo da filosofía, que ten como principales referentes na metafísica e na filosofía da natureza a Heráclito, Parménides e Anaxágoras.
-

Heráclito:

a realidade está sometida a un incesante cambio, pero a realidade é apariencia (mundo sensible). Nada permanece, todo cambia. Plantexa o movemento e cambio do real de modo dialéctico: a tensión e oposición de opostos é o motor do cambio. [Na Teoría do Coñecemento Platón reserva á dialéctica (identificada coa filosofía) o status de ciencia suprema. Tamén se inspira no método dialoxístico socrático.]
-

Parménides

Epistemoloxía. Platón recolle a Vía da Opinión (doxa) como acceso ao mundo sensible; e a Vía da Verdade (episteme) como acceso ao mundo intelixible. O dualismo ontolóxico platónico estaba no pensamento parmenídeo. Emprega as mesmas características do Ser de Parménides para describir ás Ideas (únicas, eternas, inmutables).
A contradición entre a concepción de Heráclito (describe unha realidade en perpetuo cambio) e a de Parménides (carácter estático do Ser) será unha das motivacións para formular a Teoría das Ideas ou Formas Separadas.
-

Anaxágoras:

trata de compatibilizar ambas concepcións coa figura da Noûs (intelixencia ordenadora presentada como principio activo, causa eficiente do cambio e movemento). A Noûs, realidade transcendente separada de todas as cousas, é o antecedente do Demiurgo (un dos catro factores explicativos da cosmoloxía platónica). Ten características similares ao Demiurgo, o cal introduce a orde racional e a finalidade da súa visión cosmolóxica.
A filosofía platónica é, en parte, resultado da confluencia destas e outras doutrinas presocráticas.

Sofistas e Sócrates


A mediados do s. V a.C. Cambia o interese filosófico da Natureza (physis) ao Home (anthropos) „³ Xiro humanístico/antropolóxico. Protagonizada por Sócrates e os Sofistas (destacan Protágoras e Gorxias). 2
-

Sofistas:

Platón adopta unha actitude crítica. Rexeitamento do seu utilitarismo, a orientación da educación ao éxito político e a actitude sensualista, subxectivista e relativista.„³ Escepticismo. Non hai máis realidade que a das apariencias, opoñíanse á división entre saber indubidable e opinión ilusoria (según eles, as opinións están no mismo plano, e todas cambian por efecto da persuasión). Dedicábanse a ensinar a persuasión para o triunfo político.
„X Protágoras:
fundamentación teórica da democracia. Básase na liberdade de expresión, respecto polas opinións, xustiza do proceso democrático, necesidade de instaurar a persuasión pacífica en lugar do uso da forza como base da vida política. Platón critícao na Politeia (República).

- Sócrates

A filosofía moral e concepción son determinantes no pensamento platónico. O seu pensamento recóllese nos escritos de Platón, Aristóteles, Xenofón e Aristófanes. Isto dificulta a diferenciación de ónde remata Sócrates e comeza Platón.
„X Argumentación indutiva, baseada no diálogo.
„X Definición do universal (interrogarse sobre o significado dos termos xerais empregados ao falar).

Ambas anticipan á dialéctica platónica, ao servizo do coñecemento da Idea. En canto á reflexión moral, Platón aceptou a identificación socrática da virtude do coñecemento, coñecido como intelectualismo moral (quen se comporta moralmente mal, é que ignora qué é o ben, polo tanto, non sabe facelo).
Respecto aos aspectos políticos, Sócrates adoptou un punto de vista intelectualista, inclínase a ser crítico coa democracia e defende unha forma de goberno aristocrática. Sócrates di que o goberno debe confiarse aos que saben gobernar (é absurda a votación). É necesario posuir a Areté política (coñecer ben o estado nos diversos campos).

Platón


I.Teoría platónica das Ideas: mundo sensible e mundo intelixible.

Antecedentes


Ademais dos xa mencionados, engádense o pitagorismo (insistencia nos aspectos formais da realidade). Esta idea pitagórica, xunto coa aspiración socrática de universalidade e concepción parmenídea, son a base da doutrina central do platonismo: a Teoría das Ideas ou formas separadas.

Teoría das Ideas


Consiste na afirmación de que existen entidades inmateriais, absolutas, inmutables e universais con independencia do mundo físico (sensible): p.Ex. Xustiza en sí, bondade en sí, home en sí, entidades matemáticas en sí… das Ideas derivaría o xusto, o bo, os homes… que hai no mundo físico. Os seres sensibles son reais na medida en que participan (ou se asemellan) das realidades ou entidades ideais (intelixibles).
Estas ideas (eidos) forman un mundo aparte (Kosmos noetós
), onde constitúen un sistema xerárquicamente organizados, cuxo cumio está representado pola idea do Ben (o Sol das Ideas). As ideas platónicas son realidades en sentido pleno, xa que todo o real do mundo físico deriva delas, copiándoas á súa imaxe e semellanza. Platón fala delas dun modo prácticamente metafórico.

Características

-
As ideas son eternas e intemporais.
-Hai tantas ideas como termos xerais empregamos para referirnos ás cousas.
-Son únicas (cada termo xeral corresponde a unha soa idea).
-Non se compoñen de partes, son simples.
-Son inalterables, non poden sufrir cambios nin transformacións, permanecen sempre idénticas a sí mesmas.

As principais motivacións que levaron a Platón a formular esta teoría:
-

Ética:

Salvagardar a obxectividade moral. A preocupación por dar un fundamento absoluto aos valores éticos e a necesidade de construír un saber firme sobre eles, foi o verdadeiro motor da Teoría das Ideas. Platón cre que a única forma de salvagardar a obxectividade da moral consiste na demanda da existencia de formas ou ideas perfectas do ben, da xustiza… Separadas e distintas dsa institucións humanas que se limitan a aproximarse a elas.
-

Política:

Constitución dun estado xusto. Os gobernantes deben ser os filósofos que deben guiarse polas Ideas transcendentes e absolutas, de esta forma poderá constituirse un Estado xusto.
-

Epistemoloxía:

Xustificar a universalidade e obxectividade da ciencia. A ciencia (episteme) só pode vesar sobre obxectos fixos e permanentes, estes teñen que existir e non poden ser os da realidade sensible.

„³ Outros obxectos para a ciencia: as Ideas. A seguridade do saber depende da realidade do obxecto sobre o que versa, é dicir, só se pode ter un coñecemento absoluto do que é absolutamente.

Consecuencias


Dualismo ontolóxico: a realidade resulta dividida en dous mundos irreductibles: o sensible e o intelixible.
Abismo ontolóxico: entre ambos mundos ábrese un abismo ontolóxico que non permite explicar a relación destos.

A xerarquía do mundo das Ideas

-
Existen tantas ideas como termos xerais.
-Problema da existencia de ideas de cousas insignificantes e viles, xa que denotan imperfección (as ideas son perfectas, isto contraponse).
-Xerarquía: ideas supremas (ben, beleza, xustiza), ideas matemáticas, ideas que se corresponden con termos xerais que non denotan imperfección algunha.

O problema da participación


 

- Os seres sensibles son reais na medida en que participan dos intelixibles.
-Platón interpreta a participación como unha semellanza ou imitación.
-Aristóteles sinala a contradición á que conduce a noción de participación (negación da tese da unicidade das Ideas ou a inexistencia das Ideas mesmas).

Ideas e entes matemáticos


Aristóteles explica que segundo Platón, o obxecto da cincia matemática non se limita ás formas ou Ideas matemáticas, senón que existen no mundo intelixible uns intermediarios entre as Ideas e as cousas sensibles, chamados entes matemáticos.
Son eternos e inmutables como as primeiras e múltiples como as segundas. Ao lado das ideas dos números e formas xeométricas, hai unha cantidade infinita de copias perfectas e intelixibles delas. Son obxecto das matemáticas.
Aristóteles critícao co argumento do terceiro home:
os platónicos consideran aos entes matemáticos como algo intermediario entre as cousas matemáticas sensibles e as ideas, como unha terceira especie de entes, aparte das Ideas e das cousas de aquí abaixo; pero non recoñecen a existencia dun terceiro home ou un terceiro cabalo, aparte do home en sí e do home individual ou do cabalo en sí e o cabalo individual.

-P.Ex. O matemático fala de varios círculos que se cortan, de varias unidades que se suman, pero se refire aos obxectos intelixibles, non aos debuxos ou cifras das que se vale. Estes obxectos non poden ser as Ideas, xa que son únicas. A introdución dos entes matemáticos soluciónao.


II.Mundo sensible e mundo intelixible


A consecuencia inmediata da Teoría das Ideas é a realidade irremediablemente dividida: por un lado a realidade intelixible (kosmos noetós), e polo outro a sensible. Platón trata de explicar a relación entre ambas as dúas por medio da noción da participación, pero como dixo Aristóteles e suxire o propio Platón na obra Parménides, a participación conduce á contradición da teoría. No Timeo, Platón proporciona outra explicación introducindo ao Demiurgo.
Insiste en interpretar a relación entre o mundo sensible e o intelixible en termos de copia e modelo.
O Timeo é o diálogo máis importante da última etapa de Platón, o máis cheo de contido, o máis influínte e comentado, o único coñecido na Europa medieval. É unha enciclopedia dos coñecementos científicos do seu tempo. A súa maior parte está ocupada pola lección de cosmogonía que contén a máis detallada e extensa presentación da cosmovisión platónica.
Reafirma a Teoría das Ideas. Hai que distinguir entre o existente de verdade, eterno e obxecto da intelixencia por unha banda, e o suxeito ao devir a medias real e obxecto da sensación, por outra. Só do primeiro, das Ideas, pode haber un coñecemento seguro. Co mundo sensible hai que conformarse con resultados aproximados, cun mito verosímil que describa as cousas como probablemente sucederon. Sostén que o coñecemento é proporcionado ao seu obxecto;o cambiante terá un coñecemento aproximado, sen excesiva exactitude.
A cosmogonía do Timeo preséntanos a formación do mundo como a obra dun artesán divino, o Demiurgo, que constrúe o mundo a partir da materia preexistente, segundo o modelo das formas eternas (Ideas). O Demiurgo é a causa eficiente do universo físico. Para explicar o cambio se supuxo a existencia dunha forza activa (amor-odio en Empédocles, Noûs en Anaxágoras), pero segundo Platón, esquecéronse de atribuírlle intelixencia, bondade e finalidade ás súas accións.
„J Demiurgo sempre fai o mellor, o óptimo, sendo divinamente intelixente e bo. A causa de que o resultado non sexa perfecto é a resistencia da materia, que se opón. Non é un creador, senón un artesán, que impón orde e estrutura no caos da materia preexistente.



Inicia a construción do mundo físico polo principio do seu movemento. A alma como principio de movemento, que identifíca co ceo. As cousas móvense porque a alma as move. Só a alma se move por sí mesma. O Demiurgo constrúe a alma do mundo - ceo -, isto explicará os movementos dos corpos celestes. Parte inmortal ou intelixible das almas dos homes. O Demiurgo retírase e confía aos deuses secundarios - deuses astrais creados -, a tarefa de proseguir coa construción do mundo.

Platón concibe o universo como un xigantesco ser vivo (hilozoísmo) composto de alma e corpo. O Demiurgo comeza a construción pola alma, e logo o corpo do universo. Para explicar a construción do corpo, introduce no seu relato cosmogónico o receptáculo (substrato material
). Este carece de forma e calidade, pero é capaz de recibir todas as formas e calidades. No receptáculo atópanse os catro elementos de Empédocles (táboa) en completo caos. A construción consiste en ordenar o substrato material, asignando forma aos elementos (identificación pitagórica - corpo xeométrico).
O característico desta cosmovisión é o seu carácter teleolóxico ou finalista.
De feito, Platón distingue no Timeo dous tipos de causas: a causa principal (final, aquilo que a


intelixencia divina persegue con algo) e a causa auxuliar (conxunto de condicións físicas necesarias para que ese algo ocorra).

III.Graos de Coñecemento


O coñecemento, segundo Platón, consiste nas súas tres doutrinas gnoseolóxicas:
-
Teoría da reminiscencia (anamnesis). No Menón, Platón pon en boca de Sócrates as súas conviccións pitagóricas sobre a inmortalidade e transmigración das almas, enlazadas ambas pola teoría orixinal platónica do coñecemento como reminiscencia.
A alma do home é eterna e está suxeita á transmigración.
Antes de nacer xa coñeceu todas as cousas, pero logo esquéceas. Con esforzo e debidamente interrogado, un chega a lembrar calquera cousa. O saber consiste en lembrar, na reminiscencia.
-
Teoría do amor (eros). No Symposion (Banquete), Platón preséntanos a teoría do amor, que define como desexo que fai que o home ansíe encontrar o coñecemento ascendendo desde as cousas múltiples ata a Idea de Beleza da que participan eses obxectos.
-
Teoría dos graos de coñecemento (dialéctica). Libro VI da República (Politeia), ofrécenos unha explicación nova, chamada dialéctica, baseada na Teoría das Ideas. A dialéctica é o proceso polo que se ascende gradualmente ao verdadeiro coñecemento, ao coñecemento do ser, do universal, da Idea.
-O símil da liña (Libro VI). Platón comeza a metáfora dividindo a liña en dous segmendos desiguais. Un, o maior, representa o coñecemento (episteme) e o mundo intelixible; o outro, menor, a opinión (doxa) e o mundo sensible. Os obxectos do mundo sensible están na mesma relación cos do mundo intelixible, como a opinión respecto ao coñecemento.
O segmento que corresponde á opinión (doxa) subdivídese, seguindo a proporción primeira, en dous:
cousas sensibles reais e as sombras e imaxes destas. A opinión respecto das primeiras chámase crenza (pistis), respecto das segundas, imaxinación ou conxectura (eikasía). O segmento que corresponde ao coñecemento (episteme) subdivídese na mesma proporción en dous:
intelixencia intuitiva ou intelección (noesis) e a razón discursiva (dianoia).
O símil da liña non se limita a establecer unha relación entre os modos de coñecer, senón tamén entre os modos de ser real. A seguridade do saber vai depender da realidade do obxecto sobre o que versa, polo tanto, só do que é absolutamente pódese ter un coñecemento absoluto. Diferenza das dúas funcións da mente, os dous tipos de coñecemento: a doxa (opinión) versa sobre as imaxes, e a episteme (coñecemento), na forma máis elevada da noesis, versa sobre orixinais ou arquetipos (Ideas).
-O mito da cova (Libro VII).
Reproduce unha descrición do ascenso dende o reino das sombras ata alcanzar a intiución intelectual do Ben en sí mesmo
. A finalidade da filosofía platónica é práctica, orientada á política, á constitución dunha sociedade xusta. No ascenso poden distinguirse os 6
diferentes niveis de realidade e os graos de coñecemento que se analizan co símil da liña, a excepción dos obxectos que trata a matemática e a dianoia.
Esta alegoría pon en claro que a ascensión da liña era considerada por Platón un progreso, aínda que este non é contínuo nin automático: require esforzo e disciplina mental. De ahí a insistencia na educación, que non consiste en proporcionar coñecementos a quen carece deles, senón en facer que a xente traslade a súa mente das imaxes á realidade.

IV. Antropoloxía platónica


A concepción platónica da natureza do home é a manifestación dunha tensión que comeza polo carácter dual do ser humano, corpo e alma (dualismo metafísico „³ dous mundos platónicos). O corpo, elemento material, oporíase á alma, elemento inmaterial.
Según Platón, a propiedade característica dun ente vivo é a súa capacidade de movemento. A alma móvese por sí mesma e transmítelle ese movemento ao corpo, por iso a alma predomina sobre o corpo (anterior a el, a unión é accidental e temporal). A alma é inmortal e o corpo, mortal.
No Fedón, Platón define a alma como inmortal, simple, semellante ao divino e indivisible; o corpo pertence ao mundo sensible, é mortal, multiforme e irracional. A alma non é visible xa que pertence ao mundo intelixible, a onde marcha cando o corpo morre. Presenta tres argumentos neste libro sobre a inmortalidade da alma:
-

Argumento dos contrarios

A cada estado segue o seu contrario. Ao durmir segue o despertar, e ao morrer, segue sempre o revivir (senón, todo ficaría morto).
-

Argumento da reminiscencia:

Temos nocións previas (como a de igual a) que non sacamos da experiencia, senón que as lembramos de antes de nacer, cando a nosa alma coñeceu o igual en sí, o bo en sí… a nosa alma é preexistente.
-

Argumento do visible e invisible

As cousas incorruptibles son invisibles e idénticas a sí mesmas; as corruptibles son visibles e variables. A alma seméllase ás primeiras e o corpo ás segundas.


A pesar das diferenzas, Platón sostén que alma e corpo relaciónanse.
Cando a alma é arrastrada polo corpo, vólvese pesada, apegada ás cousas terrestres. Se non se deixa persuadir polos sentidos, coa axuda da filosofía, pode liberarse da escravitude.

Doutrina tripartita da alma


A alma consta de tres partes: a racional, a irascible ou vehemente e a concupiscible ou apetitiva.

-Razón: distingue ao home das bestas, é o elemento máis elevado. Esta parte da alma é a que entende. É o elemento inmortal, emparentado co divino.
-Irascible: é mortal. É a máis nobre e é, ou debería ser, aliada natural da razón. É o que se podería chamar vontade
.
-Apetitiva: refírese aos desexos do corpo. Orixina as baixas paixóns como os apetitos sexuais ou o desexo de comer e beber.


No Timeo, localiza a parte racional da alma na cabeza, a parte irascible no peito e a parte apetitiva debaixo do diafragma.
Cada unha destas partes ten unha virtude: a parte racional ten a sabedoría e a prudencia; a irascible, a fortaleza; a concupiscible a temperanza ou moderación fronte aos excesos.
„Ï Por que esta división? Pola evidencia dos conflitos que ocorren no interior da alma. Parece tomar como punto de partida o feito empírico de que con frecuencia rivalizan no home diferentes móbiles de acción.


No Fedro ilústrase a complexidade da alma humana, a loita interior do home, cunha alegoría:

-

O mito do carro alado


A alma é como un carro tirado por dous cabalos alados e conducido pola auriga (razón). Un dos cabalos é fermoso e bo (irascible, aliado da razón); o outro é feo e malo (apetitivo, amigo de contrariar e insolentarse). O cabalo bo é guiado fácilmente porque acata as ordes do auriga, o malo e indócil e obedece ás ordes da paixón sensual, polo que hai que refrealo. Mentres os cabalos teñen alas, a alma voa máis aló do ceo e contempla as formas puras (Ideas). Cando as alas rompen, a alma cae á terra e encárnase nun corpo.
Representa a preponderancia da parte racional da alma fronte as outras, suxeitas ao corpo, co cal, non poden chegar á visión das Ideas, do intelixible.

V.Concepción política de Platón


Na República, preséntanos unha discusión sobre a natureza da forma ideal de organización social no contexto dun debate sobre a natureza da xustiza.

Orixe da polis


Os seres humanos non son individualmente autosuficientes, sós son incapaces de satisfacer as súas propias necesidades. Os homes reúnense en comunidades e axúdanse mutuamente. Unha comunidade estable de seres humanos que coopera entre sí para atender as súas necesidades e incrementar o seu benestar común é a polis
.
Hai unha gran diversidade de traballos a realizar se hai que satisfacer a gran diversidade de necesidades humanas. Sería imposible para unha soa persoa dedicar parte do seu tempo a producir alimentos, fabricar vestidos e contruír casas. Nunha comunidade asentada, a variedade de formas de traballo esencial para a vida económica da comunidade podería levarse a cabo por individuos especializados en tipos de traballo concretos, o cal proporcionará unha base mellor para satisfacer as necesidades que unha comunidade na que cada un se ocupara dun conxunto total de tarefas.

Polis básica e polis civilizada


Unha polis é unha comunidade estable de seres humanos, cuxas funcións están diferenciadas e especializadas de tal xeito que as necesidades dos seus membros están cubertas.
Platón di que unha polis debería ter poucos membros, os suficientes para satisfacer as necesidades básicas da comunidade. A vida social desta polis será sinxela, carecendo dos luxos que se consideran de dereito nun estado. A polis básica é unha comunidade que traballa para satisfacer as necesidades económicas básicas das persoas. Pero non ten interese particular na política da polis básica, a que utiliza só como modelo que revela a estrutura económica máis fundamental que se precisa nunha comunidade humana estable. 8
Describe a polis civilizada (Estado de luxo) como algo que se distingue da polis básica polo feito de que a súa estrutura económica desenvolveuse moito máis ca da polis básica. Mentres que a polis básica pode existir como unha comunidade económica e social sen ser un Estado, a polis civilizada ten que ser un Estado se quere sobrevivir.
A opulencia material é suficiente para asegurar a existencia de habitantes motivados polo afán de posuír e a cobiza. Farase necesario un sistema de leis para poñer freos aos pulos acaparadores dos seus habitantes, e un sistema de defensa para protexela do afán dos estranxeiros. Unha vez se establece un estilo de vida amante da riqueza poden acontecer serios conflitos de intereses.
Un Estado civilizado necesita conservar a súa unidade: necesita unha forma de organización e goberno que unifique aos cidadáns nunha estrutura social estable.

O Estado ideal platónico


A solución que da Platón ao problema da estrutura ideal do estado civilizado é a división dos cidadáns en tres clases, cada unha das cales ten a súa función propia e específica:
-Gobernantes: dirixen o Estado. Deberán ser os máis sabios, os mellores (aristós), é dicir, os filósofos.
-Auxiliares: apoiarán aos gobernantes e sosterános.
-A terceira clase: o resto dos cidadáns. Proporcionarán o conxunto total de bens e servizos que se precisan para unha vida civilizada.


Os gobernantes e os auxiliares son os gardiáns do Estado. A terceira clase incluirá cidadáns que practican o conxunto total de especialidades que se necesitan na polis básica, e ademais o Estado ideal posúe un exército e unha clase dirixente para defendelo e gobernalo.
Como o estado necesita manter a súa unidade, os seus gardiáns deben aprender a amar a polis, dedicarse eles mesmos ao seu servizo. Tanto gobernantes como auxiliares terán que estar motivados e convencidos para actuar baixo calquera circunstancia a favor dos intereses da polis no seu conxunto.
Os gardiáns non poden ter riqueza nin lazos familiares. Deben someterse á educación concibida que os prepare para a súa misión. Deben actuar con valentía cando se presente a necesidade. Deben chegar a un equilibrio entres os tres elementos constitutivos da súa alma, unha harmonía entre intelecto e animosidade tal que poidan actuar con valor e autocontrol, e unha harmonía entre apetito e intelecto tal que encontren a satisfacción das súas aspiracións en servir con devoción á súa comunidade e en ser camaradas dos seus compañeiros.
Os gardiáns, muller ou home, recibirán a mesma educación e terán as mesmas obrigas. No libro V da República, Platón di que as diferenzas entre homes e mulleres son diferenzas físicas;
A capacidade dunha persoa nun traballo depende das capacidades mentais e do carácter.
Cría que na Atenas da súa época se desaproveitaba o talento da metade da súa poboación: un estado ideal dará á muller igualdade de oportunidades cos homes nas faenas de milicia e de goberno.
Os gobernantes deberán levar a cabo unha crianza coidadosamente programada, terán que rexerse por un sistema de sorteo nos seus apareamentos. As parellas uniranse por razón de euxenesia, as unións incestuosas quedarán proscritas e se levarán a cabo aquelas unións que produzan a mellor colleira de nenos posible.
Como os membros da clase dos gardiáns non posuirán propiedades, pero terán que compartilo todo, non haberá motivo de distensións entre eles. Os membros da terceira clase terán as súas propiedades e as súas familias. Ditaranse medidas para asegurar que os individuos non caian na probreza extrema nin adquiran unha riqueza excesiva e perigosa.

O estado ideal é o Estado xusto


A clase gobernante será a intelixencia do Estado, os guerreiros-auxiliares a expresión do valor, a terceira clase o poder dos apetitos. Na vida particular, os tres elementos deben estar en orde se a persoa desexa posuír saúde moral. A saúde política do Estado necesita que as tres clases coexistan en harmonía e nunha relación ordenada baixo o goberno e control da clase dominante.
Os nenos deberán someterse a un exame ao principio das súas vidas: se un neno dos gardiáns móstrase indigno desta clase pasará á terceira clase. Se uns pais da terceira clase teñen uns fillos de excepcionais dotes naturais, os nenos serán aceptados na clase dos gardiáns e serán educados como tal.
Platón presenta a República como un diálogo sobre a natureza da xustiza:
O Estado ideal preséntasenos como a encarnación social da xustiza. A orde social xusta é aquela na que a orde e a harmonía perviven grazas a que cada cidadán desempeña as tarefas para as que está dotado sen interferir co traballo dos demais.

As formas dexeneradas de organización social


O goberno ideal do que nos fala Platón é unha monarquía ou aristocracia (dependendo do número de gobernantes).
- Timocracia: ou goberno do honor.
Termo medio entre aristocracia e oligarquía. Conserva o respecto á autoridade, pero os filósofos non desempeñan o goberno da cidade, recaendo nos militares. Funda as súas pretensións nos traballos guerreiros e o talento militar. Os militares acaban oprimindo ás clases inferiores, ambiciosos e orgullosos.
- Oligarquía: dominio dos ricos.
Fíxase un censo determinado para acceder á maxistratura (excluídos os que carecen de fortuna). Xorden dúas cidades na cidade: a dos ricos e a dos pobres. O oligarca só respecta a riqueza e so se interesa pola fortuna.
- Democracia: a oligarquía favorece a aparición dos libertinos e os ociosos.
A democracia representa unha crise profunda da autoridade. O home democrático síntese atraído polos praceres, non coñece orden nin restricción no seu comportamento.
- Tiranía: o desexo insaciable de liberdade e a indiferencia por todo o demais fará caer á democracia na tiranía. O amor pola liberdade implica licencia e anarquía. O home tiránico entrégase a todos os excesos da concupiscencia, á paixón sen freo; considérase omnipotente e pleno de vontade. É un ignorante que se separa do Ben porque non o coñece.

VI.Vinculación da alma á cidade


Platón sostén que posto que o individuo pertence á cidade, non é nada fora dela e, por outra banda, a cidade non é senón o conxunto dos individuos que a constitúen, deben ter ambos, individuo e cidade, as mesmas características. Establécese unha correspondencia entre alma (individuo)
e sociedade (polis) e a cuestión de virtude (areté) de Platón. A teoría política platónica desenvólvese en íntima relación coa súa antropoloxía e coa súa ética.

Virtude en Platón

-
Infuencia de Sócrates: sabedoría.
-Influencia do pitagorismo: purificación pola cal a alma libérase do corpo.
-Concepción tripartita da alma: xustiza (entendéndoa como unha harmonía entre as partes ou funcións da alma).


Virtude como Xustiza


A cada unha das partes da alma correspóndelle unha virtude particular: 
- A sabedoría ou prudencia (phrónesis): función racional.
Acerca a alma ao mundo das Ideas.
-Fortaleza ou valor (andreía): dúa función irascible.
Move a alma a superar as dificultades na súa ascensión cara o mundo das Ideas.


-Temperanza ou moderación (sophrosyne): función concupiscible ou apetitiva;
Por ela a alma modera os seus apetitos corporais.


Cando se dan estes tres tipos de virtudes dáse a xustiza, que entende como orde ou harmonía, como disposición harmónica das partes dun todo. Pero non se da sempre, e pode deberse a:

„« A súa función concupiscible non cumpre a súa vontade específica; sucede sempre que o individuo confunde o pracer coa felicidade.
„« A súa función irascible non cumpre coa súa vontade específica; sucede cando os individuos confunden a ambición coa felicidade.

Política e virtude


Ao principio, a participación nos asuntos públicos ocupaba unha boa parte do tempo da aristocracia; máis tarde, co triunfo dos sistemas democráticos, isto estendeuse a todos os cidadáns da polis. Para un grego da época arcaica ou clásica é inconcibible unha vida enteiramente humana fora da polis.
Platón sostén o mesmo punto de vista cando afirma que é na polis onde o home realízase como tal, onde da o mellor de sí. Pero introduce elementos pouco gregos, a idea dunha alma inmortal á que hai que coidar (a pesar da tradición órfico-pitagórica, estas ideas eran extrañas á mentalidade grega); e en dependencia da súa concepción da alma vai poñer a súa política.

O Estado xusto


O fundamento do Estado ideal está na virtude, entendida como xustiza.
Só cando se da a xustiza pode funcionar ben a cidade. Seguindo o mesmo esquema aplicado ás funcións da alma, o estado xusto debería estar composto por tres elementos:
- Gobernantes - filósofos: encargados de dirixir aos cidadáns. Elixidos entre os gardiáns máis sabios e prudentes. Teñen un perfecto coñecemento do mundo das Ideas, xa que só quen coñece o Ben en sí, a Xustiza en sí, poderá ser realmente bo e xusto e dirixir aos demais polo camiño da xustiza. Correspóndese coa función racional da alma, debendo dirixir aos outros.
- Auxiliares ou guerreiros: encargados de defender aos cidadáns dos inimigos e de facer cumprir os mandatos da clase dirixente. O valor (andreía) será a virtude que os caracterice. Correspóndense coa función irascible, e debe auxiliar ao elemento racional.
- O resto dos cidadáns: encargados de producir os bens necesarios para a vida de toda a poboación. Son os únicos con dereito á propiedade privada. A virtude caracteristica é a temperanza ou moderación.
Correspóndese coa función concupiscible, e debe conducirse segundo a virtude, acatando o goberno da razón.
Como sucedía respecto da xustiza no individuo, na cidade non se da necesariamente. O estado xusto vese abocado a un proceso de corrupción, xa que nada é eterno. Sucede cando as clases deixan de cumplir as súas funcións, dando lugar a formas dexeneradas da organización social: timocracia, oligarquía, democracia e tiranía.

Influencias posteriores



Aristóteles:


foi o seu discípulo na Academia. Coincidía en que a esencia dunha cousa existe e fai que esta sexa iso e non outra cousa. Influencia clara na importancia do coñecemento moral e político. Oposición á Teoría das Ideas „³ a esencia está dentro dos seres sensibles.

Plotino:


fundador da corrente neoplatónica. División dualista do Ser (sensible e suprasensible). Reuníu elementos dispersos da filosofía platónica no concepto do Ben. Emanantismo: pretende resolver o problema de relación entre os dous mundos platónicos. Herda o dualismo antropolóxico. 11

Santo Agostiño:


considera a creación do mundo sensible a partir das Ideas eternas que existen na mente do Creador. Concibe o mal como a privación e afastamento do Ben (Platón identificaba a maldade coa ignorancia).

René Descartes:


Racionalismo. Desconfianza dos contidos empíricos, fundamenta o coñecemento nas ideas innatas e non nas cousas percibidas. Dualismo antropolóxico e supervivencia da alma despois da morte.

Husserl e Scheler:


ambos admiten a existencia de entidades inmutables, eternas e universais, ademais da posibilidade do coñecemento, en canto ao absoluto, dos obxectos ideais.

Karl Popper:


no seu Mundo 3, considérao un mundo independente do mundo real, pero que ten efectos sobre o mundo físico. O Mundo 1 refírese aos feitos físico, o 2 aos estados mentais, e o 3 ás verdades obxectivas e as leis científicas.




Entradas relacionadas: