Talka orogenoak

Enviado por Chuletator online y clasificado en Geología

Escrito el en vasco con un tamaño de 5,11 KB

 
kanbriarraurrea

:handikoa

Lurra bi zatitan banatu:nukleo metalikoa eta mantu harritsua.-eremu magnetikoa eratu zen,nukleo metalikoaren konbekzioa zela eta.-ilargia eratu zen,lurraren eta beste planeta txiki baten arteko talkaren ondorioz espazioan zabaldutako zatien bidez.-meteoritoak gogor eraso zieten lurrari eta ilargiari.-mantuak gasa galdu zuen,eta hori dela eta,oso dentsitate handiko atmosfera sortu zen,funtseanco2 eta ur lurrunez osatuta.-hidrosfera eratu zen eta uraren zikloa hasi zen.-azal granitikoaren lehenengo zatiak eratu ziren eta plaken tektonika hasi zen.Masa kontinentalaren arteko lehenbiziko talkak gertatu.

Arkeozoikoa

Bakterioek ozeanoen gainazaleko geruzak kolonizatu,meteoritoen erasoa eten zenean.Lehen bakterio fotosintetikoak agertu ziren.Bakterio horiek oxigenoa sortzen zuten hondakin gisa.-atmosferan eta ozeanoetako uretan oxigenoa gehiago agertu zen.-ozeanoko co2aren kontzentrazioa murristu egin zen.Gas hori fotosintesian erabiltzen da,eta kareharriak jalkitzen laguntzen du.-berotegi efektua murristu egin zen,co2 gutxiago baitzegoen atmosferan.-atmosferako nitrogenoa ugaritu zen,bakterio deskonposatzaileen jardunari esker.Gaur egun,nitrogenoa da gas ugariena.Atmosferako masaren 80a.

Proterozoikoa

Ozono geruza eratzen hasi zen,atmosferan oxigenoa metatuta.Oraingo oxigeno kontzentrazioa baino ehun aldiz txikiagoa lortu zuen atmosferak.-ozeanoetan disolbatutako metalak oxidatu eta hauspeatu egin ziren,eta burdinaren,manganesoaren eta beste metal batzuen metaketak sortu-atmosferan zegoen co2a nabarmen murriztu zen,fotosintesiaren eraginez.Hori dela eta,berotegi efektua ere txikiagotu egin zen.Horren ondorioz oso glaziazio gogorrak gertatu ziren.-lehenengo animalia zelulaniztunaak agertu ziren.Itsas zizareen antza zuten.-co2 asko isurtzen zen atmosferara,eonaren amaieran gertatu zen bolkanismo garaiak iritsi ziren.-masa kontinentalek talka egiten zuten elkarrekin eta hori dela,superkontinente bakarra eratu:rodinia.

Ertz eraikitzaileak.Dortsal ozeanikoa

-haustura eremuak dira,milaka kilometroko luzeera dute,mantuko material beroa gainazalera ateratzen da eremu hoietan.Pitzaduretanjarduera bolkaniko handia dago.-bolkanismoak basalto asko sortzen du eta hori dela,azal ozeanikoa sortzen da.Azal hori mantuaren gaineko zatira itsatsita geratzen da,eta litosfera mehe bat eratzen du.-konbekzio korronte dibergenteek distentsio esfortzuak sortzen dituzte eta distentsio esfortzu horiek hausturaren bi aldeak banatzen dituzte.Haustura irekita egon ohi da eta magma basaltikoa etengabe irteten da.-magma barrutik egiten duen presioa hausturaren bi ertzak altxatzen ditu,eta dortsalaren erliebea osatzen dute ertz horiek.Bi ertzen artean geratzen da haustura betetzen duen sakonunea.Rift du izena.-rift eremuan azala mehea da eta oso hautsita dago.Ozeanoko ura erraz sartzen da eremu horretan,baina metro batzuetako sakoneran dauden harri goriak ukitzen dituenean,ura oso tenperatura altuan ateratzen da eremu horretatik.Iturri hidrotermalak sortu.

Ertz pasiboak.Faila eraldatzaileak

dortsalak sigi saga egiten duten haustura etenak dira.Dortsalak eten egin,lehenengo tokitik kilometro batzuk ezkerrera edo eskuinera jarraitzen dute.Ozeanoen hondoan ebakidura eremu bat agertzen da.Eremu horri faila eraldatzailea esan.Ebakidura higidura oso aktiboa dute eta sismikotasun handia.

Ertz suntsitzaileak.Subdukzio eremuak

litosfera ozeanikoa tolestu eta mantuan hondoratu.Litosferaren suntsiketa eremuak dira.-litosfera ozeanikoa suntsitu-hondoratzen den plakaren bultzadak sismikotasun handia sortu.-magmatismoa sortu,hondoratzen den plakako basaltoa urtu egin.-gaineko plaka loditu egin,ondorioz,mendikate bolkaniko bat(orogeno termikoa)edo sumendi uharteen lerro bat(uharte arkua)sortzen diar.-metamorfismoa gertatzen da,presioa eta temperatura handitu egin

.Talka ertzak.Talka orogenoak

bi plaka kontinentalek talka egiten dutenean,plaka bat bestearen gainean geratzen da,eta higidura konbergentea gelditu.-litosfera kontinentala loditu egin,bikoiztu eta plaka bat bestearen gainean jarri.-talka egin aurretik bi plaken artean metatuta zeuden sedimentuak deformatuta,hautsita eta bi plaken arteko jostura eremuan pilatuta geratzen dira eta talka orogeno izeneko erliebea osatzen dute.-orogenoak igoera isostatikoa izaten du,mantuak litosfera lodiari egiten dion bultzadaren eraginez.-bi plaken arteko talkaren eta marruskaduraren eraginez sortzen den konpresioak metamorfismoa eta magnetismoa eragin.Granito pliutoien guneak sortu.-talkaren eraginez haustura handiak izaten dituzte bi plakek eta sismikotasun handia sortu.

Paleozoikoa

Bolkanismo handia permiarrean co2 asko isuri zen atmosferara,eta berotze globala gertatu.-devoniarren,anfibioak agertu,arrain talde batetik abiatuta bai eta loredun landareak ere

.Mesosoikoa

Kretazeoan,handitu egin zen sumendien jarduera.-paleozoikoko goniatiteak desagertuu egin,baina haien ondorengoak,amoniteak,itsaso guztietan hedatu ziren.

Zenozoikoa

Atlantikoko jarduera bolkanikoaren ondorioz kanariar uharteak sortu-landare belarkarak garatu,gramineoak:belarra eta zerealak(garia,oloa,artoa,arrosa..)

Entradas relacionadas: